بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اَلصَّلاَةُ عِمَادُ الدِّينِ
(رەھمان ۋە رەھىم بولغان اﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن*

ناماز دىننىڭ تۈۋرۈكى–ھەدىس تىرمىزى)

   نامازنىڭ نەقەدەر قىممەتلىك ۋە مۇھىم ئىكەنلىكىنى، نەقەدەر يەڭگىل ۋە ئاز بىر دەسمايە بىلەن قولغا كېلىدىغانلىقىنى، ھەم نامازسىز ئادەمنىڭ نەقەدەر ئەقىلسىزلىق ۋە تولىمۇ چوڭ يوقىتىش ئىچىدە ئىكەنلىكىنى، ئىككى كەرە ئىككى تۆت بولۇش دەرىجىسىدە ئېنىق چۈشىنىشنى خالىساڭ، شۇ تەمسىلىي ھېكايىگە قارا، كۆرگىن.
   بىر زامان بۈيۈك بىر ھۆكۈمدار ئىككى خىزمەتكارىنى –ھەر بىرىگە يىگىرمە تۆت ئالتۇن بېرىپ– ئىككى ئايلىق ئۇزاقلىقتىكى خاس ۋە گۈزەل بىر بېغىغا ئولتۇراقلىشىش ئۈچۈن ئەۋەتىدۇ. ھەم ئۇلارغا ئەمر قىلىدۇكى: «شۇ پۇلنى يول ۋە بېلەت ئۈچۈن سەرپ قىلىڭلار، ھەم بارىدىغان يېرىڭلاردا كېرەكلىك بولىدىغان لازىمەتلىكلەرنى سېتىۋېلىڭلار. بىر كۈنلۈك مۇساپىدىن كېيىن بىر بىكەت بار، ئۇ يەردە ماشىنا، كېمە، پويىز ۋە ئايروپىلان قاتارلىق قاتناش قوراللىرى بار بولۇپ، دەسمايەڭلەرگە قارىتا چىقىسىلەر.
   ئۇ ئىككى خىزمەتكار بۇ ئەمرنى ئالغاندىن كېيىن يولغا چىقىدۇ. بىرى بەختىيار بولغاچقا، بكەتكە بارغىچە پۇلنىڭ بىر قىسمىنى سەرپ قىلىدۇ، ئەمما خوجايىنىنى مەمنۇن قىلىدىغان بىر تىجارەتكە ئىشلىتىدۇكى دەسمايىسى بىردىن مىڭغا چىقىدۇ. يەنە بىر خىزمەتكار بەدبەخت ۋە باشباشتاق بولغانلىقتىن بىكەتكە بارغىچە يىگىرمە ئۈچ ئالتۇننى خەجلىۋېتىدۇ. قىمارغا ئوخشاش ئويۇن–تاماشالارغا ئىشلىتىپ زايا قىلىدۇ ۋە بىرلا ئالتۇنى قالىدۇ. كېيىن ئاۋۋالقى خىزمەتكار ئۇنىڭغا دەيدۇ–«بۇرادەر، شۇ قېپقالغان بىرتال ئالتۇنىڭنى بولسىمۇ بىر بېلەت ئۈچۈن ئىشلەت، شۇندىلا بۇ ئۇزۇن يولدا ئاچ ۋە پىيادە قالمايسەن. ھەم بىزنىڭ خوجايىنىمىز بەك مەرتتۇر، ئىلتىپات قىلىپ سەھۋەنلىكلىرىڭنى ئەپۇ قىلىۋېتىشى ۋە سېنىمۇ ئايروپىلانغا چىقىرىشى مۇمكىن. بەلكى بىر كۈندىلا مەنزىلىمىزگە بېرىۋالىمز. بولمىسا ئىككى ئايلىق بۇ چۆلدە ئاچ، پىيادە ۋە يالغۇز مېڭىشقا مەجبۇر بولىسەن.
  ئەجەبا ئۇ ئادەم جاھىللق قىلىپ، شۇ بىر تال ئالتۇننى بىر خەزىنىنىڭ ئاچقۇچى ھۆكمىدىكى بېلەتكە سەرپ قىلماي، ۋاقىتلىق لەززەت ئۈچۈن كەيپ–ساپاغا سەرپ قىلسا، تولىمۇ ئەقىلسىزلىق قىلىدىغانلىقىنى ۋە بەختسىزلىك ئىچىدە زىيان ۋە ھەسرەتكە قالىدىغانلىقىنى ئەڭ ئەقىلسىز ئادەممۇ چۈشەنمەمدۇ؟
   ئەي نامازسىز ئادەم، ئەي نامازدىن ھوزۇر ئالالمايۋاتقان نەفسىم!
ئۇ ھۆكۈمدار رەببىمىزدۇر، ياراتقۇچىمىزدۇر. ئۇ ئىككى خىزمەتكار يولۇچى بولسا، بىرى تەقۋا ۋە نامىزىنى ئىشتىياق بىلەن ئوقۇيدىغان؛ يەنە بىرى غاپىل ۋە نامازسىز ئىنسانلاردۇر. ئۇ يىگىرمە تۆت ئالتۇن بولسا، ھەر كۈندىكى يىگرمە تۆت سائەتلىك ئۆمۈردۇر. ئۇ خاس باغ بولسا جەننەتتۇر. ئۇ بىكەت بولسا قەبرىدۇر. ئۇ ساياھەت بولسا، قەبرىگە، ھەشرگە ۋە ئەبەدىلككە ئۇزانغان ئىنسانىيەت سەپىرىدۇر. ھەركىشى ئەمىلىگە ۋە تەقۋا قۇۋۋىتىگە قارىتا ئۇ ئۇزۇن يولنى ئوخشىمىغان دەرىجىلەردە بېسىپ ئۆتىدۇ. بىر قىسىم ئەھلى تەقۋا زاتلار چاقماق تېزلىكىدە مىڭ يىللىق يولنى بىر كۈندە باسىدۇ؛ يەنە بىر قىسمى بولسا خىيال تېزلىكىدە ئەللىك مىڭ يىللىق مۇساپىنى بىر كۈندە تۈگىتىدۇ. قۇرئانى ئازىيمۇششان شۇ ھەقىقەتكە ئىككى ئايەت بىلەن ئىشارەت قىلىدۇ. ئۇ بېلەت بولسا نامازدۇر، پەقەت بىر سائەت ۋاقىت بەش ۋاقىت ناماز ئۈچۈن –تاھارەت ئېلىش بىلەن بىرگە يېتەرلىكتۇر.
   ئەجەبا ھەر كۈنلۈك ئۆمرىنىڭ يىگىرمە ئۈچ سائىتىنى شۇ قىسقىغىنە دۇنيا ھاياتىغا سەرپ قىلىپ، ئۇزۇن ئەبەدىي ھاياتىغا بىر سائىتىنىمۇ سەرپ قىلمىغان ئادەم، نەقەدەر زىيان تارتىدۇ، نەقەدەر ئۆزىگە زۇلۇم قىلىدۇ، نەقەدەر ئەقىلگە زىت ھەرىكەت قىلغان بولىدۇ. چۈنكى، مىڭ ئادەم قاتناشقان بىر لاتارىيە ئويۇنىغا –ئۇتۇش ئېھتىماللىقى مىڭدا بىر بولسىمۇ– مېلىنىڭ يېرىمىنى سەرپ قىلىشنى ئەقىل قوبۇل قىلىدۇ. ئەجەبا، مېلىنىڭ يىگىرمە تۆتتىن بىرىنى –ئۇتۇش ئېھتىماللىقى يۈزدە توقسان توققۇز مۇقەررەر بولغان– ئەبەدىي بىر خەزىنىگە سەرپ قىلماسلىقنىڭ نەقەدەر ئەقىل ۋە ھېكمەتكە خىلاپ ۋە نەقەدەر ئەقىلدىن يىراق ئىكەنلىكىنى ئۆزىنى ئاقىل ھېساپلىغان ئادەم چۈشەنمەمدۇ؟
   ھالبۇكى نامازدا روھ، قەلب ۋە ئەقىلنىڭ بۈيۈك راھىتى بار؛ ھەم جىسمانىي جەھەتتىنمۇ ئۇنچىلىك ئېغىر بىر ئىش ئەمەس. ھەم ناماز ئوقۇغان كىشىنىڭ باشقا مۇباھ(ساۋاپمۇ گۇناھمۇ بولمايدىغان) دۇنياۋى ئىشلىرىمۇ–ساغلام بىر نىيەت بىلەن– ئىبادەت ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن، پۈتكۈل ئۆمۈر دەسمايىسىنى ئاخىرەت سائادىتىنى قازىنىش ئۈچۈن بىر ۋاستە قىلالايدۇ. فانى ئۆمرىنى بىر ھېساپتا باقىيلەشتۈرگەن بولىدۇ.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

﴿فَسُبْحَانَ اللّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ ❁ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُون﴾^

  ئەي بۇرادەر! مەندىن نامازنىڭ شۇ مۇئەييەن بەش ۋاقىتقا بۆلۈنگەنلىكىنىڭ ھىكمىتىنى سوراۋاتىسەن. ناھايىتى كۆپ ھىكمەتلىرىدىن پەقەتلا بىرىسىگە ئىشارەت قىلىمىز.

  شۇنداق، ھەربىر نامازنىڭ ۋاقتى مۇھىم بىر ئۆزگىرىشنىڭ باشلىنىشى بولغىنىدەك، ﷲنىڭ بۈيۈك بىر تەسەررۇپىنى(باشقۇرىشىنى) ئېنىق كۆرسىتىدىغان ئەينەك، ھەمدە شۇ تەسەررۇپ ئىچىدە ﷲنىڭ ئومۇمى ئېھسانلىرىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدىغان ۋاقىت بولغاچقا، قادىرى زۇلجەلالغا^ ئۇ ۋاقىتلاردا تېخىمۇ كۆپ تەسبىھ (پاك قاراش)، تازىم (ئۇلۇغلاش) ۋە چەكسىز نىئمەتلىرىنىڭ ئىككى ۋاقىت ئوتتۇرىسىدا يىغىلغان يەكۈنىگە قارىتا تېخىمۇ كۆپ شۈكۈر ۋە ھەمدۇ–سانا قىلىش دېمەكتىن ئىبارەت بولغان نامازغا ئەمر قىلىنغاندۇر.

  شۇ ئىنچىكە ۋە چوڭقۇر مەنىنى بىر ئاز چۈشىنىش ئۈچۈن تۆۋەندىكى «بەش نۇقتا»نى نەفسىم بىلەن ئاڭلاش لازىم:

  بىرىنچى نۇقتا: نامازنىڭ مەنىسى، ﷲقا سۇنۇلغان تەسبىھ، تازىم ۋە شۈكۈردۇر. يەنى، جەلالىغا (قۇسۇرسىز ئۇلۇغلىقىغا) قارىتا سۆز ۋە پېئىل جەھەتتىن «سۇبھاناللاھ» دەپ تەسبىھ قىلىش (پاك قاراش)، چەكسىز كامالىتىگە قارىتا تىل ۋە ئەمەل جەھەتتىن «ﷲ ئەكبەر» دەپ تازىم قىلىش (ئۇلۇغلاش) ۋە چەكسىز جامالىغا (گۈزەللىكىگە) قارىتا قەلب، سۆز ۋە بەدەن جەھەتتىن «ئەلھەمدۇلىللاھ» دەپ شۈكۈر قىلىشتۇر.

  دېمەك، تەسبىھ، تازىم ۋە تەھمىد (شۈكۈر) نامازنىڭ ئۇرۇقلىرى ھۆكمىدىدۇر. شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، نامازنىڭ ھەرىكەت ۋە زىكىرلىرىنىڭ ھەر تەرىپىدە بۇ ئۈچ سۆز بار. يەنە شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، نامازدىن كېيىن نامازنىڭ مەنىسىنى تەكىتلەش ۋە قۇۋۋەتلەش ئۈچۈن شۇ مۇبارەك كەلىمىلەر ئوتتۇز ئۈچ قېتىمدىن زىكىر قىلىنىدۇ، نامازنىڭ مەنىسى شۇ ئىخچام خۇلاسىلەر بىلەن تەكرار قىلىنىدۇ.

  ئىككىنچى نۇقتا: ئىبادەتنىڭ مەنىسى شۇدۇركى، قۇل ﷲنىڭ دەرگاھىدا ئۆزىنىڭ قۇسۇرىنى، ئاجىزلىق ۋە پېقىرلىقىنى چۈشىنىپ قۇسۇرسىز رۇبۇبىيەت^**، ئېھتىياجسىز قۇدرەت ۋە چەكسىز ئىلاھىي رەھمەت ئالدىدا ھەيرانلىق ۋە مۇھەببەت بىلەن سەجدە قىلىشتۇر. يەنى، رۇبۇبىيەتنىڭ سەلتەنىتى، قۇللۇق ۋە ئىتائەتنى خالىغىنىدەك، رۇبۇبىيەتنىڭ مۇقەددەسلىكى ۋە پاكلىقىمۇ قۇلنىڭ ئۆز قۇسۇرىنى بىلىپ ئىستىغفار قىلىش بىلەن بىرگە، رەببىنىڭ بارلىق ئەيىپلەردىن تامامەن پاك ۋە ئالى، ئازغۇنلارنىڭ باتىل پىكىرلىرىدىن چەكسىز يىراق ۋە مۇتلەق خالى، كائىناتتىكى پۈتۈن مەۋجۇداتلارنىڭ پۈتۈن قۇسۇرلىرىدىن مۇقەددەس ۋە مۇنەززەھ ئىكەنلىكىنى تەسبىھ قىلىش ئارقىلىق «سۇبھاناللاھ» دەپ ئېلان قىلىشىنى خالايدۇ.

  ھەم رۇبۇبىيەتنىڭ چەكسىز كامالەتتىكى قۇدرىتىمۇ، قۇلنىڭ ئۆز زەئىپلىكىنى ۋە مەخلۇقاتلارنىڭ ئاجىزلىقىنى چۈشىنىپ، سەمەدانى^***قۇدرەتنىڭ كۆرسىتىۋاتقان ھەشەمەتلىك ئەسەرلىرىگە قاراپ ئالقىش ۋە ھەيرانلىق ئىچىدە «ﷲ ئەكبەر» دەپ، تۆۋەنچىلىك بىلەن رۇكۇغا بېرىپ ئۇنىڭغا ئىلتىجا ۋە تەۋەككۈل قىلىشىنى خالايدۇ.

  ھەمدە رۇبۇبىيەتنىڭ چەكسىز رەھمەت خەزىنىسىمۇ، قۇلنىڭ ئۆز ئېھتىياجىنى ۋە پۈتۈن مەخلۇقاتنىڭ پېقىرلىق ۋە مۇھتاجلىقىنى دۇئا ۋە تەلەپ تىلى ئارقىلىق ئىزھار قىلىش، شۇنداقلا رەببىنىڭ چەكسىز ئېھسان ۋە ئىنئاملىرىنى شۈكۈر ۋە مەدھۇ–سانا ئارقىلىق ئەلھەمدۇلىللاھ دەپ ئېلان قىلىشىنى خالايدۇ. دېمەك، نامازدىكى ھەرىكەت ۋە سۆزلەر بۇ مەنىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ۋە بۇنىڭ ئۈچۈن ﷲ تەرىپىدىن ۋەزىپە قىلىپ بەلگىلەنگەندۇر.

  ئۈچىنچى نۇقتا: خۇددى ئىنسان شۇ چوڭ ئالەمنىڭ كىچىكلىتىلگەن مىسالى، فاتىھە سۈرىسى قۇرئان ئەزىيمۇششاننىڭ بىر نۇرانىي نەمۇنىسى بولغىنىدەك، نامازمۇ پۈتۈن ئىبادەتلەرنىڭ نۇرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نۇرانىي خۇلاسە، ھەمدە پۈتۈن مەخلۇقات سىنىپلىرىنىڭ خىلمۇ–خىل ئىبادەتلىرىگە ئىشارەت قىلغان بىر مۇقەددەس خەرىتىدۇر.

  تۆتىنچى نۇقتا: ئالايلۇق، ھەپتىلىك بىر سائەت بار بولسا، ئۇ سائەتنىڭ سېكۇنت، مىنۇت، سائەت ۋە كۈنلىرىنى كۆرسىتىدىغان ئىسترىلكىرى بىر–بىرىگە قارايدۇ، بىر–بىرىنىڭ ئورنىنى ئالىدۇ ۋە بىر–بىرىسىنى ئەسكە ئالدۇرىدۇ. شۇنىڭغا ئوخشاشلا، جانابى ﷲنىڭ چوڭ بىر سائىتى بولغان شۇ دۇنيانىڭ سېكۇنتلىرى ھۆكمىدە بولغان كېچە ۋە كۈندۈزنىڭ ئالمىشىشى… مىنۇتلىرىنى سانىغان يىللار… سائەتلىرىنى سانىغان ئىنساننىڭ ئۆمۈر تەبىقىلىرى ۋە كۈنلىرىنى سانىغان ئالەم ئۆمرىنىڭ دەۋرلىرى بىر–بىرىگە قارايدۇ، بىر–بىرىنىڭ مىسالىدۇر، بىر–بىرىسىنىڭ ئورنىنى ئالىدۇ، بىر–بىرىنى ئەسلىتىدۇ. مەسىلەن:

  بامدات نامىزى، كۈن چىقىشقا قەدەر، بىر يىلدىكى باھارنىڭ ئەۋۋىلىگە، ھەم ئىنساننىڭ ئانا رەھمىگە چۈشكەن ۋاقتىغا، ھەم ئاسمانلار ۋە زېمىننىڭ ئالتە كۈندە يارىتىلىشىنىڭ بىرىنچى كۈنىگە ئوخشايدۇ، ئەسلىتىدۇ ۋە ئۇلاردىكى ئىلاھىي تەسەررۇپنى ئەسكەرتىدۇ.

  پىشىن نامىزى بولسا، بىر كۈننىڭ ئوتتۇرىسى بولغىنىدەك، ياز پەسلىنىڭ ئوتتۇرىسىغا، ھەم ياشلىق كامالىغا، ھەم دۇنيانىڭ ئۆمرىدە ئىنساننىڭ يارىتىلىش دەۋرىگە ئوخشايدۇ، ئۇلارغا ئىشارەت قىلىدۇ، ئۇلاردىكى رەھمەت مېۋىلىرىنى ۋە نىئمەت فەيزلىرىنى ئەسلىتىدۇ.

  ئەسىر ۋاقتى بولسا، كۈز پەسلىگە، ھەم ئىنساننىڭ قېرىلىق ۋاقتىغا، ھەم ئاخىرزامان پەيغەمبىرىنىڭ (س.ئە.ۋ) سائادەت ئەسرىگە ئوخشايدۇ. شۇنداقلا ئۇلاردىكى ئىلاھىي تەسەررۇپ ۋە رەھمانى ئىنئاملارنى ئەسكەرتىدۇ.

  شام نامىزى بولسا، كۈز پەسلىنىڭ ئاخىرلىرىدا كۆپلىگەن مەخلۇقاتلارنىڭ زاۋال تېپىشىنى، ھەم ئىنساننىڭ ۋاپاتىنى، ھەم دۇنيانىڭ قىيامەت باشلىنىشىدىكى خارابىيىتىنى ئەسكەرتىپ، ﷲنىڭ ھەيۋەت جىلۋىلىرىنى ئەسلىتىدۇ، شۇنداقلا ئىنساننى غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئويغىتدۇ…

  خۇپتەن ۋاقتى بولسا، قاراڭغۇلۇق ئالىمى كۈندۈز ئالىمىنىڭ بارلىق ئەسەرلىرىنى قارا كىپەن بىلەن يېپىشىنى، ھەم قىشنىڭ ئاق كىپەن بىلەن يەر يۈزىنى يېپىشىنى، ھەم ۋاپات قىلغان ئىنساننىڭ قېپقالغان ئەسەرلىرىنىڭمۇ ۋاپات قىلىپ ئۇنتۇلۇش پەردىسى ئاستىغا كىرىشىنى، ھەم بۇ ئىمتىھان دىيارى بولغان دۇنيانىڭ تامامەن يېپىلىشىنى ئەسكەرتىپ قەھھارى (قەھرلىك) زۇلجەلال بولغان ﷲنىڭ ھەيۋەتلىك تەسەررۇپلىرىنى ئېلان قىلىدۇ.

  كېچە ۋاقتى بولسا، ھەم قىشنى ھەم قەبىرنى ھەم بەرزەخ ئالىمىنى ئەسلىتىپ ئىنساننىڭ روھى رەھماننىڭ رەھمىتىگە قانچىلىك مۇھتاج ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدۇرىدۇ. ئۇ كېچىدىكى تەھەججۈد نامىزى بولسا، قەبىر كېچىسىدە ۋە بەرزەخ قاراڭغۇلىقىدا نەقەدەر مۇھىم بىر نۇر ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ، ئويغىتىدۇ، ھەمدە پۈتۈن بۇ ئۆزگىرىشلەر ئىچىدە ھەقىقى نىئمەت بەرگۈچى ﷲنىڭ چەكسىز نىئمەتلىرىنى ئەسكە سېلىپ، ئۇنىڭ قانچىلىك دەرىجىدە ھەمدۇ–ساناغا لايىق ئىكەنلىكىنى ئېلان قىلىدۇ. ئەتىكى تاڭ بولسا، ھەشر (قايتا تىرىلىش) تاڭىنى ئەسلىتىدۇ، شۇنداق، شۇ كېچىنىڭ تاڭى ۋە شۇ قىشنىڭ باھارى نەقەدەر ئەقىلگە ئۇيغۇن، زۆرۈر ۋە قەتئىي ئېنىق بولسا، ھەشر تاڭىمۇ، بەرزەخ باھارىمۇ شۇ قەتئىيلىكتىدۇر.

  دېمەك، بۇ بەش ۋاقىتنىڭ ھەر بىرى بىر مۇھىم ئۆزگىرىش بېشى بولۇپ چوڭ ئۆزگىرىشلەرنى ئەسلەتكىنىدەك، ھەر كۈندىكى سەمەدانىي قۇدرەت تەسەررۇپىنىڭ ئىشارىتى ئارقىلىق ھەم يىللىق ھەم ئەسىرلىك ھەم دەۋرلىك بولغان قۇدرەت مۆجىزىلىرىنى ۋە رەھمەت ھەدىيەلىرىنى ئەسلىتىدۇ. دېمەك، ئىنساننىڭ ھەقىقىي يارىتىلىش ۋەزىپىسى، ئىبادەت ئاساسى ۋە قەتئىي قەرز بولغان پەرز ناماز شۇ ۋاقىتلارغا لايىقتۇر، بەكمۇ مۇۋاپىقتۇر.

  بەشىنچى نۇقتا: ئىنسان يارىتىلىش جەھەتتىن ئىنتايىن زەئىپتۇر، ھالبۇكى ھەر نەرسە ئۇنىڭغا چېقىلىپ قايغۇرتىدۇ، بېسىم بېرىدۇ. ھەم ئىنتايىن ئاجىزدۇر، ھالبۇكى بالالىرى ۋە دۈشمەنلىرى بەك كۆپتۇر. ھەم غايەت دەرىجىدە پېقىردۇر، ھالبۇكى ئېھتىياجلىرى چەكسىزدۇر. ھەمدە ھورۇن ۋە ئىقتىدارسىزدۇر، ھالبۇكى ھاياتنىڭ يۈكلىرى بەكمۇ ئېغىردۇر. ھەم ئىنسانلىق ئۇنى كائىناتتىكى كۆپ نەرسىلەر بىلەن ئالاقىدار قىلغاندۇر، ھالبۇكى سۆيگەن ۋە كۆنگەن نەرسىلەرنىڭ پىراق بىلەن زاۋاللىققا يۈز تۇتىشى دائىم ئۇنى ئازاپلايدۇ. ھەم ئەقىل ئۇنىڭغا يۈكسەك مەقسەتلەرنى، دائىمىي مېۋىلەرنى كۆرسىتىدۇ، ھالبۇكى قولى قىسقا، ئۆمرى قىسقا، ئىقتىدارى قىسقا ۋە سەبرى قىسقىدۇر.

  مانا شۇنداق ۋەزىيەتتىكى بىر روھنىڭ بامدات ۋاقتىدا ھەممىگە قادىر ئۇلۇغ ئاللاھىنىڭ، ھەممىدىن مېھرىبان شەپقەتلىك رەببىنىڭ دەرگاھىغا دۇئا ۋە ناماز بىلەن مۇراجىئەت قىلىپ، ئۆز ھالىنى ئىزھار قىلىشى، تەۋپىق ۋە مەدەت تىلىشىنىڭ نەقەدەر زۆرۈر ئىكەنلىكى، شۇنداقلا ئالدىدىكى كۈندۈز ئالىمىدە بېشىغا كېلىدىغان، بېلىگە يۈكلىنىدىغان ئىشلىرىنى، ۋەزىپىلىرىنى كۆتۈرۈش، تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن نەقەدەر مۇھىم بىر تايانچ كۈچ ئىكەنلىكى ناھايىتى ئېنىق چۈشىنىلىدۇ.

  پىشىن ۋاقتى، بۇ ۋاقىت كۈندۈزنىڭ تولغان ۋە قۇياشنىڭ قىيسىشقا مايىل بولغان، كۈندىلىك ئىشلارنىڭ مۇكەممەل ھالغا كەلگەن، مەشغۇلىيەتنىڭ بېسىملىرىدىن ۋاقىتلىق بىر تەنەپپۇسقا چىقىش زامانى… شۇنداقلا فانىي دۇنيانىڭ داۋامسىز ۋە ئېغىر ئىشلىرى بەرگەن غەپلەت ۋە مەنىۋى ھارغۇنلۇقتىنمۇ روھنىڭ ئارامغا ئېھتىياج ۋاقتى… ھەمدە ﷲنىڭ ئىنئاملىرى ئوتتۇرىغا چىققان بىر چاغدۇر.

  مانا بۇ چاغدا ئىنسان روھى ئۇ بېسملاردىن قۇتۇلۇپ، ئۇ غەپلەتتىن سىيرىلىپ چىقىپ، ئۇ مەنىسىز ۋە داۋامسىز ئىشلاردىن ئايرىلىپ، قەييۇمى^ باقىي بولغان ھەقىقىي نىئمەت بەرگۈچىنىڭ دەرگاھىغا چىقىپ، قول باغلاپ، بەرگەن نىئمەتلىرىگە شۈكۈر ۋە ھەمد ئېيتىپ ياردەم تىلىمەك، چەكسىز بۈيۈكلىكىگە ۋە ھەيۋىتىگە قارىتا سەجدە قىلىپ ئۆزىنىڭ ھەيرانلىقىنى، مۇھەببىتىنى، ئەرزىمەسلىكىنى ئېلان قىلماقتىن ئىبارەت پىشىن نامىزىنى ئوقۇش نە قەدەر يۈكسەك، نە قەدەر ھۇزۇرلۇق، نە قەدەر زۆرۈر ۋە مۇناسىپ ئىش ئىكەنلىكىنى چۈشەنمىگەن ئىنسان ئىنسان ئەمەس…

  ئەسىر ۋاقتى بولسا، ئۇ ۋاقىت قايغۇلۇق كۈز پەسلىنى، ئىنساننىڭ ئەلەملىك قېرىلىق ھالىتىنى ۋە ئاخىرزاماننىڭ پەرىشان ئەسرىنى ئەسكە سالىدۇ، ھەم كۈندىلىك ئىشلار نەتىجىلىنىپ ئۇ كۈنى ئېرىشكەن سالامەتلىك، خاتىرجەملىك ۋە خەيرلىك خىزمەتتەك ئىلاھىي نىئمەتلەرنىڭ بىر چوڭ يەكۈن ھاسىل قىلغان ۋە شۇنداقلا بۇ يوغان قۇياشنىڭ پېتىشقا مايىل بولۇشىنىڭ ئىشارىتى بىلەن، بۇ ۋەزىپىدار ئىنساننىڭ بۇ دۇنيادا بىر مېھمان ئىكەنلىكى ۋە ھەر نەرسىنىڭ ئۆتكۈنچى، تۇراقسىز ئىكەنلىكىنى ئېلان قىلىدىغان زاماندۇر. ئەمدى، ئەبەد خالىغان، ئەبەد ئۈچۈن يارىتىلغان، ئېھسانغا ئاشىق بولغان ۋە ئايرىلىشتىن ئىزتىراپ چەككەن ئىنساننىڭ روھى، ئورنىدىن تۇرۇپ تاھارەت ئېلىپ شۇ ۋاقىتتا ئەسىر نامىزى ئوقۇش ئۈچۈن ئەزەلى ۋە باقى، ئەبەدى ۋە قەييۇم بولغان ﷲنىڭ سەمەدانى دەرگاھىغا دۇئا–تىلەكتە بولۇپ، چەكسىز ۋە زاۋالسىز بولغان رەھمىتىنىڭ ئىلتىپاتىغا ئىلتىجا قىلىپ، ھېساپسىز نىئمەتلىرىگە شۈكۈر ۋە ھەمدۇ–ساناسىنى ئىپادىلەپ، رۇبۇبىيتىنىڭ ئىززىتى ئالدىدا تۆۋەنچىلىك بىلەن رۇكۇغا بېرىپ، ئەبەدىي ئۇلۇغلىقىغا قارىتا يوقلۇق ھالىتىدە سەجدە قىلىپ، قەلبى ئۈچۈن ھەقىقى بىر تەسەللى، روھى ئۈچۈن ھەقىقى بىر راھەت تېپىپ، ھەشەمەتلىك ھۇزۇرىدا ئۆز قۇللۇقىنى ئىپادىلەش دېمەكتىن ئىبارەت بولغان ئەسىر نامىزىنى ئوقۇشنىڭ قانچىلىك يۈكسەك بىر ۋەزىپە، قانچىلىك مۇناسىپ بىر خىزمەت، نە قەدەر ئۇيغۇن بىر يارىتىلىش قەرزىنى ئادا قىلغانلىق، ھەتتا بەكمۇ ھۇزۇرلۇق بىر بەخت–سائادەت تاپقانلىق بولىدىغانلىقىنى ئىنسان بولغان چۈشىنىدۇ.

  شام ۋاقتى بولسا، ئۇ ۋاقىت قىش پەسلى باشلىنىپ ياز ۋە كۈز ئالىمىنىڭ نازىنىن ۋە گۈزەل مەخلۇقاتلىرىنىڭ قايغۇلۇق بىر ۋىدا بىلەن پاتماق زامانىنى ئەسلىتىدۇ. ھەم، ئىنساننىڭ ۋاپات قىلىپ بارلىق دوست–يېقىنلىرىدىن بىر ئەلەملىك پىراق ئىچىدە ئايرىلىپ قەبىرگە كىرىش زامانىنى ئەسكە سالىدۇ. ھەم، دۇنيانىڭ سەكرات بىلەن تەۋرىنىش ئىچىدە ۋاپات قىلىپ پۈتكۈل ئاھالىسىنىڭ باشقا ئالەملەرگە كۆچىدىغان ۋە بۇ ئىمتىھان دىيارى لامپىسىنىڭ ئۆچىدىغان زامانىنى ھېس قىلدۇرىدۇ. شۇنداقلا زاۋاللىققا يۈز تۇتقۇچى مەھبۇبلارغا (سۆيۈلگۈچىلەرگە) ئاشىق بولغانلارنى قاتتىق ئويغىتىدىغان زاماندۇر. مانا شۇنداق بىر زاماندا، شام نامىزى ئوقۇش ئۈچۈن يارىتىلىشىدىن باقىي بولغان ئىلاھىي جامالغا ئىشتىياقلىق بىر ئەينەك بولغان ئىنسان روھى، شۇ قەدەر بۈيۈك ئىشلارنى قىلىۋاتقان، بۇ ھەشەمەتلىك ئالەملەرنى باشقۇرۇپ ئالماشتۇرىۋاتقان ئەزەلى ۋە زاۋالسىز زاتنىڭ ئۇلۇغلۇق ئەرشىگە يۈزىنى بۇراپ، بۇ فانىيلەر دائىرىسىدە «ﷲ ئەكبەر» دەپ ئۇلاردىن قوللىرىنى تارتىپ، ئۇلۇغ خوجىسىنىڭ خىزمىتى ئۈچۈن قول باغلاپ، ھۇزۇرىدا قىيامدا تۇرۇپ «ئەلھەمدۇلىللاھ» دېيىش بىلەن، ئۇ دائىمى باقىينىڭ قۇسۇرسىز كامالىغا، مىسىلسىز جامالىغا ۋە چەكسىز رەھمىتىگە ھەمدۇ–سانا ئوقۇماق؛ ﴿اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾^*****دېيىش بىلەن شېرىكسز ئۇلۇغلىقىغا، ياردەمچىسىز رۇبۇبىيىتىگە ۋە ۋەزىرسىز سەلتەنىتىگە قارىتا قۇللۇقىنى تەقدىم قىلىپ مەدەت سورىماق، ھەم چەكسىز بۈيۈكلىكىگە، چەكسىز قۇدرىتىگە ۋە نۇقسانسىز ئىززىتىگە قارىتا رۇكۇغا بېرىپ، پۈتۈن كائىناتتىكى مەۋجۇداتلار بىلەن بىللە زەئىپلىكىنى ۋە ئاجىزلىقىنى، پېقىر ۋە پەسلىكىنى ئىزھار قىلماق؛ سُبْحَانَ رَبِّىَ الْعَظِيمِ^****** دېيىش بىلەن بۈيۈك بولغان رەببى ئەزىيمىنى تەسبىھ قىلىپ؛ ئۇ زاتنىڭ زاۋالسىز جامالىغا، ئۆزگەرمەس مۇقەددەس سۈپەتلىرىگە، ئالماشماس ئەبەدىي كامالىغا قارىتا سەجدە قىلىش بىلەن ھەيرانلىق ۋە تۆۋەنچىلىك ئىچىدە ئۇنىڭدىن غەيرىسىنى تەرك قىلىش ئارقىلىق مۇھەببەت ۋە قۇللۇقىنى ئىزھار قىلىپ، پۈتۈن فانىيلەرنىڭ ئورنىغا بىر باقىي بولغان جامال ساھىبىنى، بىر ئەبەدىي رەھمەت ئىگىسىنى تېپىپ سُبْحَانَ رَبِّىَ اْلاَعْلَى******^دەپ زاۋال تېپىشتىن مۇقەددەس، پۈتۈن قۇسۇردىن پاك بولغان رەببى ئەئلاسىنى مۇقەددەسلىمەك؛ كېيىن تەشەھھۇتتا ئولتۇرۇپ پۈتۈن مەخلۇقاتلارنىڭ مۇبارەك ھايات ھەدىيەلىرىنى ۋە خالىس دۇئا–ئىبادەتلىرىنى ئۆز نامىدىن ئۇ زاۋالسىز بولغان چەكسىز جامال ۋە ھەيۋەت ئىگىسىگە ھەدىيە قىلماق؛ ئۇ شەرەپلىك رەسۇلىغا سالام كەلتۈرۈش ئارقىلىق بەيئىتىنى يېڭىلاپ، ئۇنىڭ ئەمرىگە ئىتائىتىنى ئېلان قىلماق؛ ھەمدە ئىمانىنى يېڭىلاپ تېخىمۇ نۇرلاندۇرۇش ئۈچۈن شۇ كائىنات قەسرىدىكى چەكسىز ھىكمەتكە تولغان ئىنتىزاملارنى كۆرۈپ ئۇ ئۇلۇغ سەنئەتكارىنىڭ بىرلىكىگە شاھادەت كەلتۈرمەك، شۇنداقلا رۇبۇبىيەت سەلتەنىتىنىڭ تەبلىغچىسى، ئىلاھىي رازىلىقنىڭ ۋاستىچىسى ۋە كائىنات كىتابىنىڭ ئايەتلىرىنىڭ تەرجىمانى بولغان مۇھەممەدى ئەرەبى ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىگىمۇ شاھادەت كەلتۈرمەك دېيىشلەردىن ئىبارەت بولغان شام نامىزىنى ئوقۇشنىڭ نەقەدەر يۈكسەك، نەقەدەر ئېسىل بىر ئىبادەت ئىكەنلىكىنى، نەقەدەر مۇھىم بىر ھەقىقەت، ھەمدە بۇ فانىي مېھمانخانىدا باقىيلارچە بىر سۆھبەت ۋە دائىمىيلارچە بىر سائادەت ئىكەنلىكىنى چۈشەنمىگەن ئىنسان قانداق ئىنسان بولالايدۇ؟!

  خۇپتەن ۋاقتى بولسا، ئۇ ۋاقىت كۈندۈزنىڭ ئۇپۇقتا قېپقالغان ئەسەرلىرىمۇ يوقىلىپ، كېچە ئالىمىنى قاراڭغۇلۇق قاپلايدۇ. ﴿مُقَلِّبُ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ﴾ (كېچە ۋە كۈندۈزنى ئالماشتۇرغۇچى) بولغان چەكسىز قۇدرەت ۋە ھەيۋەت ئىگىسىنىڭ ئۇ ئاق سەھىپىنى بۇ قارا سەھىپىگە ئايلاندۇرۇشىدىكى ئىلاھىي تەسەررۇپى بىلەن بىرگە، يازنىڭ زىننەتلىك يېشىل سەھىپىسىنى قىشنىڭ سوغۇق ئاق سەھىپىسىگە ئۆزگەرتىشىدىكى ﴿مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَر﴾ (قۇياش ۋە ئاينى بويسۇندۇرغۇچى) بولغان چەكسىز ھىكمەت ۋە كامال ئىگىسىنىڭ ئىلاھىي ئىجرائىيىتىنى ئەسلىتىدۇ. ھەم زاماننىڭ ئۆزگىرىشى بىلەن قەبىرگە كىرىپ كەتكەنلەرنىڭ قالدۇرۇپ كەتكەن ئەسەرلىرىنىڭمۇ بۇ دۇنيادىن ئالاقىسى كېسىلىپ تامامەن باشقا ئالەمگە ئۆتۈپ كېتىشىدىكى ھايات ۋە ئۆلۈمنىڭ ياراتقۇچىسىنىڭ ئۇلۇغ پائالىيەتلىرىنى ئەسكە سالىدۇ. شۇنداقلا، تار، فانىي، پەس دۇنيانىڭ تامامەن خاراپ بولۇپ، دەھشەتلىك سەكرات بىلەن ۋاپات قىلىپ، كەڭرى، ھەشەمەتلىك بولغان ئاخىرەت ئالىمىنىڭ ئېچىلىشىدىكى يەر ۋە ساماۋاتنىڭ ياراتقۇچىسىنىڭ ھەيۋەتلىك تەسەررۇپلىرىنى ۋە چەكسىز گۈزەللىكىنىڭ جىلۋىلىنىشلىرىنى ئەسلىتىدىغان بىر زاماندۇر.

  شۇنداق، شۇ كائىناتتىكى مەخلۇقاتنىڭ ھەقىقى مالىكى ۋە باشقۇرغۇچىسى، ھەقىقى مەبۇدى ۋە مەھبۇبى پەقەتلا كېچە ۋە كۈندۈزنى، ياز ۋە قىشنى، دۇنيا ۋە ئاخىرەتنى خۇددى بىر كىتابنىڭ سەھىپىلىرىدەك ئوڭايلىق بىلەن ئۆرۈيدىغان، يېزىپ ئۆچۈرىدىغان ۋە ئۆزگەرتەلەيدىغان زات بولالايدۇ. مانا بۇ ۋاقىت پۈتكۈل شۇ ئىشلارغا ھۆكۈم يۈرگۈزىدىغان ھەممىگە قادىر بىر ﷲنىڭ دەل ئەنە شۇ زات ئىكەنلىكىنى ئىسپات قىلىدىغان بىر ۋەزىيەتتۇر.

  ئەمدى چەكسىز دەرىجىدە ئاجىز، زەئىپ، چەكسىز دەرىجىدە پېقىر، مۇھتاج بولغان، چەكسىز بىر ئىستىقبال قاراڭغۇلىقىغا شۇڭغىۋاتقان ۋە چەكسىز ھادىسىلەرنىڭ دولقۇنلىرى ئىچىدە چالقىنىۋاتقان ئىنسان روھى خۇپتەن نامىزىنى ئوقۇش ئۈچۈن ئەنە شۇ مەنىلەردىكى بۇ ۋاقىتتا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامدەك ﴿لاَ اُحِبُّ اْلآفِلِينَ﴾ (زاۋال تاپقۇچىلارنى سۆيمەيمەن) دەپ ئۆلۈمى بولمىغان مەھبۇب، زاۋالى بولمىغان مەبۇدىنىڭ دەرگاھىغا ناماز بىلەن ئىلتىجا قىلىپ، شۇ فانىي ئالەمدە، فانىي ئۆمۈردە، زۇلمەتلىك دۇنيادا ۋە قاراڭغۇ ئىستىقبالدا بىر ئەبەدىي ۋە باقىي زاتقا ئىلتىجا قىلىپ بىر ئاز باقىيچە سۆھبەتتە بولۇپ، بىر قانچە مىنۇتلۇق بىر باقى  ئۆمۈر ئىچىدە ئۆز دۇنياسىغا نۇر چاچىدىغان، ئىستىقبالىنى پارلىتىدىغان، مەۋجۇداتنىڭ ۋە دوست–يېقىنلىرىنىڭ زاۋال ۋە پىراق ئىچىدە ئايرىلىشىدىن ھاسىل بولغان يارىلىرىغا مەلھەم سۈرىدىغان رەھمانىررەھىمنىڭ شەپقەتلىك ئىلتىپاتىنى ۋە ھىدايەت نۇرىنى كۆرۈپ ئارزۇ قىلماق، ھەم ۋاقتىنچە ئۇنى ئۇنۇتقان ۋە يۇشۇرۇنغان دۇنيانى ئۇمۇ ئۇنۇتۇپ، قەلبىنىڭ يىغلىشى بىلەن رەھمەت دەرگاھىدا دەرت تۆكۈپ… ھەم ئۆلۈمگە ئوخشايدىغان ئۇيقۇغا كىرشتىن بۇرۇن ھەر ئېھتىمالغا قارشى ئاخىرقى ئىبادەت ۋەزىپىسىنى ئۆتەپ، كۈندىلىك ئەمەل دەپتىرىنى «گۈزەل خاتىمە» بىلەن ئاياقلاشتۇرۇش ئۈچۈن نامازغا تۇرماق؛ يەنى، فانىي بولغان بارلىق ياخشى كۆرگەنلىرىنىڭ ئورنىغا باقىي بولغان بىر مەبۇد ۋە مەھبۇبنىڭ، تىلەمچىلىك قىلىۋاتقان بارلىق ئاجىزلارنىڭ ئورنىغا چەكسىز سېخى بولغان بىر قادىرنىڭ، قورقۇپ تىترەۋاتقان بارلىق زىيان سالغۇچىلارنىڭ شەررىدىن (يامانلىقىدىن) قۇتۇلۇش ئۈچۈن مۇھاپىزەت قىلغۇچى بىر رەھىمنىڭ ھۇزۇرىغا چىقماق؛ ھەمدە فاتىھە بىلەن باشلاپ، ھېچ نەرسىگە يارىمىغان، تۇراقسىز بولغان نۇقسانلىق، پېقىر مەخلۇقاتلارغا مەدھۇ–سانا ۋە مىننەتدارلىق قىلىشنىڭ ئورنىغا بىر مۇتلەق كامال ئىگىسى، مۇتلەق بايلىق ئىگىسى ۋە چەكسىز شەپقەت ۋە ساخاۋەت ئىگىسى بولغان ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارىنى ھەمدۇ–سانا قىلماق؛ ھەم ﴿اِيَّاكَ نَعْبُدُ﴾ خىتابىغا تەرەققى قىلىپ، يەنى ئۆزى كىچىك، ئەرزىمەس، بىچارە بولسىمۇ، ئەزەل ۋە ئەبەد سۇلتانى بولغان قىيامەت كۈنىنىڭ ئىگىسىگە باغلىنىش ئارقىلىق شۇ كائىناتتىكى نازلىق بىر مېھمان ۋە مۇھىم بىر ۋەزىپىدار دەرىجىسىگە چىقىپ ﴿اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ دېيىش ئارقىلىق پۈتۈن مەخلۇقات نامىدىن كائىناتنىڭ ھەشەمەتلىك جامائىتى ۋە بۈيۈك جەمئىيىتىدىكى ئىبادەت ۋە مەدەت سوراشلارنى ئۇنىڭغا تەقدىم قىلماق؛ ھەم ﴿اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ﴾*******^دېيىش ئارقىلىق، ئىستىقبال قاراڭغۇلۇقى ئىچىدە ئەبەدى سائادەتكە تۇتىشىدىغان سىراتەل مۇستەقىم بولغان نۇرانىي يولغا ھىدايەت قىلىنىشىنى خالىماق؛ ھەم، ھازىر ياتقان ئۆسۈملۈك ۋە ھايۋاناتلارغا ئوخشاش، يوشۇرۇنغان قۇياشلار، ئويغاق يۇلتۇزلارمۇ ئۆزىنىڭ بىردىن ئەسكىرىدەك ئەمرىگە ئىتائەتچان بولغان، بۇ ئالەم مېھمانخانىسىغا (ئۇلارنى) بىردىن لامپا ۋە خىزمەتكار قىلغان بۈيۈك ﷲنىڭ ھەيۋىتىنى ئويلاپ «ﷲ ئەكبەر» دەپ رۇكۇغا بارماق… ھەم، پۈتۈن مەخلۇقاتنىڭ بەكمۇ چۇڭلۇقتىكى سەجدىسىنى ئويلىنىپ، يەنى، شۇ كىچىدە ياتقان مەخلۇقاتلاردەكلا ھەر يىل ۋە ھەر ئەسىردىكى تۈرلۈك مەۋجۇدات، ھەتتا يەر شارى، ھەتتا دۇنيا خۇددى بىردىن مۇنتىزىم ئارمىيىدەك، بەلكى بىردىن ئىتائەتلىك ئەسكەردەكلا دۇنياۋى ئىبادەت ۋەزىپىسىدىن ﴿كُنْ فَيَكُونُ﴾ ئەمرى بىلەن بوشانغان چاغدا، يەنى، غەيب ئالىمىگە ئەۋەتىلگەن ۋاقىتتا، چەكسىز دەرىجىدە بىر ئىنتىزام بىلەن «زاۋال تېپىپ پاتماق» جاينامىزىدا «ﷲ ئەكبەر» دەپ «سەجدە» قىلىشلىرىدەك، ھەمدە يەنە ﴿كُنْ فَيَكُونُ﴾ ئەمرىدىن كەلگەن بىر ئويغىتىش ۋە قايتا تىرىلىش ساداسى بىلەن يېڭى باھاردا تەكرار يا ئەينى شەكىلدە يا ئوخشىشىپ كەتكەن شەكىلدە قايتا تىرىلىپ، قىيامدا تۇرۇپ رەببىنىڭ خىزمىتى ئۈچۈن ھازىر بولۇشلىرىغا ئوخشاش، شۇ كىچىككىنە ئىنسانمۇ ئۇلارغا ئەگىشىپ، ئۇ چەكسىز كامال ئىگىسى بولغان رەھماننىڭ، ئۇ چەكسىز جامال ئىگىسى بولغان رەھىمنىڭ ئالى ھۇزۇرىدا ھەيرانلىق ئىچىدىكى بىر مۇھەببەت، باقىيلىق ئىچىدىكى بىر يوقلۇق، ئىززەت–شەرەپ ئىچىدىكى بىر تۆۋەنچىلىك بىلەن «ﷲ ئەكبەر» دەپ سەجدىگە بارماق، يەنى بىرخىل مىراجغا چىقماقتىن ئىبارەت بولغان خۇپتەن نامىزىنى ئوقۇشنىڭ نەقەدەر ئېسىل، نەقەدەر شېرىن، نەقەدەر يۈكسەك، نەقەدەر ئەزىز، نەقەدەر مۇناسىپ ۋە نەقەدەر ئەقىلگە مۇۋاپىق بولغان بىر خىل ۋەزىپە، بىر خىل خىزمەت، بىر خىل ئىبادەت، بىر خىل مۇھىم ھەقىقەت ئىكەنلىكىنى ئەلۋەتتە چۈشەندىڭ.

  دېمەك، شۇ بەش ۋاقىتنىڭ ھەر بىرى بىردىن چوڭ ئۆزگىرىشلەرنىڭ ئىشارەتلىرى، ئۇلۇغ تەسەررۇپلارنىڭ ئالامەتلىرى ۋە ئومۇمى ئىنئاملارنىڭ نىشانلىرى بولغانلىقتىن، بۇرچ ۋە قەرز بولغان پەرز نامازلارنىڭ ئاشۇ ۋاقىتلارغا تەقسىماتى چەكسىز دەرىجىدە ھىكمەتلىكتۇر.

﴿سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ﴾

اَللّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى مَنْ اَرْسَلْتَهُ مُعَلِّمًا لِعِبَادِكَ لِيُعَلِّمَهُمْ كَيْفِيَّةَ مَعْرِفَتِكَ وَ الْعُبُودِيَّةَ لَكَ وَ مُعَرِّفًا لِكُنُوزِ اَسْمَائِكَ وَ تَرْجُمَانًا ِلآيَاتِ كِتَابِ كَائِنَاتِكَ وَ مِرْآتًا بِعُبُودِيَّتِهِ لِجَمَالِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ عَلَى آلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ وَ ارْحَمْنَا وَ ارْحَمِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ آمِينَ بِرَحْمَتِكَ يَا

اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ

———————————————-

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

﴿اِنَّ الصَّلاَةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا﴾^

  بىر ۋاقىت يېشى، تەقى–تۇرقى، دەرىجىسى چوڭ بىر ئادەم ماڭا: «ناماز ھەقىقەتەن ياخشىدۇر، ئەمما ھەر كۈنى بەش ۋاخ ناماز جىق كېلىپ زېرىكىش بېرىۋاتىدۇ» دېدى.

  شۇ كىشىنىڭ سۆزىدىن بىر مەزگىل ئۆتكەندىن كېيىن نەفسىمنى تىڭشاپ باقتىم. شۇ كىشى ئېيتقان ئەشۇ سۆزلەرنى سۆزلەۋاتاتتى. قارىسام نەفسىم ھورۇنلۇق قۇلىقى بىلەن شەيتاندىن دەل شۇ دەرسنى ئېلىۋاتاتتى. ئۇ ۋاقىت چۈشەندىمكى، ئۇ زات شۇ سۆزىنى بارلىق نەفسى ئەممارىلەرگە *^ۋاكالىتەن سۆزلىگەن ۋەياكى سۆزلەتتۈرۈلگەن ئىكەن. شۇنىڭ بىلەن مەنمۇ دېدىم: «مادەمكى نەفسىم ئەممارىدۇر، ئۆز نەفسىنى(ئۆزىنى) تەربىيەلىيەلمىگەن باشقىلارغا تەربىيە قىلالمايدۇ. شۇڭا تەربىيىنى ئۆز نەفسىمدىن باشلايمەن.»

  ئەي نەفس! قاتمۇ–قات جاھالەت ئىچىدە، ھورۇنلۇق تۆشىكىدە، غەپلەت ئۇيقۇسىدا سۆزلىگەن ئۇ سۆزۈڭگە قارىتا مەندىن بەش تۈرلۈك «ئويغىتىش»نى ئاڭلا:

  بىرىنچى ئويغىتىش: ئەي بەدبەخت نەفسىم! ئەجىبا ئۆمرۈڭ ئەبەدىمۇ؟ كېلەر يىلىغا، ھەتتا ئەتىگىچە ھايات قالالايدىغانلىقىڭغا قارىتا قولۇڭدا بىر كاپالەت قەغىزى بارمۇ؟ ساڭا زېرىكىش بېرىۋاتقان ئەبەدىي ياشايمەن دەپ ئويلىغان ئاساسسىز خىيالىڭدۇر. كەيپ ئۈچۈن ئەبەدىي دۇنيادا قالىدىغاندەك ئەركىلەۋاتىسەن. ئەگەردە ئۆمرۈڭنىڭ ئاز ئىكەنلىكىنى، پايدىسىز كېتىۋاتقانلىقىنى بىلگەن بولساڭ، ئەلۋەتتە ئۇنىڭ يىگىرمە تۆتتىن بىرىنى ئەبەدىي ھايات سائادىتىڭ ئۈچۈن بەكمۇ راھەت، ھۇزۇرلۇق، يۈكسەك ۋە ئىلاھىي بىر رەھمەت بولغان بۇ ۋەزىپىگە ئاجرىتىشنىڭ زېرىكىشكە ئەمەس، بەلكى تولۇق بىر ئىشتىياق، لەززەتلىك بىر ھۇزۇرغا سەۋەب بولىدىغانلىقىنى چۈشەنگەن بولاتتىڭ.

  ئىككىنچى ئويغىتىش: ئەي ئاچكۆز نەفسىم! ئەجىبا ھەر كۈنى نان يەيسەن، سۇ ئىچىسەن، ھاۋادىن نەپەسلىنىسەن، ئۇلار ساڭا زېرىكىش بېرەمدۇ؟ ئەلۋەتتە بەرمەيدۇ، چۈنكى سەندىكى ئېھتىياج تەكرارلىنىۋاتقاچقا زېرىكىش ئەمەس، بەلكى لەززەت ئېلىۋاتىسەن. ئۇنداق بولسا بۇ بەدەن خانەمدە سېنىڭ قېرىنداشلىرىڭ بولغان قەلبىمنىڭ غىزاسى، روھىمنىڭ ئابىھاياتى، لەتىيفەئى رەببانىيەمنىڭ^** ساپ ھاۋاسىنى جەلپ قىلغان نامازمۇ سېنى زېرىكتۈرمەسلىكى لازىم.

  شۇنداق، چەكسىزلىگەن ئەلەم، قايغۇلارغا دۇچار ۋە مۇپتىلا، چەكسىزلىگەن لەززەت، ئارزۇلارغا مەپتۇن ۋە ئاشىق بولغان قەلبنىڭ غىزا ۋە قۇۋۋىتى ھەر نەرسىگە قادىر بولغان كەرىمى رەھىمنىڭ**** ئىشىكىنى دۇئا بىلەن چېكىش ئارقىلىقلا قولغا كېلىدۇ. ھەم بۇ فانىي دۇنيادا ئايرىلىشنىڭ پەرياد–پىغانلىرىنى چەكتۈرۈپ ناھايىتى تېز سۈرەتتە زاۋال تاپقۇچى كۆپلىگەن مەۋجۇداتلار بىلەن ئالاقىدار بولغان روھنىڭ ئابىھاياتى ھەر نەرسىنىڭ ئورنىنى ئالالايدىغان باقىي مەبۇدنىڭ ۋە ئەبەدىي مەھبۇبنىڭ رەھمەت بۇلىقىغا ناماز بىلەن يۈزلىنىش ئارقىلىقلا ئىچىلىدۇ، ھەم يارىتىلىشتىن ئەبەدنى خالىغان، ئەبەد ئۈچۈن يارىتىلغان، ئەزەلىي ۋە ئەبەدىي بولغان زاتنى (كۆرسەتكۈچى) ئەينەك بولغان، چەكسىز دەرىجىدە نازۇك، زىشۇئۇر ( ئاڭ ئىگىسى بولغان) بىر ئىنسانىي سىر ۋە نۇرلۇق بىر لەتىيفەئى رەببانىيە، شۇ قايغۇلۇق، ئېزىدىغان، سىقىدىغان، ئۆتكۈنچى، قاراڭغۇ ۋە بوغقۇچى بولغان بۇ دۇنيا ئەھۋاللىرى ئىچىدە ئەلۋەتتە تەنەپپۇس قىلىشقا بەك مۇھتاجدۇر ۋە پەقەتلا ناماز دەرىزىسى ئارقىلىقلا نەپەسلىنەلەيدۇ.

  ئۈچىنچى ئويغىتىش: ئەي سەبرسىز نەفسىم! ئەجىبا ئۆتۈپ كەتكەن كۈنلەردىكى ئىبادەتنىڭ، نامازنىڭ جاپاسىنى ۋە بالا–مۇسىبەت زەخمىتىنى بۈگۈن ئويلاپ ئۇنىڭدىن ئازاپ چېكىش، كېلىدىغان كۈنلەردىكى ئىبادەت ۋەزىپىسىنى، ناماز خىزمىتىنى ۋە بالا–مۇسىبەت ئەلىمىنى بۈگۈن ئويلاپ سەبرسىزلىك بىلەن ئەلەم چېكىش ئەقىلگە مۇۋاپىق كېلەمدۇ؟ بۇ سەبرسىزلىكىڭگە بىر مىسال:

  بىر ئەخمەق قوماندان، دۈشمەننىڭ ئوڭ قانات قوشۇنى ئۆزىنىڭ ئوڭ قانات قوشۇنىغا قوشۇۋېلىنغان ۋە ئۇنىڭغا يېڭى قۇۋۋەت بولغان تۇرۇقلۇق، مەركەزدىن مۇھىم بىر قۇۋۋەتنى ئوڭ قاناتقا ئەۋەتىپ مەركەزنىڭ كۈچىنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ ۋە سول تەرەپتە تېخى دۈشمەن ئەسكىرى يوق ۋە كەلمىگەن تۇرسا، مەركەزدىن يەنە ئۆزىنىڭ سول قانىتىغا ئەسكەر ئەۋەتىدۇ. «ئوت ئېچىڭلار!» دەپ بۇيرۇق چۈشۈرىدۇ. مەركەزنى تامامەن قۇۋۋەتتىن چۈشۈرىدۇ. دۈشمەن بۇنى سېزىپ مەركەزگە ھۇجۇم قىلىپ تارمار قىلىدۇ.

  سەنمۇ مانا شۇ قوماندانغا ئوخشايسەن، چۈنكى ئۆتۈپ كەتكەن كۈنلەرنىڭ زەخمىتى بۈگۈن رەھمەتكە ئۆزگەردى. ئەلىمى كەتتى، لەززىتى قالدى. كۈلپىتى ئېھسانغا، مۇشەققىتى ساۋاپقا ئۆزگەردى. ئۇنداقتا ئۇنىڭدىن زېرىكىش ئەمەس، بەلكى يېڭى بىر زوق بىلەن قىزغىنلىققا ۋە داۋاملاشتۇرۇش ئۈچۈن غەيرەتكە كېلىش لازىمدۇر. كېلەچەكتىكى جاپا–مۇشەققەت بولسا تېخى كەلمىدى. ئۇنى ھازىر ئويلىۋېلىپ زېرىكىش ۋە ھورۇنلۇق قىلىش، خۇددى ئۇ كۈنلەردە ئاچ ۋە سۇسىز قالىمەنمىكىن دەپ بۈگۈن ۋارقىراپ–جارقىرىغاندەك بىر ئەخمەقلىقتۇر.

  ھەقىقەت شۇنداق بولغاندىكىن ئەقىللىق بولساڭ، ئىبادەت جەھەتتە بۈگۈننىلا ئويلا، بۈگۈننىڭ بىر سائىتىنى جاپا–مۇشەققىتى بەك ئاز، ھەققى بەك چوڭ بولغان، ھۇزۇرلۇق، راھەت ۋە يۈكسەك بىر خىزمەتكە سەرپ قىلىۋاتىمەن دەپ ئويلا، شۇندىلا ئۇ ئاچچىق ھورۇنلۇقۇڭ تاتلىق غەيرەتكە ئۆزگۈرىدۇ.

  ئەي سەبرسىز نەفسىم! سەن ئۈچ خىل سەبر بىلەن ۋەزىپىدارسەن. بىرى، تائەت–ئىبادەتتىكى سەبر، بىرى گۇناھ–مەئسىيەتتىن سەبر، يەنە بىرى بالا–مۇسىبەتكە قارىتا سەبردۇر. ئەقلىڭ بولسا شۇ ئۈچىنچى ئويغىتىشتىكى تەمسىل ھەقىقىتىنى ئۆزۈڭگە رەھبەر قىل، مەردانە ھالدا يا سەبۇر!^**** دە، ئۈچ سەبرنى مۈرەڭگە ئال، ئەگەر ﷲنىڭ ساڭا بەرگەن سەبر قۇۋۋىتىنى خاتا ھالدا تارقىتىۋەتمىسەڭ، ھەر مۇشەققەت ۋە ھەر بالا–مۇسىبەتكە يېتەرلىكتۇر، ئۇنىڭغا تايان.

  تۆتىنچى ئويغىتىش: ئەي ئەخمەق نەفسىم! ئەجەبا شۇ ئىبادەت ۋەزىپىسىنىڭ نەتىجىسى يوقمىدۇر؟ ھەققىنى سېنى زېرىكتۈرگىدەك دەرىجىدە ئاز كۆرۈپ قالدىڭمۇ؟ ھالبۇكى بىر ئادەم ساڭا ئازغىنا پۇل بەرسە، ياكى سېنى قورقۇتسا، ئاخشامغا قەدەر ئىشلىتىدۇ، ئېتىرازسىز ئىشلەيسەن. ئەجىبا، بۇ دۇنيا مېھمانخانىسىدا ئاجىز، پېقىر بولغان قەلبىڭ ئۈچۈن قۇۋۋەت ۋە بايلىق، قەبىردىن ئىبارەت چوقۇم بارىدىغان مەنزىلىڭدە غىزا ۋە نۇر، سەن چوقۇم دۇچ كېلىدىغان مەھشەر مەھكىمىسىدە ساڭا كاپالەت ۋە ئاقلىغۇچى بولغان، خالىساڭ خالىمىساڭ ئۈستىدىن ئۆتىدىغان سىرات كۆۋرۈكىدە ساڭا ئۇلاغ ۋە نۇر بولىدىغان بىر ناماز نەتىجىسىزمۇ ياكى ھەققى ئازمۇ؟ بىرى ساڭا يۈز لىرالىق ھەدىيە بېرىشنى ۋەدە قىلسا سېنى يۈز كۈن ئىشلىتىدۇ. ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلىش ئىھتىمالى بولغان ئۇ ئادەمگە ئىشىنىپ كۆڭلىدىكىدەك ئىشلەيسەن. ئەجەبا ھېچ ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلىش ئىھتىمالى بولمىغان بىر زات جەننەتتەك بىر ھەق، ئەبەدىي سائادەتتەك بىرھەدىيەنى ساڭا ۋەدە قىلسا، قىسقىغىنا بىر زاماندا، ئىسىل بىر خىزمەتتە سېنى ۋەزىپىلەندۈرسە، سەن ئۇنى قىلمىساڭ، ئۇنى خۇددى ھاشاردەك كۆرۈپ ئۆزۈڭنى قاچۇرۇپ، زېرىكىشلىك بىلەن يېرىم يارتا قىلغان خىزمىتىڭ بىلەن ئۇنى ۋەدىسىدە ئىشەنچسىز ۋە ھەدىيەسىنى ئەھمىيەتسىز كۆرسەڭ، ناھايىتى شىددەتلىك بىر ئەدەپلەشكە، دەھشەتلىك جازاغا لايىق بولىدىغانلىقىڭنى ئويلىمامسەن؟ دۇنيادا تۈرمىنىڭ قورقۇنچىسىدىن ئېغىر ئىشلاردىمۇ قارشىلىقسىز خىزمەت قىلىسەنۇ، جەھەننەمدەك بىر ئەبەدىي تۈرمىنىڭ قورقۇنچىسى سېنى ئەڭ يەڭگىل ۋە راھەت ۋەزىپە بولغان ناماز ئوقۇشقا ھەيدەكچىلىك قىلىشقا يەتمەمدۇ؟

  بەشىنچى ئويغىتىش: ئەي دۇنياپەرەس نەفسىم! ئەجەبا، ئىبادەتتە ھورۇنلۇق قىلىشىڭ، نامازغا ئەھمىيەت بەرمەسلىكىڭ دۇنياۋى مەشغۇلاتلىرىڭنىڭ كۆپلۈكىدىنمۇ ياكى تۇرمۇش ھەلەكچىلىكى تۈپەيلى نامازغا ۋاقىت چىقىرالمىغانلىقىڭدىنمۇ؟ پەقەت دۇنيا ئۈچۈنلا يارىتىلغاندەك پۈتۈن ۋاقتىڭنى ئۇنىڭغا سەرپ قىلساڭ قانداق بولىدۇ؟ سەن قابىلىيەت جەھەتتە پۈتۈن ھايۋانلاردىن ئۈستۈن ئىكەنلىكىڭنى، ھايات لازىمەتلىكلىرىنى تەمىن قىلىشتا بولسا، بىر قۇشقاچقىمۇ يەتمەيدىغانلىقىڭنى بىلىسەن. بۇنىڭدىن، سېنىڭ ھەقىقىي ۋەزىپەڭنىڭ ھايۋاندەك پالاقشىش ئەمەس، بەلكى ھەقىقىي بىر ئىنساندەك ھەقىقىي ۋە ئەبەدىي بىر ھايات ئۈچۈن تىرىشىش ئىكەنلىكىنى نېمە ئۈچۈن چۈشەنمەيسەن؟ بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە دۇنيا مەشغۇلاتلىرى دېگەنلىرىڭنىڭ كۆپى ساڭا ئائىت بولمىغان، ئوشۇقچە ھالدا ئۆزۈڭ ئارىلىشىۋالغان مەشغۇلاتلاردۇر. ئەڭ ئەۋزىلىنى تاشلاپ، گوياكى مىڭلارچە يىل ئۆمرۈڭ باردەك ئەرزىمەس مەلۇماتلار ئۈچۈن ۋاقتىڭنى سەرپ قىلىۋاتىسەن. مىسال، ساتورون ئەتراپىدىكى ھالقىلار قانداقتۇر، ئامېرىكىنىڭ توخۇلىرى قانچىلىكتۇر دېگەندەك قىممەتسىز نەرسىلەرگە قىممەتلىك ۋاقتىڭنى بېرىۋاتىىسەن. گوياكى جۇغراپىيە ئىلمى ۋە سىتاستىكا پېنىدىن كامالەت تېپىۋاتقاندەك.

  ئەگەردە سەن: «مېنىڭ ناماز ۋە ئىبادەت قىلماسلىقىمغا سەۋەب بولۇۋاتقان ئۇنىڭغا ئوخشاش مەنىسىز نەرسىلەر ئەمەس، بەلكى تۇرمۇش تىرىكچىلىكىدە زۆرۈر بولغان ئىشلار» دېسەڭ، مەنمۇ دەيمەنكى: ئەگەر كۈنلۈكى ئون لىرا ئۈچۈن ئىشلەۋاتقان بولساڭ، بىرى كېلىپ ساڭا: «بۇ يەرنى ئون مىنۇت قېزىپ بەر، ساڭا يۈز تىللا قىممىتىدىكى بىر مەرۋايىت ياكى زۇمرەت بېرىمەن» دېسە، سەن: «ياق، قىلالمايمەن، كۈنلۈكىمدىن بىر لىرا ئازىيىپ كېتىدۇ» دېسەڭ، نەقەدەر ئەخمەقلەرچە باھانە بولىدىغانلىقىنى ئەلۋەتتە بىلىسەن.

  دەل شۇ مىسالدەك، سەن شۇ بېغىڭدا تىرىكچىلىك ئۈچۈن ئىشلەۋاتىسەن، ئەگەر پەرز نامىزىنى تەرك قىلساڭ، پۈتۈن ئەمگىكىڭنىڭ مېۋىسى پەقەتلا دۇنياۋى، ئەھمىيەتسىز، بەرىكەتسىز نەتىجە بىلەن چەكلىنىپ قالىدۇ. ئەگەر سەن ئارام ۋە تەنەپپۇس ۋاقتىڭنى، روھىڭنىڭ راھىتىگە، قەلبىڭنىڭ تەنەپپۇسىغا سەۋەب بولىدىغان ناماز ئۈچۈن سەرپ قىلساڭ، ئۇ ۋاقىت بەرىكەتلىك بىر دۇنياۋى نەتىجە بىلەن بىرگە، ئاخىرەتلىك ساۋاپ ۋە ئۇزۇق–تۈلۈكۈڭ ئۈچۈن مەنبە بولىدىغان ئىككى مەنىۋى خەزىنىنى تاپىسەن:

  بىرىنچىسى: سەن بۇ بېغىڭدا (ھاشىيە)^***** ئۆستۈرگەن (چېچەكلىك بولسۇن، مېۋىلىك بولسۇن) ھەر بىر ئۆسۈملۈك ۋە ھەر بىر دەرەخنىڭ تەسبىھ–زىكىرلىرىدىن ياخشى بىر نىيىتىڭ بىلەن بىر ئۈلۈش ئالغان بولىسەن.

  ئىككىنچىسى: ھەمدە بۇ فانىي باغدىن چىققان مەھسۇلاتتىن كىم يېسە (ھايۋان بولسۇن، ئىنسان بولسۇن، خېرىدار بولسۇن، ئوغرى بولسۇن) سەن ئۈچۈن بىر سەدىقە ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. بىراق شۇ شەرت بىلەنكى، سەن ھەقىقى رىزىق بەرگۈچى نامىدىن، ئۇنىڭ رۇخسىتى دائىرىسىدە پايدىلىنىشىڭ، شۇنداقلا ئۆزۈڭگە ئۇنىڭ مال–مۈلكىنى ئۇنىڭ مەخلۇقلىرىغا يەتكۈزىدىغان بىر تارقىتىش خىزمەتچىسى دېگەن نەزەر بىلەن قارىشىڭ كېرەك.

  مانا قارا، ناماز ئوقۇمىغان نەقەدەر چوڭ زىيانغا قالىدۇ ۋە نەقەدەر چوڭ بىر بايلىقتىن مەھرۇم قالىدۇ. ھەمدە ئىشلەشكە يۈكسەك بىر قىزغىنلىق بېرىدىغان ۋە ئەمەلدە چوڭ بىر مەنىۋى قۇۋۋەت تەمىن قىلىدىغان ئۇ ئىككى نەتىجە ۋە ئۇ ئىككى خەزىنىدىن ئايرىلىپ ھەسرەتتە قالىدۇ. ھەتتا قېرىغىنىدا باغۋەنچىلىكتىن زېرىكىپ قالىدۇ–دە، «بولدىلا، بەرىبىر كېتىدىغان گەپ، نېمىشقا بۇ قەدەر مۇشەققەت تارتىپ يۈرىمەن؟» دەپ ئۆزىنى ھورۇنلۇققا تاشلايدۇ.

  بىراق ئاۋۋالقى ئادەم دەيدۇ: «تېخىمۇ كۆپ ئىبادەت بىلەن مەشغۇل بولۇش بىلەن بىرگە ھالال ئەمگەككىمۇ ياخشى تىرىشاي، بۇ ئارقىلىق قەبرىمگە تېخىمۇ كۆپ نۇر، ئاخىرىتىمگە تېخىمۇ كۆپ ساۋاب ئەۋەتەي.»

  خۇلاسە: ئەي نەفس! بىلگىنكى، تۈنۈگۈنكى كۈن سېنىڭ قولۇڭدىن چىقتى ۋە ئەتىگىچە ياشىيالايدىغانلىقىڭغا قولۇڭدا كاپالەت ھۆججىتى يوق. ئۇنداقتا، ھەقىقىي ئۆمرۈڭنى ياشاۋاتقان كۈنۈڭ دەپ بىل، ھېچ بولمىغاندا ئۇ كۈننىڭ بىر سائىتىنى خۇددى زاپاس پۇلدەك ھەقىقىي ئىستىقبال ئۈچۈن بىر ساندۇقچە ھۆكمىدە بولغان بىر مەسجىتكە ياكى بىر جاينامازغا تاشلا.

  ھەمدە چۈشەنگىنكى، ھەر يېڭى كۈن سەن ۋە ھەر كىم ئۈچۈن بىر يېڭى ئالەمنىڭ ئىشىكىدۇر. ئەگەر ناماز ئوقۇمىساڭ سېنىڭ ئۇ كۈنكى ئالىمىڭ زۇلمەتلىك ۋە پەرىشان بىر ھالدا بولۇپ قالىدۇ. ئالەمى مىسالدا^****** ساڭا قارشى ھالدا گۇۋاھلىق قىلىدۇ. چۈنكى ھەر كىمنىڭ ھەر كۈنىدە شۇ چوڭ ئالەمدىن ئۆزىگە مەخسۇس بىر ئالىمى بار. ئۇ ئالەمنىڭ ئەھۋالى ئۇ كىشىنىڭ قەلبىگە ۋە ئەمىلىگە مۇناسىۋەتلىك. مەسىلەن، ئەينىكىڭدە كۆرۈنگەن ھەشەمەتلىك بىر ساراينىڭ ئەھۋالى سېنىڭ ئەينىكىڭنىڭ رەڭگىگە قارايدۇ. قارا بولسا ئۇمۇ قارا كۆرۈنىدۇ، قىزىل بولسا قىزىل كۆرۈنىدۇ، ھەمدە ئەينىكىڭنىڭ سۈپىتىگە قارايدۇ، ئۇ ئەينەك شىشىسى تەكشى بولسا ساراينى گۈزەل كۆرسىتىدۇ، تەكشى بولمىسا سەت كۆرسىتىدۇ. ھەتتا ئەڭ نازۇك ۋە نەپىس نەرسىلەرنىمۇ قوپال كۆرسىتىپ قويغىنىدەك، سەنمۇ قەلبىڭ، ئەقلىڭ، كۆڭلۈڭ ۋە ئەمەللىرىڭ ئارقىلىق ئۆز ئالىمىڭنىڭ شەكلىنى ھەر خىل كۆرسىتىسەن، يا ئۆزۈڭگە پايدىلىق ھالدا ياكى ساڭا قارشى ھالدا گۇۋاھلىق بەرگۈزەلەيسەن. ئەگەر نامازنى ئوقۇساڭ، ئۇ نامىزىڭ ئارقىلىق ئۇ ئالەمنىڭ ئۇلۇغ سەنئەتكارىغا يۈزلەنسەڭ، ساڭا قارىغان ئالىمىڭ نۇرلىنىپ كېتىدۇ. گوياكى نامىزىڭ خۇددى بىر ئېلېكتىر لامپىسىدەك، نامازغا نىيىتىڭ ئۇنىڭ كونۇپكىسىغا باسقانغا ئوخشاش ئۇ ئالەمنىڭ قاراڭغۇ زۇلمەتلىرىنى تارىتىدۇ. شۇنداقلا ئۇ دۇنياۋى پەرىشانلىق ئىچىدىكى قالايمىقان ۋەزىيەتلەردىكى ھەرىكەت ۋە ئۆزگىرىشلەرنىڭ ئەمەلىيەتتە ھىكمەتلىك بىر ئىنتىزام ئىچىدە ئىكەنلىكىنى ۋە قۇدرەتنىڭ مەنىدار ھالدا داۋام قىلىۋاتقان يېزىقلىرى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ﴿اَللّهُ نُورُ السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ﴾^******* دېگەن نۇرانى ئايەتتىن بىر نۇرنى سېنىڭ قەلبىڭگە چاچىدۇ. سېنىڭ ئۇ كۈنلۈك ئالىمىڭنى ئۇ نۇرنىڭ ئىنكاسى بىلەن پارلىتىدۇ. ساڭا پايدىلىق ھالدا ئاخىرەتتە نۇرانىيلىق بىلەن گۇۋاھلىق بەرگۈزىدۇ.

  بىراق دىققەت، «مېنىڭ نامىزىم نەدە، نامازنىڭ بۇ ھەقىقىتى نەدە؟» دېمىگىن، چۈنكى بىر خورمىنىڭ ئۇرۇقى خورما دەرىخىدەكلا ئۆز دەرىخىنى سۈپەتلەيدۇ. پەرقى، بىرى ئىخچام، بىرى تەپسىلى بولغىنىغا ئوخشاش، سېنىڭ ۋە مېنىڭدەك ئادەتتىكى بىر كىشىنىڭ نامىزىدىمۇ (ھەتتاكى ھېس قىلمىسىمۇ) بۈيۈك بىر ئەۋلىيانىڭ نامىزىغا ئوخشاش شۇ نۇردىن بىر ئۈلۈش بار. شۇ ھەقىقەتتىن بىر سىر بار (ھەتتا ئەقلىڭ يەتمىسىمۇ). بىراق دەرىجىلەرگە قارىتا ئېچىلىش ۋە نۇرلىنىشى ئايرىم–ئايرىمدۇر. مەسىلەن، بىر خورما ئۇرىقىدىن مۇكەممەل بىر خورما دەرىخىگە قەدەر نەقەدەر مەرتىۋىلەر بولسا، نامازنىڭ دەرىجىلىرىدىمۇ تېخىمۇ كۆپ مەرتىۋىلەر بولىشى مۇمكىن. بىراق پۈتۈن ئۇ مەرتىۋىلەردە ئۇ نۇرانى ھەقىقەتنىڭ ئاساسى بولىدۇ…

اَللّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى مَنْ قَالَ اَلصَّلاَةُ عِمَادُ الدِّينِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ اَجْمَعِينَ

———————————————————