(جەلپ قىلارلىق فىتنە ئىچىدە بولغان ۋە تېخى ئەقلىنى يوقاتمىغان بەزى ياشلار بىلەن بولغان سۆھبەت)

  ھازىرقى ئالدامچى، جەلپ قىلارلىق كەيپ–ساپا ۋە فىتنىلەرنىڭ^ ھۇجۇمىغا دۇچ كەلگەن بىر قىسىم ياشلار «ئاخىرىتىمىزنى قانداق قۇتقۇزىمىز؟» دەپ، رىسالەئى نۇردىن ياردەم سوراشتى. مەنمۇ رىسالەئى نۇرنىڭ مەنىۋى شەخسى نامىدىن ئۇلارغا دېدىمكى: قەبىر بار. ھېچكىم ئىنكار قىلالمايدۇ. خالىسىمۇ، خالىمىسىمۇ ھەركىم ئۇ يەرگە كىرىدۇ، ئۇ يەرگە كىرىشتىمۇ ئۈچ شەكىلدىن باشقا يول يوق.

  بىرىنچى يول: ئۇ قەبىر، مۆئمىنلەر ئۈچۈن بۇ دۇنيادىن تېخىمۇ ياخشى بىر ئالەمنىڭ ئىشىكىدۇر.

  ئىككىنچى يول: ئاخىرەتنى تەستىق قىلغان، بىراق كەيپ–ساپا ۋە زالالەت^ يولىدا ماڭغانلار ئۈچۈن مەڭگۈلۈك بىر تۈرمە ۋە بارلىق دوست–يېقىنلىرىدىن ئايرىلىپ يالغۇز قالىدىغان بىر يالغۇز كىشىلىك تۈرمە ئىشىكىدۇر. ئېتىقاد قىلغىنى ۋە ئىشەنگىنى بويىچە ھەرىكەت قىلمىغانلىقى ئۈچۈن شۇنداق مۇئامىلە كۆرىدۇ.

ئۈچىنچى يول: ئاخىرەتكە ئىشەنمىگەن ئىنكارچىلار ۋە زالالەتتىكىلەر ئۈچۈن ئېيتقاندا (ئۆلۈم جازاسى ئارقىلىق) ئەبەدىي يوق بولۇش(ھالاك بولۇش) ئىشىكى… يەنى، ھەم ئۆزىنى، ھەم ياخشى كۆرگەنلىرىنى ئېسىپ ئۆلتۈرىدىغان داردۇر. شۇنداق دەپ بىلگەنلىكى ئۈچۈن ئەينەن شۇنداق جازانى ئازاپلىق ھالدا تارتىدۇ. بۇ ئىككى يول ئېنىقتۇر، دەلىل خالىمايدۇ، كۆز بىلەن كۆرىنىدۇ.

  ھېلىمۇ ئەجەل يوشۇرۇندۇر. ھەر ۋاقىت ئۆلۈم باشنى ئېلىش ئۈچۈن كېلىشى مۇمكىن، ھەمدە ياش–قېرى دېمەيدۇ. ئەلۋەتتە دائىم كۆز ئالدىدا بولغان شۇنداق چوڭ ۋە دەھشەتلىك مەسىلە قارشىسىدا بولغان بىچارە ئىنساننىڭ مەڭگۈلۈك ئۆلۈم جازاسى ۋە ئۇ تېگى يوق، چېكى يوق يالغۇز كىشىلىك تۈرمىدىن قۇتۇلۇش چارىسىنى ئىزدەش، ھەمدە ئۆزى ئۈچۈن قەبىر ئىشىكىنى ئەبەدىي بىر ئالەمگە، مەڭگۈلۈك بەخت–سائادەتكە ۋە بىر نۇر ئالىمىگە ئېچىلغان ئىشىكىگە ئۆزگەرتىش مەسىلىسى ئۇ ئىنساننىڭ دۇنياچىلىك چوڭ بىر مەسىلىسىدۇر.

  بۇ ئېنىق ھەقىقەتتۇر. يەنى ئۆلۈمگە ئۈچ يول بار. ئۇ ئۈچ يولنىڭ يۇقىرىدا ئېيتىلغىنىدەك، ئۈچ ھەقىقىتى بولىدىغانلىقىنى خەۋەر بەرگەن يۈز يىگىرمە تۆت مىڭ سادىق خەۋەرچىلەر يەنى، قوللىرىدا مۆجىزىلەردىن ئىبارەت تەستىق بەلگىلىرى بولغان پەيغەمبەرلەر؛ شۇنداقلا ئۇلارنىڭ شۇ خەۋەرلىرىنى كەشف*، كارامەت ۋە كۆرۈش ئارقىلىق تەستىق قىلغان ۋە ئىمزالىغان، ھەمدە شۇ ھەقىقەتكە شاھادەت** ئەتكەن يۈز يىگىرمە تۆت مىليون ئەۋلىيالار ۋە يەنە قەتئىي دەلىللىرى ئارقىلىق ئۇ پەيغەمبەر ۋە ئەۋلىيالار بەرگەن دەل شۇ خەۋەرلەرنى ئەقلىي ھالدا ئىلمەليەقىن*** دەرىجىسىدە(ھاشىيە)****ئىسپات قىلغان سان–ساناقسىز ھەقىقەتپەرۋەرلەر يۈزدە توقسان توققۇز قەتئىي ئېھتىمال بىلەن: «ئۇ ئۆلۈم جازاسى ۋە مەڭگۈلۈك تۈرمىدىن قۇتۇلۇش ۋە ئۇ يولنى ئەبەدىي بەخت–سائادەتكە ئېرىشىش يولىغا ئۆزگەرتىش، پەقەتلا ئىمان ۋە ئىتائەت بىلەن بولىدۇ.» دەپ ئىتتىپاق بىلەن خەۋەر بېرىشىدۇ. ئەجەبا يۈزدە بىر ئېھتىمال بىلەن ھالاكەتكە ئېلىپ بارىدىغان بىر خەتەرلىك يول بولسا، ئۇ يولدا ماڭماسلىق ئۈچۈن بىرلا خەۋەرچىنىڭ سۆزىگە ئەھمىيەت بېرىلىدۇ. ئۇنىڭ سۆزىنى ئاڭلىماي ئۇ يولدا ماڭغان كىشىنىڭ ھالاكەت ئەندىشىسىدىن كەلگەن مەنىۋى ئەلەم ئۇنىڭ تاماق ئىشتىھاسىنى قاچۇرىدىغان تۇرۇقلۇق؛ يۈز مىڭلىغان سادىق ۋە ئىشەنچلىك خەۋەرچىلەر يۈزدە يۈز ئېھتىمال بىلەن، زالالەت ۋە كەيپ–ساپانىڭ، كۆز ئالدىدىكى قەبىر دارىغا ۋە مەڭگۈلۈك يالغۇز كىشىلىك تۈرمىگە قەتئىييەن سەۋەب بولىدىغانلىقىنى؛ ئىمان ۋە ئىبادەت بولسا، يۈزدە يۈز ئېھتىماللىق بىلەن ئۇ دارنى ئېلىپ تاشلاپ، ئۇ يالغۇز كىشىلىك تۈرمىنى تاقاپ، شۇ كۆز ئالدىدىكى قەبىرنى بىر ئەبەدىي خەزىنىگە، سائادەت سارىيىغا ئېچىلغان بىر ئىشىككە ئۆزگەرتىدىغانلىقىنى خەۋەر قىلىپ، ھەتتا دەلىل ۋە پاكىتلىرىنى كۆرسىتىۋاتىدۇ. ئەمدى بۇ ئاجايىپ دەھشەتلىك ۋە چوڭ مەسىلە قارشىسىدىكى بىچارە ئىنسانغا، بولۇپمۇ مۇسۇلمانغا، ئەگەر ئىمان ۋە ئىبادىتى بولمىسا، پۈتۈن دۇنيا سەلتىنىتى ۋە راھەتچىلىك بېرىلسە، ئەجەبا ئۇ كۆز ئالدىدىكى ھەر ۋاقىت ئۇ يەرگە چاقىرىلىش نۆۋىتىنى كۈتۈش ئەندىشىسىدىن كەلگەن قايغۇلۇق ئەلەمنى يوق قىلالامدۇ؟ سىلەردىن سوراۋاتىمەن! قېرىلىق، كېسەللىك، بالا–مۇسىبەتلەر ۋە ھەر يەردە بولىۋاتقان ئۆلۈملەرمۇ ئۇ دەھشەتلىك ئەلەمنى ئەسلىتىدۇ ۋە ئەسكەرتىدۇ. ئەلۋەتتە كەيپ–ساپا ۋە زالالەت ئەھلى يۈز مىڭ لەززەت ۋە كەيپلەرگە ئېرىشسىمۇ، يەنىلا قەلبىدە ئۇ مەنىۋى جەھەننەم ياشايدۇ، كۆيدۈرىدۇ. لېكىن ناھايىتى قېلىن بولغان غەپلەت ھاماقەتلىكى ۋاقتىنچە سەزدۈرمەيدۇ.

  ئىمان ۋە تائەت–ئىبادەت ئەھلى ئۈچۈن بولسا، كۆزى ئالدىدىكى كۆرۈنگەن قەبىر، ئەبەدىي بىر خەزىنە ۋە تۈگىمەس بىر سائادەت ئىشىكى بولۇپ، خۇددى «ئۇ ئەزەلى تەقدىر لاتارىيەسىدىن» مىلياردلىغان ئالتۇن ۋە ئالماسلارغا ئېرىشتۈرىدىغان بىر بىلەت ئىمان كىنىشكىسى ئارقىلىق ئۇنىڭغا چىققان ۋە ھەر ۋاقىت «قېنى كېلىپ بېلىتىڭنى ئال!» دېيىلىشىنى كۈتكەندەك ئەھۋالدىن كەلگەن چوڭقۇر، ئاساسلىق ۋە ھەقىقىي بولغان مەنىۋى كەيپ ۋە لەززەت شۇنداق بىر لەززەتتۇركى، ئەگەر جىسمانىي ھالەتكە كىرسە، ئۇ ئۇرۇق بىر دەرەخ بولسا، ئۇ كىشى ئۈچۈن خۇسۇسىي بىر جەننەت ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. بىراق ئۇ ھەقىقىي لەززەتنى تاشلاپ، ياشلىق ھەۋىسى ئارقىلىق، ئۇ چەكسىز ئەلەملەر ئارىلاشقان ۋە زەھەرلىك بىر ھەسەلگە ئوخشىغان گۇناھلىق، ۋاقىتلىق بىر ھارام لەززەتنى خالىغان كىشى ھايۋاندىن يۈز ھەسسە تۆۋەن چۈشىدۇ. ئەجنەبىي دىنسىزلەردەكمۇ بولالمايدۇ. چۈنكى ئۇلار بىزنىڭ پەيغەمبەرنى ئىنكار قىلسىمۇ باشقا پەيغەمبەرلەرنى تونۇشى مۇمكىن. ئۇلارنى بىلمىسىمۇ ﷲنى تونۇشى مۇمكىن، ﷲنى بىلمىسىمۇ روھى كامالەتكە سەۋەب بولغان بەزى ياخشى خىسلەتلىرى بولىشى مۇمكىن. بىراق بىر مۇسۇلمان، ھەم پەيغەمبەرلەرنى، ھەم ﷲنى، ھەم پۈتۈن كامالەتلەرنى مۇھەممەدى ئەرەبىي ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام ئارقىلىق بىلىدۇ. ئۇنىڭ تەربىيىسىنى ئىنكار قىلغان ۋە ئۇنىڭ زەنجىرىدىن چىققان كىشى باشقا ھېچبىر پەيغەمبەرنى تونىمايدۇ ۋە ﷲنىمۇ تونىمايدۇ. روھىدا كامالەتنى مۇھاپىزەت قىلىدىغان ھېچبىر ئاساس بولمايدۇ. چۈنكى پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەڭ ئاخىرقىسى، ئەڭ ئۇلۇغى بولغان، ھەمدە دىنى ۋە دەۋىتى پۈتۈن ئىنسانىيەتكە قارىغانلىقى ئۈچۈن، مۆجىزە كۆرسىتىش جەھەتتە ۋە دىنى بويىچە ھەممىدىن ئۈستۈن بولغان، پۈتۈن ئىنسانىيەتكە بارلىق ھەقىقەتلەردە ئۇستازلىق قىلغان، ئون تۆت ئەسىر ھەق ئىكەنلىكى پارلاق بىر سۈرەتتە ئىسپات قىلىنغان، ئىنسانىيەتنىڭ ئىپتىخارى بولغان بىر زاتنىڭ ئاساسلىق تەربىيەلىرى ۋە دىنىي ئاساسلىرىنى تەرك قىلغان كىشى ئەلۋەتتە ھېچبىر جەھەتتە بىر نۇر، بىر كامالەت تاپالمايدۇ. مۇتلەق چۆكۈشكە مەھكۇمدۇر.

  مانا ئەي دۇنيا ھاياتىنىڭ كەيپىگە مۇپتىلا، ھەمدە دۇنيالىق ئىستىقبال ئەندىشىسى بىلەن ئىستىقبالىنى، ھەمدە ھاياتىنى تەمىنلەش ئۈچۈن پايپاسلاپ يۈرگەن بىچارىلەر! دۇنيانىڭ لەززىتىنى، كەيپىنى، سائادەت ۋە راھىتىنى خالىساڭلار، ھالال دائىرىسىدىكى لەززەتلەرگە قانائەت قىلىڭلار. ئۇ كەيپىڭلارغا يېتەرلىكتۇر. ئۇ دائىرىنىڭ سىرتىدىكى ۋە ھارام دائىرىدىكى بىر لەززەتنىڭ ئىچىدە مىڭ ئەلەم بار ئىكەنلىكىنى يۇقىرىدىكى بايانلاردىن ئەلۋەتتە چۈشەندىڭلار. ئەگەردە ئۆتكەن زاماننىڭ ھادىسىلىرىنى كىنو بىلەن ھازىر كۆرسەتكىنىدەك، ئىستىقبالدىكى ۋەزىيەتلەرمۇ (مەسىلەن، ئەللىك يىل كېيىنكى ئەھۋاللار) بىر كىنو بىلەن كۆرسىتىلسە، كەيپ–ساپاچىلىقتا يۈرگەنلەر ھازىرقى كۈلگەنلىرىگە يۈز مىڭلارچە پۇشايمان ۋە نەپرەت قىلىپ يىغلىشاتتى.

  دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ئەبەدىي ۋە دائىملىق ھوزۇر خالىغان ئىنسان، ئىمان دائىرىسىدىكى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ تەربىيىسىنى ئۆزىگە رەھبەر تۇتۇشى كېرەكتۇر.

—————————————

  بېشىمغا قېرىلىق ئالامىتى بولغان ئاق چاچلار چۈشكەن زامانلاردا، ياشلىقنىڭ ئېغىر ئۇيقۇسىنى تېخىمۇ زىيادە قېلىنلاشتۇرغان بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ قالايمىقانچىلىقلىرى، ئەسىرگە چۈشكەن چاغدىكى پاراكەندىچىلىكلەر، شۇنداقلا كېيىن ئىستانبۇلغا كەلگەندىن كېيىنكى ماڭا ئائىت بولغان چوڭ بىر شان–شەرەپ ۋەزىيىتى، ھەتتا خەلىپىدىن، دىنىي رەئىستىن، باش قومانداندىن باشلاپ، مەدرىسە تالىپلىرىغا قەدەر ئۇلارنىڭ ماڭا كۆرسەتكەن ھەددىمدىن تولىمۇ يۈكسەك بولغان ھۆرمەت–ئىلتىپاتلىرى سايىسىدىكى ياشلىق مەستلىكى ۋە ئۇ خىل ۋەزىيەتنىڭ ماڭا بەرگەن روھانىي ھالىتى، ئۇ ئۇيقۇنى شۇنچىلىك قېلىنلاشتۇرغانكى، خۇددى دۇنيانى دائىمىي، ئۆزۈمنى بولسا ئۆلمەيدىغاندەك دۇنياغا يېپىشقان ئاجايىپ بىر ئەھۋالدا كۆردۈم…

  ئەنە شۇ پەيتلەردە ئىستانبۇلدىكى مۇبارەك بايەزىد مەسچىدىگە رامازانى شەرىفتە، ئىخلاسلىق قارىلارنى ئاڭلاش ئۈچۈن باردىم. قۇرئانى مۆجىزۇلبايان غايەت قۇۋۋەتلىك بىر سۈرەتتە يۈكسەك ساماۋىي خىتابى ئارقىلىق ئىنسانلار ۋە جانلىقلارنىڭ ۋاپاتىنى خەۋەر بەرگەن

﴿كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْت﴾

(ھەر نەفىس ئۆلۈمنىڭ تەمىنى تېتىيدۇ. سۇرە ئەنكۇبۇت: 57)

پەرمانىنى قارىلارنىڭ تىلى ئارقىلىق ئېلان قىلدى. قۇلىقىمغا كىرىپ، تا قەلبىمنىڭ ئىچىدىن ئورۇن ئېلىپ ئۇ بەكمۇ قېلىن بولغان غەپلەت ئۇيقۇسىنى ۋە مەستلىك تەبىقىلىرىنى پارچە– پارچە قىلىۋەتتى. مەسچىتتىن چىقتىم. يەنىلا كۆپتىن بېرى كاللامدا يەرلەشكەن بۇرۇنقى ئۇ ئۇيقۇنىڭ ھۇشسىز ھالىتى سەۋەبلىك بىر قانچە كۈن بېشىمدا بىر بوران–چاپقۇن، تۇمانلىق بىر ئاتەش (ئوت) باردەك ئۆزۈمنى يۆنىلىشىنى تاپالمايۋاتقان كېمىدەك كۆردۈم. ئەينەككە قارىسام، چېچىمدىكى ئاق قىللار خۇددى ماڭا «دىققەت قىل!» دەۋاتقاندەك ئىدى. ئەنە شۇ ئاق چاچلارنىڭ ئەسكەرتىشى بىلەن ۋەزىيەت ئوپئوچۇق كۆرۈندى. قارىسام، بەك ئىشەنچ باغلىغان ۋە زوقلىرىغا مەپتۇن بولغان ياشلىقىم «ئەلۋىدا!» دەۋاتاتتى. ھەمدە سۆيۈپ بەكمۇ چىڭ ئالاقىدار بولغان بۇ دۇنيالىق ھاياتىم ئۆچۈشكە باشلاۋاتاتتى. مەن خۇددى ئاشىقتەك يېپىشقان بۇ دۇنيا ماڭا «خوش ئەمىسە!» دەپ بۇ مېھمانخانىدىن كېتىدىغانلىقىمنى ئەسكەرتىۋاتاتتى. «خۇداغا ئامانەت!» دەپ ئۆزىمۇ كېتىشكە تەييارلانماقتا ئىدى. قۇرئانى مۆجىزۇلباياندىكى ﴿كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْت﴾ ئايىتىنىڭ ئومۇمىي مەنىلىرىنىڭ ئىچىدە: «ئىنسانىيەت بىر نەفىستۇر، يېڭىدىن تىرىلىش ئۈچۈن ئۆلىدۇ. يەر شارىمۇ بىر نەفىستۇر، باقىي بىر سۈرەتكە كىرىش ئۈچۈن ئۇمۇ ئۆلىدۇ. بۇ دۇنيامۇ بىر نەفىستۇر، ئاخىرەت سۈرىتىگە كىرىش ئۈچۈن ئۇمۇ ئۆلىدۇ.» دېگەن مەنا ئايەتنىڭ ئىشارىتىدىن قەلبىمگە ئېچىلغان ئىدى.

  مانا بۇ ھالەتتىكى ۋەزىيىتىمگە قارىدىم. كۆردۈمكى، زوقلىنىدىغان ياشلىق كېتىۋاتىدۇ… قايغۇرىدىغان قېرىلىق ئۇنىڭ ئورنىغا دەسسەۋاتىدۇ… ھەمدە پارلاق ۋە نۇرانىي ھايات كېتىۋاتىدۇ… كۆرۈنۈشتە قاراڭغۇ بولغان دەھشەتلىك ئۆلۈم كېلىشكە تەييارلىنىۋاتىدۇ… شۇنداقلا سۆيۈملۈك ۋە دائىمىي كۆرۈلۈپ قېلىۋاتقان غاپىللارنىڭ مەشۇقى بولغان بۇ دۇنيامۇ بەكمۇ تېز ھالدا زاۋاللىققا قاراپ يۈگىرەۋاتقان ھالەتتە كۆردۈم. ئۆز–ئۆزۈمنى ئالداش ۋە يەنە بېشىمنى غەپلەتكە تىقىۋېلىش ئۈچۈن ئىستانبۇلدىكى نەزىرىمدە ھەددىمدىن تولىمۇ ئارتۇق كۆرگەن ئىجتىمائى ئورنۇمنىڭ زوقلىرىغا قارىدىم، ھېچبىر پايدىسى بولمىدى. ھەممىسىنىڭ ھۆرمەتلىرى، ئىلتىپاتلىرى ۋە تەسەللىلىرى يېقىنلا بولغان قەبىر ئىشىكىگە قەدەر كېلىشى مۇمكىن، ئۇنىڭدىن كېيىن ئۆچىدۇ. شۆھرەتپەرەستلەرنىڭ مۇھىم بىر غايىسى بولغان شان ۋە شەرەپنىڭ «چىرايلىق» پەردىسى ئاستىدا (مەنىۋى جەھەتتىن) ئېغىر بىر رىيا، سوغۇق بىر مەنمەنچىلىك ۋە ۋاقىتلىق بىر ھۇشسىزلىق بارلىقىنى كۆرگەنلىكىمدىن چۈشەندىمكى، مېنى ھازىرغىچە ئالداۋاتقان بۇ ئىشلار ھېچبىر تەسەللى بېرەلمەيدۇ ۋە ئۇلاردا ھېچبىر نۇر يوق…

   يەنە دەل ئويغىنىش ئۈچۈن قۇرئاننىڭ ساماۋىي دەرسىنى ئاڭلاي دەپ، يەنە بايەزىد مەسچىتىدىكى قارىلارنى تىڭشاشقا باشلىدىم، شۇ ۋاقىتتا ئۇ ساماۋىي دەرستىن

﴿وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا…. ﴾

(ۋە ئىمان ئېيتقانلارغا ۋە…سۇر بەقەرە: 25-ئايەتنىڭ ئاخىرىغىچە)گە ئوخشاش مۇقەددەس پەرمانلاردىن ئىمان ئېيتقانلارغا قىلغان خوشخەۋەرلىرىنى ئاڭلىدىم. قۇرئاننىڭ پەيزى بىلەن سىرتتىن تەسەللى ئىزدەش ئەمەس، بەلكى ئاشۇ دەھشەت، قورقۇنچ ۋە مەيۈسلىكلىرىمگە سەۋەب بولغان مەسىلىلەرنىڭ ئۆزىدە تەسەللىنى، ئۈمىدنى ۋە نۇرنى ئىزدىدىم. ﷲقا يۈزمىڭ شۈكۈر بولسۇنكى، دەرتنىڭ ئۆزىدە دەرماننى تاپتىم، زۇلمەتنىڭ ئۆزىدە نۇرنى تاپتىم، دەھشەتنىڭ ئۆزىدە تەسەللىنى تاپتىم.

  ئەڭ دەسلەپ ھەر كىشىنى قورقۇتقان، ئەڭ قورقۇنچلۇق دەپ قارىلىپ قېلىۋاتقان ئۆلۈمنىڭ يۈزىگە قارىدىم. قۇرئان نۇرى ئارقىلىق كۆردۈمكى، ئۆلۈمنىڭ سىيماسى(يۈزى) گەرچە قاراڭغۇ، قارا، يىرگىنچلىك بولسىمۇ، لېكىن مۆئمىن ئۈچۈن ھەقىقىي سىيماسىنىڭ نۇرانىي ۋە گۈزەل ئىكەنلىكىنى كۆردۈم. كۆپ رىسالىلەردە بۇ ھەقىقەتنى ئېنىق بىر سۈرەتتە ئىسپات قىلغانمىز. سەككىزىنچى سۆز ۋە يىگىرمىنچى مەكتۇپتەك كۆپ تېمىلاردا ئىزاھ قىلغىنىمىزدەك، ئۆلۈم يوقىلىش ئەمەس، ئەبەدى ئايرىلىش ئەمەس، بەلكى ئەبەدى ھاياتنىڭ مۇقەددىمىسىدۇر، باشلىنىشىدۇر، ھايات ۋەزىپىسىنىڭ كۈلپەتلىرىدىن قۇتۇلۇش ۋە مەڭگۈلۈك تەتىلگە چىقىشتۇر، بىر ماكان ئالماشتۇرۇشتۇر، بەرزەخ ئالىمىگە كۆچكەن دوست–يېقىنلىرىنىڭ توپىغا قوشۇلماقتۇر… ۋەھاكازا. شۇنىڭغا ئوخشاش ھەقىقەتلەر بىلەن ئۆلۈمنىڭ ھەقىقىي گۈزەل سىيماسىنى كۆردۈم. ئۇنىڭغا قورقۇپ ئەمەس، بەلكى بىر جەھەتتە ئىشتىياق بىلەن قارىدىم، تەرىقەت ئەھلىنىڭ ئۆلۈمنى كۆپ ئەسلەش دەستۇرىنىڭ سىرىنى چۈشەندىم.

  ئاندىن ھەر كىشىنى زاۋال تېپىش ئارقىلىق يىغلاتقان، ھەر كىشىنى ئۆزىگە مەپتۇن ۋە ئاشىق قىلغان، گۇناھ ۋە غەپلەت بىلەن ئۆتىدىغان ۋە ئۆتۈپ كەتكەن ياشلىقىمغا قارىدىم. ئۇنىڭ شۇ چىرايلىق، گۈزەل كىيىمى ئىچىدە، تولىمۇ يىرگىنچلىك، مەست ۋە ھۇشسىز بىر يۈز كۆردۈم. ئەگەر مەن ماھىيىتىنى بىلمىگەن بولسام بىر قانچە يىل مېنى مەست قىلىپ كۈلدۈرۈپ قويۇپ، ئورنىغا يۈز يىل (ياشايدىغان بولسام) يەنىلا مېنى يىغلىتاتتى. شۇڭا شۇنداقلاردىن بىرسى يىغلاپ تۇرۇپ دېگەنىكەن:

لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشِيبُ

يەنى: «كاشكى ياشلىقىم بىر كۈن قايتا كەلسە ئىدى، قېرىلىقنىڭ بېشىمغا نەقەدەر قايغۇلۇق ھاللارنى ئېلىپ كەلگەنلىكىنى ئۇنىڭغا شىكايەت قىلغان بولاتتىم.» مانا بۇ زاتتەك ياشلىقنىڭ ماھىيىتىنى بىلمىگەن قېرىلار، ياش ۋاقتىنى ئويلىنىپ ئەپسۇسلىنىش ۋە سېغىنىشلار بىلەن يىغلىشىدۇ. ھالبۇكى بۇ ياشلىق ئەگەر ئەھلى قەلب، ئەھلى ھوزۇر، ئەقلى بېشىدا ۋە قەلبى ئورنىدا بولغان مۆئمىنلەردە بولسا ئىبادەتكە، خەيرلىك ئەمەللەرگە ۋە ئاخىرەتلىك تىجارەتكە سەرپ قىلىنسا، ئەڭ قۇۋۋەتلىك بىر تىجارەت ۋاستىسى، ھەمدە شېرىن ۋە مۇكەممەل بىر خەير قازىنىش قورالى بولغان بولىدۇ. شۇنداق، دىنىي ۋەزىپىسىنى بىلىپ ياشلىقىنى سۈيئىستېمال قىلمىغانلار ئۈچۈن، ياشلىق قىممەتلىك ۋە ھوزۇرلۇق بىر ئىلاھىي نىمەتتۇر. ئەگەر ئىستىقامەت، ئىپپەت ۋە تەقۋادارلىق بولمىسا كۆپ خەتەرلىرى باردۇر. نەفسى خاھىشىغا ئەگىشىپ ھەددىدىن ئاشقۇچىلارنىڭ ئەبەدى سائادىتىنى ۋە ئاخىرەتلىك ھاياتىنى زېدىلەيدۇ، ھەتتا دۇنياۋى ھاياتىنىمۇ بەربات قىلىدۇ. بىر–ئىككى يىللىق ياشلىق ھەۋىسى نەتىجىسىدە قېرىغاندا كۆپ يىللار غەم ۋە قايغۇ چېكىدۇ.

  شۇنداق، كۆپىنچە كىشىلەردە ياشلىق زىيانلىق بولىۋاتىدۇ. ئۇنداقتا بىز ياشانغانلار ﷲقا شۈكۈر قىلىشىمىز كېرەككى، ئۇ ياشلىقنىڭ خەتەرلىك زىيانلىرىدىن قۇتۇلدۇق. ھەر نەرسىدەكلا ياشلىقنىڭ لەززەتلىرىمۇ كېتىدۇ. ئەگەر ئىبادەت ۋە خەيرلىك ئىشلارغا سەرپ قىلىنغان بولسا، ئۇ ياشلىقنىڭ مېۋىلىرى ئۇنىڭ ئورنىدا باقىي قېلىپ، ئەبەدى ھاياتتىكى ياشلىقنى قازىنىشقا سەۋەب بولىدۇ.

  ئاندىن كېيىن كۆپىنچە ئىنسانلار ئاشىق ۋە مۇپتىلا بولغان دۇنياغا قارىدىم. قۇرئان نۇرى ئارقىلىق كۆردۈمكى، بىر–بىرى ئىچىدىكى ئۈچ خىل ئومۇمى دۇنيا بار. بىرسى ﷲنىڭ ئىسىملىرىغا قارايدۇ، ئۇلارنىڭ ئەينىكىدۇر (يەنى ئۇلارنى ئەكىس ئەتتۈرىدۇ). ئىككىنچى يۈزى ئاخىرەتكە قارايدۇ، ئۇنىڭ ئېتىزىدۇر. ئۈچىنچى يۈزى بولسا دۇنياپەرەستلەرگە قارايدۇ، غەپلەتتە يۈرگەنلەرنىڭ تاماشاگاھىدۇر.

  شۇنداقلا بۇ دۇنيادا ھەركىمنىڭ يوغان بىر دۇنياسى بار. گويا ئىنسانلارنىڭ سانىچىلىك دۇنيالار بىر–بىرىنىڭ ئىچىگە كىرىشكەن بولۇپ ھەركىمنىڭ خۇسۇسىي دۇنياسىنىڭ تىرىكى ئۆزىنىڭ ھاياتىدۇر. قاچانكى جىسىم تىرىكى سۇنسا، دۇنياسىمۇ بېشىغا يىقىلىدۇ، قىيامىتى قوپىدۇ. غاپىل ئىنسانلار ئۆز دۇنياسىنىڭ ئەنە شۇنداق تېز يىقىلىدىغان ماھىيىتىنى بىلمىگەنلىكتىن، خۇددى ئومۇمىي دۇنيادەكلا دائىمىي دەپ ئويلاپ ئۇنىڭغا ئاشىق بولىدۇ. شۇنداق باشقىلارنىڭ دۇنياسىدەكلا مېنىڭمۇ تېز يىقىلىپ بۇزۇلىدىغان خۇسۇسىي بىر دۇنيايىم بار. شۇ خۇسۇسىي دۇنيايىمنىڭ بۇ قىسقىغىنا ئۆمرۈمدە نېمە رولى بار، دەپ ئويلاندىم. قۇرئان نۇرى بىلەن كۆردۈمكى، ھەم مەن ھەم ھەركىم ئۈچۈن شۇ دۇنيا ۋاقىتلىق بىر تىجارەتگاھ؛ ۋە ھەر كۈنى تولۇپ بوشىلىدىغان بىر مېھمانخانا؛ كەلگەن–كەتكەنلەرنىڭ سودا–سېتىقى ئۈچۈن يول ئۈستىدە قۇرۇلغان بىر بازار؛ ئەزەلىي نەققاش بولغان ﷲنىڭ يېڭىلىنىپ تۇرىدىغان (ھېكىمەت بىلەن يېزىلىپ، ئۆچۈرۈلۈپ تۇرىدىغان) بىر دەپتىرى؛ ھەر باھار بولسا زىننەتلەنگەن مەكتۇبى؛ ھەربىر ياز بولسا پاساھەتلىك قەسىدىسى؛ ھەمدە ئۇ ئۇلۇغ سەنئەتكارنىڭ ئىسىملىرىنىڭ جىلۋىلىرىنى يېڭىلاپ كۆرسىتىپ تۇرىدىغان ئەينەكلىرى؛ شۇنداقلا ئاخىرەتنىڭ تېخى كۆچەتلىك ھالىتىدىكى بىر باغچىسى، ئىلاھىي رەھمەتنىڭ بىر گۈل تەشتىكى ۋە ئۇ باقىي ئالەمدە كۆرسىتىلىدىغان مەنزىرىلەرنى تەييارلايدىغان ۋاقىتلىق سېخ ماھىيەتلىرىدە كۆرۈندى. بۇ دۇنيانى بۇ سۈرەتتە ياراتقان ئۇلۇغ ياراتقۇچىغا يۈزمىڭ شۈكۈر قىلدىم ۋە چۈشەندىمكى، ئىنسانلارغا دۇنيانىڭ ئاخىرەتكە ۋە ﷲنىڭ ئىسىملىرىغا قارىغان گۈزەل ماھىيىتىگە قارىتا مۇھەببەت بىرىلگەن تۇرسىمۇ، ئۇ مۇھەببەتنى سۈيئىستېمال قىلىپ، دۇنيانىڭ فانىي، يىرگىنچلىك، زىيانلىق، غەپلەتلىك بولغان يۈزىگە قارىتا سەرپ قىلغانلىقتىن

حُبُّ الدُّنْيَا رَاْسُ كُلِّ خَطِيئَةٍ

(يەنى، دۇنيانى سۆيۈش پۈتۈن خاتالىقلارنىڭ بېشىدۇر.)

ھەدىسى شەرىفىنىڭ سىرىغا لايىق بولۇپ قېلىشتى.

  مانا ئەي قېرىپ قالغان قېرىنداشلىرىم ۋە ھەمشىرىلىرىم! قۇرئانى ھەكىمنىڭ نۇرى بىلەن، قېرىلىقنىڭ ئەسكەرتىشى بىلەن، ئىماننىڭمۇ كۆزۈمنى ئېچىشى بىلەن يۇقىرىقى ھەقىقەتنى كۆردۈم ۋە كۆپ رىسالىلەردە قەتئىي دەلىللەر بىلەن ئىسپات قىلدىم. ئۆزۈم ئۈچۈن بىر ھەقىقىي بىر تەسەللى، قۇۋۋەتلىك بىر ئۈمىد، پارلاق بىر نۇر كۆردۈم، ھەمدە قېرىلىقىمغا مەمنۇن بولۇپ، ياشلىقىمنىڭ كەتكەنلىكىگە سۆيۈندۈم. سىلەرمۇ يىغلىماڭلار، شۈكۈر قىلىڭلار. ھېلىمۇ بىزدە ئىمان بار، ھەقىقەتمۇ ئەنە شۇنداقتۇر. ئۇنداقتا ئاشۇ ئەھلى غەپلەت يىغلىسۇن، ئەھلى زالالەت يىغلىسۇن…

ئون ئىككىنچى نوتا

  ئەي بۇ نوتىلارنى ئاڭلىغان دوستلىرىم! بىلىڭلاركى، مەن ئادەتلەرگە زىت ھالدا رەببىمگە قارىتا قەلبىمنىڭ يوشۇرۇش لازىم بولغان يالۋۇرۇش، تىلەش ۋە مۇناجاتلىرىنى بەزىدە يازغىنىمنىڭ سەۋەبى، ئۆلۈم تىلىمنى جىمىقتۇرغان زامانلاردا تىلىمغا بەدەل قەلبىمنىڭ سۆزلىگەنلىرىنىڭ قوبۇل قىلىنىشىنى ﷲنىڭ رەھمىتىدىن تىلىمەكتۇر.

  شۇنداق، قىسقا بىر ئۆمۈردە، چەكسىز گۇناھلىرىمغا كەپپارەت بولۇشى ئۈچۈن ۋاقىتلىق بولغان تىلىمنىڭ تۆۋبە ۋە نادامەتلىرى يېتەرلىك بولمايدۇ. تۇراقلىق ۋە قىسمەن دائىم ھېسابلىنىدىغان كىتابنىڭ تىلى ئۇ ئىشقا تېخىمۇ بەكرەك يارايدۇ. ئون ئۈچ يىل(ھاشىيە)^*بۇرۇن، روھىمدىكى شاۋقۇنلۇق بوران–چاپقۇن نەتىجىسىدە كونا سەئىدنىڭ كۈلۈشلىرى يېڭى سەئىدنىڭ يىغىلىرىغا ئۆزگەرگەن چاغلاردا، ياشلىقنىڭ غەپلەت ئۇيقۇسىدىن قېرىلىق سەھىرى بىلەن ئويغانغان بىر ۋاقىتتا شۇ مۇناجات ۋە دۇئا ئەرەبچە يېزىلغان ئىدى. بىر قىسمىنىڭ تۈركچە (ھازىر ئۇيغۇرچە) تەرجىمىسى شۇكى:

  ئەي رەھىملىك رەببىم! ۋە ئەي كەرەملىك ياراتقۇچىم! مېنىڭ سۇيىئىختىيارىم بىلەن ئۆمرۈم ۋە ياشلىقىم زايا بولدى كەتتى… ئۇ ئۆمۈر ۋە ياشلىقنىڭ مېۋىلىرىدىن قولۇمدا قالغىنى ئەلەم بېرىدىغان گۇناھلار، خار قىلىدىغان ئەلەملەر، ئازغۇنلۇققا باشلايدىغان ۋەسۋەسىلەر بولدى. بۇ ئېغىر يۈك، كېسەل قەلب ۋە خىجالەتلىك يۈزۈم بىلەن قەبرىگە يېقىنلىشىۋاتىمەن. كۆز ئالدىمدا كۆرۈۋېرىپ ئىنتايىن تېز ھالدا ئوڭ ۋە سولغا قېيىپ كەتمەستىن ئىختىيارسىز بىر تەرزدە، ۋاپات بولۇپ كەتكەن دوست–يېقىن، قەدىناس ۋە ئۇرۇق–تۇغقانلىرىمدەكلا قەبرە ئىشىكىگە يېقىنلىشىۋاتىمەن.

  ئۇ قەبرە بۇ فانىي دىياردىن ئەبەدىي بىر ئايرىلىش بىلەن ئەبەد يولىدا قۇرۇلغان، ئېچىلغان ئاۋۋالقى مەنزىل ۋە بىرىنچى ئىشىكتۇر. قەتئىي بىر ئېتىقاد بىلەن چۈشەندىمكى، مەن باغلانغان ۋە مەپتۇن بولغان شۇ دۇنيا دىيارى ھالاكەتكە مەھكۇمدۇر، كېتىدۇ. فانىيدۇر، ئۆلىدۇ. ئىچىدىكى مەۋجۇداتلارمۇ كۆرۈلۈۋاتقىنىدەك بىر–بىرى ئارقىسىدىن توپ–توپ بولۇپ كۆچۈپ كېتىدۇ، غايىب بولىدۇ. بولۇپمۇ مەندەك نەفسى ئەممارىسى بولغانلار ئۈچۈن شۇ دۇنيا ناھايىتى زالىمدۇر، مەككاردۇر. بىر لەززەت بەرسە مىڭ ئەلەم چەكتۈرىدۇ. بىر تال ئۈزۈم يىگۈزسە يۈز كاچات ئۇرىدۇ.

  ئەي رەھىملىك رەببىم! ئەي كەرەملىك ئىلاھىم! كُلُّ آتٍ قَرِيب (بارلىق كېلىدىغانلار يېقىندۇر.) سىرى بويىچە، مەن ھازىردىن كۆرۈپ تۇرۇپتىمەنكى، يېقىن بىر زاماندا كېپىنىمنى كىيدىم، تاۋۇتۇمغا چىقتىم، دوستلىرىم بىلەن ۋىدالاشتىم. قەبرەمگە يۈزلىنىپ كېتىۋىتىپ سېنىڭ رەھمەت دەرگاھىڭدا مېيىتىمنىڭ ئەھۋال تىلى بىلەن، روھىمنىڭ سۆزلىگەن تىلى بىلەن ۋارقىراپ تۇرۇپ دەيمەن:

  ئەلئامان! ئەلئامان! يا ھەننان! يا مەننان!^** مېنى گۇناھلىرىمنىڭ خىجالەتچىلىكىدىن قۇتقاز!

  مانا قەبرەمنىڭ بېشىغا كەلدىم. بوينۇمغا كېپىنىمنى تاقاپ قەبرەمنىڭ بېشىدا ياتقان جەسىتىمنىڭ ئۈستىدە تۇردۇم. بېشىمنى سېنىڭ رەھمەت دەرگاھىڭغا قارىتىپ، پۈتۈن قۇۋۋىتىم بىلەن پەرياد قىلىپ نىدا قىلىمەن:

  ئەلئامان! ئەلئامان! يا ھەننان! يا مەننان! مېنى گۇناھلىرىمنىڭ ئېغىر يۈكلىرىدىن خالاس قىل!

  ئەمدى قەبرەمگە كىردىم، كېپىنىمگە ئېسىلدىم. ئۇزىتىپ كەلگەنلەر مېنى تاشلاپ كېتىشتى. سېنىڭ مەغپىرەت ۋە رەھمىتىڭگە ئېنتىزارمەن. كۆرۈپ تۇرۇپ چۈشەندىمكى، سەندىن باشقا ئىلتىجا ۋە مۇناجات قىلغۇچىم يوق! گۇناھلارنىڭ يىرگىنچلىك يۈزىدىن، يامان ئەمەللىرىمنىڭ قورقۇنچلۇق شەكلىدىن ۋە ماكانىمنىڭ تارلىقىدىن پۈتۈن قۇۋۋىتىم بىلەن نىدا قىلىپ دەيمەن:

  ئەلئامان! ئەلئامان! يا رەھمان! يا ھەننان! يا مەننان! يا دەييان!^ يىرگىنچلىك گۇناھلىرىمنىڭ ماڭا ھەمراھ بولۇشىدىن قۇتقاز! يېرىمنى كەڭرى قىلىپ بەر! ئىلاھىم، سېنىڭ رەھمىتىڭگە ئېرىشىش مېنىڭ ئىلتىجايىمدۇر! رەھمەتەللىلئالەمىن بولغان ھەبىبىڭ (ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام) سېنىڭ رەھمىتىڭگە ئېرىشىشتىكى شاپائەتچىمدۇر. سەندىن شىكايەت ئەمەس، بەلكى نەفسىمدىن ۋە ھالىمدىن ساڭا شىكايەت قىلىمەن.

  ئەي كەرەملىك رەببىم ۋە ئەي رەھىملىك ئاللاھىم! سېنىڭ سەئىد ئىسمىدىكى مەخلۇقۇڭ، سەنئەت ئەسىرىڭ ۋە قۇلۇڭ، ھەم ئاسىي، ھەم ئاجىز، ھەم غاپىل، ھەم نادان، ھەم بىتاپ، ھەم پەس، ھەم گۇناھكار، ھەم قېرىپ قالغان، ھەم بىچارە، ھەم خوجايىنىدىن قاچقان بىر قۇل بولۇپ، قىرىق يىل كىيىن نادامەت چېكىپ سېنىڭ دەرگاھىڭغا قايتىشنى خالايدۇ، سېنىڭ رەھمىتىڭگە ئىلتىجا قىلىدۇ ۋە چەكسىز گۇناھ ۋە خاتالىقلىرىنى ئېتىراپ قىلىدۇ… ۋەسۋەسە ۋە خىلمۇخىل ئىللەتلەرگە مۇپتىلا بولغان… ساڭا دۇئا قىلىدۇ، يالۋۇرىدۇ. ئەگەر كامالى رەھمىتىڭ بىلەن ئۇنى قوبۇل قىلساڭ، مەغپىرەت قىلىپ مەرھەمەت قىلساڭ، ھېلىمۇ ئۇ سېنىڭ ئىشىڭدۇر. چۈنكى ئەرھەمەرراھىمىنسەن! ئەگەر قوبۇل قىلمىساڭ، سېنىڭ ئىشىكىڭدىن باشقا قايسى ئىشىككە باراي؟ قايسى ئىشىك بار؟ سەندىن باشقا بىر رەب يوقتۇركى، دەرگاھىغا بېرىلىدىغان! سەندىن باشقا ھەق مەبۇد يوقتۇركى، ئىلتىجا قىلىنىدىغان!

لاَ اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ آخِرُ الْكَلاَمِ فِى الدُّنْيَا وَ اَوَّلُ الْكَلاَمِ فِى اْلآخِرَةِ وَ فِى الْقَبْرِ اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّهِ صَلَّى اللّهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ

—————————————————