بىلگىن ئەي ئەزىز قېرىنداش! «كېچىگە ئوخشىغان ياشلىق زامانىمدا كۆزلىرىم ئۇيقىدا ئىدى، قېرىلىق تېڭى بىلەنلا ئويغاندىم.» مەنىسىدە بولغان

وَ عَيْنِى قَدْ نَامَتْ بِلَيْلِ شَبِيبَتِى ٭ وَ لَمْ تَنْتَبِهْ اِلاَّ بِصُبْحِ مَشِيبِ

شېئىرىنىڭ مەزمۇنىغا مەنمۇ ماس كېلىمەن. چۈنكى ياشلىقىمدا ئەڭ يۈكسەك «ئويغاقلىق» چوققىسىغا چىقتىم دەپ ئويلايتتىم. ئەمدى چۈشەندىمكى، ئۇ ئويغاقلىق، ئويغاقلىق ئەمەسكەن. بەلكى ئۇيقۇنىڭ ئەڭ چوڭقۇر ئازگىلىدا بولۇشتىن ئىبارەت ئىكەن. مېنىڭچە «مەدەنىي»لەرنىڭمۇ ئىپتىخار بىلەن ماختىنىۋاتقان ئۇ پارلاق ئويغاقلىقلىرى مېنىڭ ياشلىق ۋاقتىمدىكى ئويغاقلىق تۈرىدىن بولسا كېرەك.

  ئۇلارنىڭ مىسالى، چۈشىدە گويا ئويغىنىپ، چۈشىنى باشقىلارغا ئېيتىپ بەرگەن ئۇيقۇدىكى ئادەمگە ئوخشايدۇ. ھالبۇكى ئۇنىڭ چۈشىدىكى ئۇ ئويغىنىشى ئۇيقۇنىڭ نېپىز پەردىسىدىن چوڭقۇر ۋە قېلىن بىر پەردىسىگە ئۆتكەنلىكىگە ئىشارەتتۇر. بۇخىل ئۇيقۇدىكى ئادەم خۇددى ئۆلۈكتەكتۇر. مۇنداق تۇرۇقلۇق يېرىم ئۇيقۇدا بولغان ئىنسانلارنى قانداقمۇ ئويغىتالىسۇن.

  ئەي ئۇيقۇدا تۇرۇپمۇ ئۆزىنى ئويغاق دەپ قارىغانلار! دىنىي ئىشلاردا بىپەرۋالىق بىلەن مەدەنىيلەرنى دورىماڭلار. چۈنكى ئارىمىزدىكى دەريا بەك چوڭقۇردۇر، تولدۇرۇپ تۇتۇشۇش يولىنى بەرپا قىلالمايسىلەر. يا سىلەرمۇ ئۇلارغا قوشۇلۇپ كېتىسىلەر ۋە ياكى ئازغۇنلۇققا چۈشۈپ تۇنجۇقىسىلەر.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ﴿٥١﴾

ﺋﻰ ﻣﯚﻣﯩﻨﻠﻪﺭ ! ﻳﻪھۇﺩﯨﻲ ﯞﻩ ﻧﺎﺳﺎﺭﺍﻻﺭﻧﻰ ﺩﻭﺳﺖ ﺗﯘﺗﻤﺎﯕﻼﺭ. ﺋﯘﻻﺭ ﺑﯩﺮ– ﺑﯩﺮﯨﻨﻰ ﺩﻭﺳﺖ ﺗﯘﺗﯩﺪﯗ. ﺳﯩﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﻛﯩﻤﻜﻰ ﺋﯘﻻﺭﻧﻰ ﺩﻭﺳﺖ ﺗﯘﺗﯩﺪﯨﻜﻪﻥ، ﺋﯘﻣﯘ ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻻﺭﺩﯨﻦ سانىلىدۇ، ﺍﻟﻠﻪ ﺯﺍﻟﯩﻢ ﻗﻪﯞﻣﻨﻰ ھەﻗﯩﻘﻪﺗﻪﻥ ھىدﺍﻳﻪﺕ ﻗﯩﻠﻤﺎﻳﺪﯗ (51).

(سۇرە مائىدە، 5:51)

  يەنى: «ئەي مۇئمىنلەر! يەھۇدى ۋە خىرىستىيانلارنى،

a-دىن ۋە ئېتىقاد نوقتىسىدا ئۇلارنى دوسىت تۇتماڭلار؛

b-جەڭلەردە ئۇلارغا ياردەم قىلماڭلار ۋە ئۇلارنى قوللىماڭلار؛

 c-ئۇلارنىڭ ھۆكۈملىرىنى، ئۆرپ ۋە ئادەتلىرىنى، كىيىنىش ئۇسۇللىرىنى قۇبۇل قىلماڭلار؛

 d-ئۇلارنى ۋەلىييۇل ئۇمۇر قىلماڭلار، يەنى ئۇلارنى دۆلەتنىڭ ئۈنۈملىك ئۇرۇن– مەۋقىلىرىدە   قويماڭلار؛

 e-ئۇلارغا ھۆرمەت–تازىم قىلماڭلار ۋە مەدىھ–سانالاردا بۇلۇنماڭلار؛

 f-ئۇلارنى قەلبىي جەھەتتىن ياخشى كۆرمەڭلار ۋە ئۇلارغا ئىشەنمەڭلار؛

 g-دۇنيالىق ۋە ئاخىرەتلىك مۇئامىلىلەردە ئۇلارنى سىرداش تۇتماڭلار؛

h-ئۇلارنى جىزىيە تۆلىتىش ۋاستىسى بىلەن داۋاملىق تۈردە زىللەت–پەسلىك ئىچىدە قويۇڭلار؛ سىزگە قارشى شان–شەۋكەت ۋە قۇۋۋەت ساھىبى بولۇۋېلىشىغا يول قويماڭلار؛(جىزىيە–قەدىمدە مۇسۇلمان دۆلەتلەردە غەيرىي مۇسۇلمانلاردىن ياكى باشقا دۆلەتلەردىن ئالىدىغان باج-ت)»

  ئىسلام فىقھىشۇناسلىرى ۋە چوڭ مۇپەسسىرلەرنىڭ ئىزاھلىرىغا ئاساسلانغاندا، بۇ نوقتىدا يەھۇدى ۋە خىرىستىيانلار بىلەن دوسىتلۇق ئورنىتىش ھارام ۋە نىپاق(مۇناپىقلىق)تۇر. دۇنيالىق ئىش مۇئامىلىلەردە بولسا، سىر بەرمەسلىك شەرتى بىلەن ئۇلار بىلەن مۇدارات(دوسىتتەك كۆرىنىپ، يۈزىگە كۈلۈمسىرەپ)قىلىش جائىزدۇر؛ مەسىلەن: پەن ۋە ھۈنەر–كەسىپ جەھەتتە ئۇلاردىن ئۈگىنىشكە بولىدۇ. ئۇلار بىلەن زۈرۈرىيەت مىقدارىچىلىك تىجارەت قىلىشقا بولىدۇ. قىزلىرى بىلەن ئۆيلىنىشكە بولىدۇ. مەزكۇر تىمىلاردا تەپسىلاتلىق بىلىم–مەلۇمات ئېلىش ئۈچۈن فىقھى كىتاپلارغا مۇراجات قىلىنسا بولىدۇ.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ

ﺋﻰ ﻣﯚﻣﯩﻨﻠﻪﺭ! ﺍﻟﻠﻪ ﻏﺎ، ﭘﻪﻳﻐﻪﻣﺒﻪﺭﮔﻪ ﯞﻩ (ﺋﯚﺯﻩﯕﻼﺭﺩﯨﻦ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺋﯩﺶ ﺋﯜﺳﺘﯩﺪﯨﻜﯩﻠﻪﺭﮔﻪ) ئۇلۇلئەمىرگە ﺋﯩﺘﺎﺋﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﯖﻼﺭ

(سۇر نىسا، 4:59)

ئايىتى ئۇلۇلئەمىرگە ئىتائەت قىلىشنى ئەمىر قىلىدۇ. ئاللاھ ۋە رەسۇلىغا ئىتائەت قىلىشقا زىت بولماسلىق شەرتى بىلەن، ئۇ ئىتائەتكە ئەمىر قۇلىمەن(پەرمان بەردارمەن)دەپ ھەرىكەتكە ئۆتسە بولىدۇ. ئەمما، باشتا ئاللاھقا، يەنى قۇرئانغا ۋە رەسۇلىغا، يەنى سۈننەتى نەبەۋىيەگە ئىتائەت قىلىپ، ئۇنڭدىن كىيىن ئۇلۇلئەمىرگە ئىتائەت نۆۋىتى كىلىدۇ. (ھالبۇكى بۇ مەسىلىدە، ئىسلامىيەت ئەنئەنىسىنىڭ قانۇنلىرى، كېسەللەرگە رەھىم–شەپقەت قىلىپ قىينىماسلىق، غېرىپ–مىسكىنلەرگە رەھىم–شەپقەت كۆرسىتىپ قىيناپ قويماسلىقنى، ئاللاھ ئۈچۈن قۇرئان ۋە ئىمان ئىلمىغا خىزمەت قىلغۇچىلارغا زىيان–زەخمەت يەتكۈزمەسلىك ۋە قىيناپ قويماسلىقنى ئەمىر قىلغان بولسىمۇ؛ بولۇپمۇ مۇنزەۋى–تەركى دۇنيا بولغان بىر ئادەمگە ئەجنەبى پوپلارنىڭ سەرپۇچ باش كىيىمىنى كىيىشكە زورلاش ئون تەرەپتىن ئەمەس بەلكى يۈز تەرەپتىن قانۇنسىزلىق بولىدۇ ۋە كەيپى ئۆز مەيلىچە بىر ئەمىر بەرگەنلىك بولۇپ ئۇ مۇقەددەس قانۇنلارنى دەپسەندە قىلغانلۇقتۇر.)

  قۇرئان دەللالى داۋەتچىسى بولغان بەدىئۇززامان ھەزرەتلىرى ناھايتى ئوچۇق شەكىلدە دەيدۇكى: يەھۇدى ۋە خىرىستىيانلارغا ئوخشاپ قالماڭلار. كىم بولىشىدىن قەتئىنەزەر دىن ۋە ئېتىقاد نوقتىسىدا ئۇلارنى دوسىت تۇتسا، جەڭلەردە ئۇلارغا ياردەم قىلسا ۋە ئۇلارنىڭ ھۆكۈملىرىنى، ئۆرىپ ۋە ئادەتلىرىنى ۋە كيىنىش تەرىزلىرىنى بىلىپ تۇرۇپ ۋە خالاپ تۇرۇپ قۇبۇل قىلسا، ئۇلاردىن سانىلىدۇ.

  بۇ ھەقتە بەك كۆپ ئايەت ۋە ھەدىس بار.

  مەسىلەن:

وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ

”ﺳﯩﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﻛﯩﻤﻜﻰ ﺋﯘﻻﺭﻧﻰ ﺩﻭﺳﺖ ﺗﯘﺗﯩﺪﯨﻜﻪﻥ، ﺋﯘﻣﯘ ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻻﺭﺩﯨﻦ سانىلىدۇ“

(سۇرە مائىدە، 5:51)

  رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام شۇنداق بۇيرىغان:

مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ فَهُوَ مِنْهُمْ

”كىم بىر قەۋىمگە ئوخشاپ قالسا، يەنى دىن ۋە ئېتىقاد، ئۆرىپ ۋە ئادەتلىرى ۋە كيىنىش تەرىزلىرى جەھەتلەردە بىلىپ تۇرۇپ ۋە خالاپ تۇرۇپ ئۇلارنى دورىغان بولسا، ئۇمۇ ئۇلاردىن سانىلىدۇ.“

(ھەدىس ئەبۇ داۋۇت، باب: كىيىنىش)

  ئۇستاز بەدىئۇززامان ھەزرەتلىرى ئەسەرلىرىدە شۇنداق دەيدۇ:

   ”ئەي بۇ ۋەتەننىڭ ياشلىرى! پەرەڭلەرنى(غەرپلىكلەرنى) تەقلىد قىلماڭلار! ئەجەبا، ياۋرۇپانىڭ سىلەرگە سالغان ھەددى–ھېساپسىز زۇلۇم ۋە دۈشمەنلىكىنى ئويلىماي، قايسى ئەقىل بىلەن ئۇلارنىڭ كەيپ–ساپالىرىغا ۋە باتىل پىكىرلىرىگە ئەگىشىپ ئىشەنچ قىلىۋاتىسىلەر؟ ياق! ياق! ھەۋەسنىڭ كەينىگە كىرىپ تەقلىد قىلغانلار، ئەگىشىش ئەمەس، بەلكى تۇيماستىن ئۇلارنىڭ سېپىغا قېتىلىپ كېتىپ، ئۆز–ئۆزۈڭلارنى ۋە قېرىندىشىڭلارنى ئۆلتۈرىۋاتىسىلەر. ئاگاھ بولۇڭلاركى، سىلەر ئەخلاقسىزلارچە ئەگەشكەنسېرى، تۆھپىكارلىق قىلىۋاتىمىز دېگەن دەۋايىڭلاردا يالغانچىلىق قىلغان بولىسىلەر!… چۈنكى بۇ شەكىلدە ئەگىشىشىڭلار مىللىتىڭلارنى بىر خىل ھاقارەت قىلىشتۇر ۋە مىللەتنى بىر خىل مەسخىرە قىلىشتۇر!….“

    بەشىنچى نوتا: شۇ نوتىدا ياۋرۇپا پەنلىرى ۋە مەدەنىيىتى كونا سائىدنىڭ پىكرىدە قىسمەن يەرلەشكەنلىكى ئۈچۈن، يېڭى سائىد تەپەككۇرىي ھەرىكەتلىرىدە سەيىر قىلغان ۋاقىتلاردا ياۋرۇپانىڭ پەنلىرى ۋە مەدەنىيىتى ئۇ قەلبىي ساياھىتىدە قەلبىي كېسەللىكلەرگە ئۆزگىرىپ، زىيادە مۈشكۈلاتلارغا سەۋەب بولغانلىقتىن، مەجبۇرەن يېڭى سائىد زېھنىنى سىلكىپ ساختا پەلسەپىنى ۋە بۇزۇق مەدەنىيەتنى چىقىرىۋېتىشنى خالىغان پەيتلەردە، ئۆز روھىدا ياۋرۇپاغا تەرەپدارلارچە شاھىتلىق قىلغان نەفسانىي ھېسلىرىنى جىمىقتۇرۇش ئۈچۈن، ياۋرۇپانىڭ مەنىۋى شەخسىيىتى بىلەن بىر جەھەتتە غايەت قىسقا، بىر جەھەتتە ئۇزۇن بولغان تۆۋەندىكى خىتاپقا مەجبۇر بولغاندۇر.

  خاتا چۈشىنىلمىسۇن، ياۋرۇپا ئىككىدۇر:

  بىرسى، ھەقىقىي خرىستىئانلىق دىنىدىن ئالغان فەيز بىلەن ئىنسانىيەتنىڭ ئىجتىمائىي ھاياتىغا پايدىلىق تېخنىكا ۋە ئادالەت، ھەمدە ھەققانىيەتكە خىزمەت قىلغان پەنلەرنىڭ ئارقىسىدىن ماڭغان بىرىنچى ياۋرۇپاغا خىتاپ قىلمايۋاتىمەن. بەلكى تەبىئەت پەلسەپىسىنىڭ زۇلمىتى بىلەن مەدەنىيەتنىڭ يامانلىقلىرىنى گۈزەللىكلەر دەپ قاراپ، ئىنسانىيەتنى بۇزۇقچىلىققا ۋە زالالەتكە باشلىغان، بۇزۇلغان ئىككىنچى ياۋرۇپاغا خىتاپ قىلىۋاتىمەن. يەنى:

  ئۇ زامان، ئۇ روھىي ساياھەتتە مەدەنىيەتنىڭ گۈزەللىكلىرىدىن ۋە پايدىلىق پەنلەردىن باشقا بولغان مەنىسىز ۋە زىيانلىق پەلسەپىنى، ھەمدە زىيانداش ۋە بۇزۇق مەدەنىيەتنى قولىدا تۇتقان ياۋرۇپانىڭ مەنىۋى شەخسىيىتىگە قارشى دېگەنىدىم:

  بىل ئەي ئىككىنچى ياۋرۇپا! سەن ئوڭ قولۇڭدا خاتا ۋە زالالەتلىك پەلسەپىنى ۋە سول قولۇڭدا بۇزۇق ۋە زىيانداش بىر مەدەنىيەتنى تۇتۇپ، ئىنسانىيەتنىڭ سائادىتى بۇ ئىككىسى بىلەندۇر، دەپ دەۋا قىلىسەن. سېنىڭ بۇ ئىككى قولۇڭ سۇنسۇن ۋە شۇ ئىككى پەس ھەدىيەڭ بېشىڭنى يېسۇن ۋە يەيدۇ.

  ئەي كۇفۇر ۋە كۇفراننى تارقىتىپ نەشىر قىلغان بەدبەخت روھ! ئەجەبا ھەم روھىدا، ھەم ۋىجدانىدا، ھەم ئەقلىدە، ھەم قەلبىدە دەھشەتلىك بالا–مۇسىبەتلەر بىلەن مۇسىبەتكە ئۇچرىغان ۋە ئازاپقا چۈشكەن بىر ئادەمنىڭ جىسمى بىلەن، زاھىرى بىر سۈرەتتە، ئالدامچى بىر زىننەت ۋە بايلىق ئىچىدە بولىشى بىلەن سائادەتمەن بولالىشى مۇمكىنمۇ؟! ئۇنى بەختلىك دېگىلى بولامدۇ؟ ئەجەبا كۆرمەيۋاتامسەنكى، بىر ئادەمنىڭ كىچىك بىر نەرسە سەۋەبلىك مەيۇس بولىشى، نەتىجىسىز بىر خىيالدىن ئۈمىدىنىڭ كېسىلىشى ۋە ئەھمىيەتسىز بىر ئىشتىن چۈشكۈنلىششى نەتىجىسىدە تاتلىق خىياللار ئۇنىڭغا ئاچچىقلىشىدۇ، شىرىن ۋەزىيەتلەرمۇ ئۇنى ئازاپلايدۇ، دۇنيا ئۇنىڭغا تار كېلىدۇ، زىندان بولىدۇ. ھالبۇكى سېنىڭ بەدبەختلىكىڭ بىلەن قەلبىنىڭ ئەڭ چوڭقۇر قاتلاملىرىدا ۋە روھىنىڭ تا ئۇلىدا زالالەت زەربىسىنى يېگەن، ھەمدە ئۇ زالالەت جەھەتى بىلەن پۈتۈن ئارزۇلىرى كېسىلىشكە يۈز تۇتقان ۋە پۈتۈن ئەلەملىرى ئۇنىڭدىن پەيدا بولغان بىر بىچارە ئىنسانغا قايسى سائادەتنى تەمىنلەۋاتىسەن؟ ئەجەبا ئۆتكۈنچى، يالغانچى بىر جەننەتتە جىسمى بولغان ۋە قەلبى، روھى جەھەننەمدە ئازاپ چەككەن بىر ئىنساننى بەختلىك دېگىلى بولامدۇ؟ مانا سەن بىچارە ئىنسانىيەتنى مۇشۇنداق يولدىن چىقاردىڭ، ساختا بىر جەننەت ئىچىدە جەھەننەمدەك ئازاپ چەكتۈرىۋاتىسەن.

  ئەي ئىنسانىيەتنىڭ نەفسى ئەممارىسى! بۇ تەمسىلگە قارا، ئىنسانىيەتنى نەگە باشلاۋاتقانلىقىڭنى بىل. مەسىلەن بىزنىڭ ئالدىمىزدا ئىككى يول بار. بىرسىدە كېتىۋاتىمىز. كۆرىۋاتىمىزكى، ھەر قەدەم بېشىدا بىچارە، ئاجىز بىر ئادەم بار. زالىملار ھۇجۇم قىلىپ، مېلىنى، ئەشيالىرىنى تارتىۋېلىپ، كىچىك ئۆيىنى خاراپ قىلىۋاتىدۇ، بەزەن يارىلاندۇرىۋاتىدۇ. شۇنداق بىر ھالدا قالدىكى، ئېچىنىشلىق ھالىغا ئاسمان يىغلاۋاتىدۇ. نەگە قارالسا ھال ۋە ئەھۋال مۇشۇنداقتۇر. ئۇ يولدا ئاڭلىنىۋاتقان ئاۋازلار، زالىملارنىڭ قىيقاس–چۇقانلىرى، مەزلۇملارنىڭ يىغلاشلىرى بولغانلىقتىن ئومۇمىي بىر ماتەم ئۇ يولنى قاپلاۋاتىدۇ. ئىنسان، ئىنسانىيەت ئېتىبارى بىلەن باشقىلارنىڭ ئەلەملىرى بىلەن ئەلەم چەككەنلىكتىن، چەكسىز بىر ئەلەمگە گىرىپتار بولىۋاتىدۇ. ھالبۇكى ۋىجدان بۇ دەرىجىدىكى ئەلەمگە تاقەت قىلالمىغانلىقتىن، بۇ يولدا ماڭغانلار ئىككى ئىشتىن بىرىگە مەجبۇر بولىدۇ. يا ئىنسانىيەتتىن چىقىپ، چەكسىز ياۋايىلىقنى قوبۇل قىلىدىغان شۇنداق بىر قەلبنى ئېلىپ يۈرىشى لازىم. چۇنكى شۇندىلا ئۆز ئامانلىقى بولسىلا كۆپچىلىكنىڭ ھالاكىتى ئۇنىڭغا ئەلەم چەكتۈرمەيدۇ. ۋەياكى قەلب ۋە ئەقىلنىڭ فونكىسىيىسىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇرىشى لازىم.

  ئەي بۇزۇقچىلىق ۋە زالالەتتە بۇزۇلغان ۋە خرىستىئان دىنىدىن ئۇزاقلاشقان ياۋرۇپا! دەججالغا ئوخشاش بىرلا كۆزى بولغان كور ئەقلىڭ بىلەن ئىنسانىيەت روھىغا بۇ جەھەننەمدەك ھالەتنى ھەدىيە قىلدىڭ! كېيىن چۈشەندىڭكى، بۇنىڭ، ئىنساننى ئالايى ئىللىيىندىن ئەسفەلى سافىلىينگە ئاتىدىغان، ھايۋاناتنىڭ ئەڭ تۆۋەن دەرىجىسىگە چۈشۈرۈۋېتىدىغان شۇنداق بىر دورىسىز ئىللەت ئىكەنلىكىنى بىلدىڭ. بۇ كېسەللىككە قارشى تاپقان دوراڭ تۇيغۇلارنى ۋاقىتنچە ناركوز قىلىش خىزمىتىنى كۆرگەن جەزىبىدار ئويۇنچۇقلىرىڭ، ھەمدە ئۇخلاتقۇچى ھەۋەسلەر ۋە فانتازىيەلىرىڭدۇر. سېنىڭ بۇ دوراڭ، سېنىڭ بېشىڭنى يېسۇن ۋە يەيدۇ. مانا ئىنسانىيەتكە ئاچقان يولۇڭ ۋە بەرگەن سائادىتىڭ بۇ مىسالغا ئوخشايدۇ.

  ئىككىنچى يول بولسا: قۇرئانى ھەكىم ھىدايەت بىلەن ئىنسانىيەتكە ھەدىيە قىلغان يولدۇر. يەنى: كۆرىۋاتىمىزكى، ئۇ يولنىڭ ھەر مەنزىلىدە، ھەر ماكانىدا، ھەر شەھرىدە بىر ئادىل سۇلتاننىڭ مۇستەقىم ئەسكەرلىرى كېزىپ يۈرىشىۋاتىدۇ. پات–پات ئۇ سۇلتاننىڭ ئەمرى بىلەن ئۇ ئەسكەرلەرنىڭ بىر قىسمىنى دەم ئېلىشقا چىقىرىۋاتىدۇ. قوراللىرىنى، ئاتلىرىنى ۋە ئۇنىڭدىكى دۆلەتكە ئائىت لازىمەتلىكلەرنى ئۇلاردىن ئېلىپ، ئۇلارغا ۋەزىپىدىن بوشىنىش كېنىشكىسى بېرىۋاتىدۇ. ئۇ دەم ئېلىشقا چىققان ئەسكەرلەر گەرچە كۆنۈپ قالغان ئات ۋە قوراللارنىڭ قايتۇرۇپ ئېلىنىشىدىن زاھىردە پەرىشان بولىۋاتقاندەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمما ھەقىقەت نۇقتىسىدا ۋەزىپىسىدىن بوشىنىش بىلەن يەڭگىللەپ، سۇلتاننىڭ زىيارىتىگە ۋە پادىشاھنىڭ پايتەختىگە قايتىش ۋە پادىشاھنى زىيارەت قىلىش جەھەتتە ناھايىتى مەمنۇن بولىدۇ. بەزەن قورال يىغىۋېلىش مەمۇرلىرى يېڭى بىر ئەسكەرگە دۇچ كېلىدۇ. ئەسكەر ئۇلارنى تونىمايدۇ. «قورالىڭنى بەر!» دېگىنىدە، ئەسكەر دەيدۇ: «مەن پادىشاھنىڭ ئەسكىرىمەن، ئۇنىڭ خىزمىتىدىمەن، كېيىن ئۇنىڭ يېنىغا كېتىمەن. سىلەر كىم؟ ئەگەر ئۇنىڭ رۇخسەت ۋە رازىلىقى بىلەن كەلگەن بولساڭلار، مەرھابا، بۇيرۇقنى كۆرسىتىڭلار! بولمىسا نېرى كېتىڭلار، مەندىن يىراق تۇرۇڭلار! مەن تىغ جان، يالغۇز قالغان تەقدىردە، سىلەر مىڭلارچە بولساڭلارمۇ، يەنە سىلەر بىلەن ئېلىشىمەن. ئۆز نەفسىم ئۈچۈن ئەمەس. چۈنكى نەفسىم مېنىڭ ئەمەس، سۇلتانىمنىڭدۇر. بەلكى مەندىكى نەفسىم ۋە قورالىم ئىگەمنىڭ ئامانىتىدۇر. ئامانەتنى مۇھاپىزەت قىلىش، سۇلتانىمنىڭ شەرىپىنى ھىمايە قىلىش ۋە ئىززىتىنى قوغداش ئۈچۈن سىلەرگە باش ئەگمەيمەن.

  مانا بۇ ئىككىنچى يولدىكى بەخت ۋە خۇشاللىقنىڭ سەۋەبى بولغان مىڭلارچە ئەھۋالدىن مەزكۇر ئەھۋال بىر نەمۇنىدۇر. باشقا ئەھۋاللارنى سەن قىياس قىل. بۇ ئىككىنچى يولنىڭ پۈتۈن سەپىرىدە، تۇغۇلۇش نامىدا سۆيۈنچ ۋە ھاياجان بىلەن بىر توپلىنىش ۋە ئەسكەرلىككە مېڭىش باردۇر، ھەمدە ئۆلۈش نامىدا خۇشاللىق ۋە مۇزىكا بىلەن ئەسكەرلىك ۋەزىپىسىدىن بوشىنىش كۆرىنىۋاتىدۇ. مانا قۇرئانى ھەكىم ئىنسانىيەتكە بۇ يولنى ھەدىيە قىلغاندۇر. بۇ ھەدىيەنى كىم تامامەن قوبۇل قىلسا، شۇنداق ئىككى جاھاننىڭ سائادىتىگە ماڭىدىغان بۇ ئىككىنچى يولدىن ماڭىدۇ. ئۆتكەن نەرسىدىنمۇ پەرىشان بولمايدۇ، ھەم كېلىدىغان نەرسىدىنمۇ قورقۇپ ئەندىشە قىلمايدۇ.

  ئەي ئىككىنچى بۇزۇق ياۋرۇپا! سېنىڭ چىرىك ۋە ئاساسسىز ئاساسلىرىنىڭنىڭ بىر قىسمى شۇلاردۇركى: «ئەڭ چوڭ مەلەكتىن (پەرىشتىدىن) تارتىپ ئەڭ كىچىك سەمەككىچە(بېلىق) ھەربىر جانلىق ئۆز ئۆزىگە مالىكتۇر(ئىگىدۇر). ھەمدە ئۆزى ئۈچۈن ئىشلەيدۇ، ئۆز لەززىتى ئۈچۈن تىرمىشىدۇ. ئۇنىڭ بىر ياشاش ھەققى بار. تىرمىشىشىنىڭ غايىسى ۋە مەقسەت–نىشانى ياشاش ۋە ھاياتىنى داۋاملاشتۇرۇشتۇر» دەۋاتىسەن. ھەمدە خالىقى كەرىمنىڭ كەرەم دەستۇرلىرىدىن ۋە كائىناتنىڭ ئەركانلىرىدا كامالى ئىتائەت بىلەن جارى بولىۋاتقان ياردەملىشىش دەستۇرىنى، يەنى ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ھايۋانلار ئۈچۈن ياردەمگە ۋە ھايۋانلارنىڭ ئىنسانلار ئۈچۈن ياردەمگە يۈگۈرۈشلىرىدىكى ئومۇمىي قانۇنىيەتلەردە كۆرۈلگەن مەرھەمەت، كەرەم جىلۋىلىرىنى ئۇرۇش–جىدەل دەپ قاراپ، «ھايات بىر كۆرەشتۇر» دەپ ئەقمەقلەرچە ھۆكۈم چىقاردىڭ. ئەجەبا ئۇ ياردەملىشىش دەستۇرىنىڭ جىلۋىسى بولغان تائام زەررىچىلىرىنىڭ يۈكسەك قىزغىنلىق بىلەن بەدەن ھۈجەيرىلىرىنىڭ غىزالاندۇرۇلىشى ئۈچۈن يۈگۈرۈشلىرى قانداقسىگە كۆرەش بولىدۇ؟ قانداقسىگە ئۇرۇشۇش ھېساپلىنىدۇ؟ بەلكى ئۇ ياردەم ۋە يۈگۈرۈش كەرىم بىر رەبنىڭ ئەمرى بىلەن بىر ياردەملىشىشتۇر. ھەم يەنە بىر چىرىك ئاساسىڭ «ھەر نەرسە ئۆز ئۆزىگە مالىكتۇر» دەۋاتىسەن. ھېچبىر نەرسىنىڭ ئۆزىگە مالىك ئەمەسلىكىگە قەتئىي بىر دەلىل شۇدۇركى، سەۋەبلەرنىڭ ئىچىدە ئەڭ شەرەپلىكى ۋە ئىختىيار نۇقتىسىدا ئارزۇ–ئىستەكلىرى ئەڭ كەڭرى بولغىنى ئىنساندۇر. ھالبۇكى بۇ ئىنساننىڭ ئويلاش، سۆزلەش ۋە يېيىشكە ئوخشاش ئەڭ ئاشكارا بولغان ئىختىيارىي ھەرىكەتلىرىدىن يۈز پارچىسىدىن ئۇنىڭ ئىختىيار قولىغا بېرىلگەن ۋە ئىقتىدار دائىرىسىگە كىرگىنى پەقەتلا شۈبھىلىك بولغان بىر پارچىدۇر. بۇنداق ئەڭ ئاشكارا ھەرىكەتنىڭ يۈز پارچىسىدىن بىر پارچىسىغا مالىك بولالمىغان نەرسە، قانداقسىگە ئۆز–ئۆزىگە ئىگە دېيىلىدۇ؟ بۇنداق ئەڭ شەرەپلىك ۋە ئىختىيارى ئەڭ كەڭ بولغىنى بۇ دەرىجىدە ھەقىقىي تەسەررۇپ قىلىشتىن ۋە ئىگىدارچىلىق قىلىشتىن قولى باغلانغان بولسا، «باشقا ھايۋانلار ۋە جانلىقلار ئۆز ئۆزىگە مالىكتۇر» دېگەنلەر ھايۋاندىن تېخىمۇ بەكرەك ھايۋان ۋە جانسىزلاردىن تېخىمۇ زىيادە جانسىز ۋە شۇئۇرسىز ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.

  سېنى بۇ خاتاغا ئېتىپ، بۇ ھاڭغا چۈشۈرگەن نەرسە، سېنىڭ بىر كۆزلۈك ئەقلىڭدۇر. يەنى، ھەيران قالارلىق ۋە شۇم زىرەكلىكىڭدۇر. ئۇ كور ئەقلىڭ بىلەن ھەر نەرسىنىڭ خالىقى(ياراتقۇچىسى) بولغان رەببىڭنى ئۇنۇتتۇڭ، ئۇلارنى مەۋھۇم بىر تەبىئەتكە بەردىڭ. ئۇنىڭ ئەسەرلىرىنى سەۋەبلەرگە تاياندۇردۇڭ. ئۇ خالىقنىڭ مېلىنى باتىل مەبۇد بولغان تاغۇتلارغا تەقسىم قىلدىڭ. شۇ نۇقتىدا ۋە شۇ ئەقلىڭ نەزىرىدە ھەر جانلىق، ھەربىر ئىنسان ئۆزى يالغۇز چەكسىز دۈشمەنلەرگە قارشى تۇرۇشى ۋە چەكسىز ھاجەتلىرىنى تەمىنلەش ئۈچۈن تىرمىشىشى لازىم كېلىدۇ. زەررىچىلىك بىر ئىقتىدار، ئىنچىكە يىپتەك بىر ئىختىيار، يالت قىلىپلا يوقىلىدىغان يورۇقلۇقتەك بىر شۇئۇر، تىزلا ئۆچىدىغان بىر يالقۇندەك ھايات، ئىتتىكلا ئۆتۈپ كېتىدىغان مىنۇتتەك بىر ئۆمۈر بىلەن، ئۇ چەكسىز دۈشمەنلەرگە ۋە ھاجەتلەرگە قارشى تاقابىل تۇرۇشقا مەجبۇر بولىدۇ. ھالبۇكى ئۇ بىچارە جانلىقنىڭ سەرمايىسى مىڭلارچە مەقسەتلىرىدىن بىرسىگىمۇ يەتمەيدۇ. بالا–مۇسىبەتكە گىرىپتار بولغان ۋاقىتتا، دەردىگە دەرماننى گاس، كور سەۋەبلەردىنلا كۈتىدۇ. ﴿وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ اِلاَّ فِى ضَلاَلٍ﴾(رەئد:14) سىرىغا لايىق بولىدۇ.

  سېنىڭ ئۇ زۇلمەتلىك ئەقلىڭ ئىنسانىيەتنىڭ كۈندۈزىنى كېچىگە ئايلاندۇردى. پەقەت ئۇ ئەلەملىك ۋە زۇلۇم–سىتەمگە تولغان، زۇلمەتلىك كېچىگە ئادەتلەندۈرۈش ئۈچۈن، يالغانچى، ۋاقىتلىق لامپىلار بىلەن يورۇتتۇڭ. ئۇ لامپىلار ئىنسانىيەتنىڭ يۈزىگە خۇشاللىق بىلەن تەبەسسۇم قىلمايۋاتىدۇ. بەلكى ئىنسانىيەتنىڭ يىغلاشقا لايىق ئېچىنىشلىق ھالەتلىرىدىكى ئەبلەخلەرچە كۈلىشىگە، ئۇ يورۇقلۇقلار مەسخىرە بىلەن كۈلۈپ ئويناۋاتىدۇ. ھەربىر جانلىق سېنىڭ شاگىرتلىرىڭنىڭ نەزىرىدە زالىملارنىڭ ھۇجۇمىغا دۇچار بولغان، مىسكىن، بالا–مۇسىبەتكە ئۇچرىغانلاردۇر. دۇنيا بىر ئومۇمىي ماتەمخانىدۇر. دۇنيادىكى سادالار ئۆلۈملەردىن، ئەلەملەردىن كەلگەن پەريادلاردۇر. تامامەن سېنىڭ دەرسىڭنى ئالغان شاگىرت، بىر فىرئەۋىن بولىدۇ. ئەمما ئەڭ پەس نەرسىگە ئىبادەت قىلغان ۋە مەنپەئەت كۆرگەن ھەر نەرسىنى ئۆزىگە رەب دەپ قارىغان بىر زەلىل(پەس) فىرئەۋىندۇر. ھەم سېنىڭ شاگىرتىڭ تەكەببۇردۇر. ئەمما بىر لەززەت ئۈچۈن چەكسىز پەسلىكنى قوبۇل قىلىدىغان مىسكىن تەكەببۇردۇر. ئەرزىمەس بىر مەنپەئەت ئۈچۈن شەيتاننىڭ پۇتىنى سۆيىدىغان دەرىجىدە پەسلىك كۆرسىتىدۇ. ھەم زالىمدۇر، ئەمما قەلبىدە بىر تايىنىش نۇقتىسى بولمىغانلىقى ئۈچۈن، تېگىدىن ناھايىتى ئاجىز بىر مەنمەنچى زالىمدۇر. ئۇ شاگىرتنىڭ تىرىشىپ–تىرمىشىشىنىڭ غايىسى، نەفسانىي ھەۋەسلىرىنى تەمىنلەش، ھەمدە تۆھپىكارلىق ۋە پىداكارلىق پەردىسى ئاستىدا ئۆز كۆمىچىگە چوغ تارتىدىغان، ھەمدە ھېرىس ۋە ھاكاۋۇرلىقىنى تەسكىن تاپقۇزۇشقا تىرىشىدىغان بىر ھىيلىگەردۇر. نەفسىدىن باشقا ھېچبىر نەرسىنى چىن كۆڭلىدىن سۆيمەيدۇ. ھەر نەرسىنى نەفسىگە پىدا قىلىدۇ.

  بىراق قۇرئاننىڭ خالىس ۋە ھەقىقىي شاگىرتى بولسا، بىر قۇلدۇر. ئەمما مەخلۇقاتلارنىڭ ئەڭ چوڭىغىمۇ ئىبادەت قىلمايدىغان، ھەمدە جەننەتتەك ئەڭ بۈيۈك ۋە چوڭ مەنپەئەتنىمۇ ئىبادەتنىڭ غايىسى قىلمايدىغان ئەزىز(ئىززەتلىك) بىر قۇلدۇر. ھەم ھەلىم(خۇش تەبىئەتلىك) ۋە سەلىمدۇر(يامانلىقى يوق). ئەمما ياراتقۇچىسىدىن باشقىسىغا ئۇنىڭ رۇخسىتى ۋە ئەمرى بولماستىن باش ئىگىپ قالمايدىغان جەسۇر بىر ھەلىمدۇر. ھەم فەقىردۇر، ئەمما ئۇنىڭ كەرىم بولغان مالىكى ئۇنىڭ ئۈچۈن ساقلاۋاتقان مۇكاپات بىلەن مەخلۇققا ئېھتىياجى چۈشمەس بىر فەقىردۇر. ھەم زەئىپتۇر، ئەمما قۇدرىتى چەكسىز بولغان خوجىسىنىڭ قۇۋۋىتىگە تايانغان بىر قۇۋۋەتلىك ئاجىزدۇركى، قۇرئان ھەقىقىي بىر شاگىرتىغا ئەبەدىي جەننەتنىمۇ ئەڭ چوڭ مەقسىتى قىلغۇزمىغان تۇرۇقلۇق، بۇ ئۆتكۈنچى، فانىي دۇنيانى ئۇنىڭغا مەقسەت–نىشان قىلغۇزامدۇ؟ مانا بۇ ئىككى شاگىرتنىڭ قەدر–قىممىتىنىڭ قانچىلىك دەرىجىدە بىر–بىرىدىن پەرقلىق ئىكەنلىكىنى چۈشەن!

  ھەم خاتا يولدىكى پەلسەپەنىڭ شاگىرتلىرى بىلەن قۇرئانى ھەكىمنىڭ شاگىرتلىرىنىڭ تۆھپىكارلىق ۋە پىداكارلىقلىرىنى بۇنىڭ بىلەن سېلىشتۇرساڭلار بولىدۇ. يەنى:

  پەلسەپىنىڭ شاگىرتى، ئۆز نەفسى ئۈچۈن قېرىندىشىدىن قاچىدۇ، ئۇنىڭ قارشىسىدا دەۋا ئاچىدۇ. قۇرئاننىڭ شاگىرتى بولسا، ئاسمانلار ۋە زېمىندىكى پۈتكۈل سالىھ قۇللارنى ئۆزىگە قېرىنداش دەپ بىلىپ، غايەت سەمىمىي بىر سۈرەتتە ئۇلارغا دۇئا قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ سائادەتلىرى بىلەن خۇشال بولىدۇ ۋە روھىدا ئۇلارغا قارىتا شىددەتلىك بىر ئالاقىنى ھېس قىلىدۇ. ھەمدە ئەڭ چوڭ نەرسە بولغان ئەرش ۋە قۇياشنى مۇسەخخەر(بۇيسۇنغۇچى) بىردىن خىزمەتچى ۋە ئۆزىگە ئوخشاش بىر قۇل، بىر مەخلۇق(يارالغۇچى) دەپ قارايدۇ.

   ھەم ياۋرۇپانىڭ بۇزۇق پەلسەپىسى بىلەن يەكچەشمە بولغان ئەقىللىرى كۆرگەن خاتا ھەقىقەتلەرگە قارشى، ئىككى جاھانغا قارىغان، غەيبنى كۆرەر پارلاق ئىككى كۆزى بىلەن ئىككى ئالەمگە نەزەر سالغان ۋە ئىنسانىيەت ئۈچۈن ئىككى سائادەتكە ئىككى قولى بىلەن ئىشارەت قىلغان قۇرئاننىڭ ھىدايەت يولى دەيدۇكى: «ئەي ئىنسان! سېنىڭ قولۇڭدا بولغان نەفىس ۋە مېلىڭ سېنىڭ مۈلكۈڭ ئەمەس، بەلكى ساڭا ئامانەتتۇر. ئۇ ئامانەتنىڭ مالىكى(ئىگىسى) ھەر ئىشقا قادىر، ھەر ئىشنى بىلىدىغان بىر رەھىمى كەرىمدۇر. ئۇ سېنىڭ يېنىڭدىكى مۈلكىنى ساڭا مۇھاپىزەت قىلىپ بېرىش ۋە سېنىڭ ئۇ ماللارنى زايا قىلىۋەتمەسلىكىڭ ئۈچۈن سېتىۋېلىشنى خالايدۇ، كېيىن ساڭا يۇقىرى باھادا ھەق بېرىدۇ. سەن ۋەزىپىدار ۋە خىزمەتكار بىر ئەسكەرسەن، ئۇنىڭ نامى بىلەن ئىشلە ۋە ئۇنىڭ ھېسابىدىن ئەمەل قىل. ئۇ شۇنداق زاتتۇركى، سەن مۇھتاج بولغان نەرسىلەرنى ساڭا رىزىق قىلىپ ئەۋەتىدۇ ۋە سېنىڭ كۈچۈڭ يەتمەيدىغان نەرسىلەردىن سېنى مۇھاپىزەت قىلىدۇ. سېنىڭ شۇ ھاياتىڭنىڭ غايىسى، نەتىجىسى ئۇ مالىكنىڭ ئىسىملىرىغا ۋە شۇئۇناتىغا ئەينەكدارلىق قىلىشتۇر. ساڭا بىر بالا–مۇسىبەت كەلگەن ۋاقىتتا: ﴿اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ﴾ (بەقەرە:156) دە! يەنى: مەن مالىكىمنىڭ خىزمىتىدىمەن، ئەي مۇسىبەت! ئەگەر ئۇنىڭ رۇخسىتى ۋە رازىلىقى بىلەن كەلگەن بولساڭ مەرھابا، خوش كەلدىڭ! چۈنكى ئەلۋەتتە بىر ۋاقىت ئۇنىڭغا قايتىمىز ۋە ئۇنىڭ ھۇزۇرىغا كېتىمىز ۋە ئۇنىڭغا مۇشتاقمىز. مادەم بەرىبىر بىر كۈنى بىزنى ھاياتنىڭ تەكلىپلىرىدىن ئازاد قىلىدۇ. قېنى ئەي مۇسىبەت! ئۇ ۋەزىپىدىن بوشىتىش ۋە ئازاد قىلىش ۋەزىپىسى سېنىڭ قولۇڭدا بولغان بولسا، رازىمەن. ئەگەر مېنىڭ ئامانەتنى مۇھاپىزەت قىلىشىمدا ۋە ۋەزىپەپەرۋەرلىكىمنى سىناش سۈرىتىدە ساڭا ئەمىر ۋە ئىرادە قىلغان، ئەمما ساڭا تەسلىم بولىشىمغا رۇخسىتى ۋە رازىلىقى بولمىسا، كۈچۈملا يېتىدىكەن، ئىشەنچلىك بولمىغانغا مالىكىمنىڭ ئامانىتىنى تاپشۇرمايمەن!» دەيدۇ.

  مىڭلارچە نەمۇنىدىن بىر نەمۇنە قاتارىدا پەلسەپىۋىي ئەقىل بىلەن قۇرئانىي ھىدايەتنىڭ بەرگەن دەرسلىرىنىڭ دەرىجىلىرىگە قارا. شۇنداق، ئىككى تەرەپنىڭ ھەقىقىي ھالى يۇقىرىدا بايان قىلىنغانلارغا ئوخشايدۇ. ئەمما ھىدايەت ۋە زالالەتتە ئىنسانلارنىڭ دەرىجىلىرى پەرقلىقتۇر. غەپلەتنىڭ مەرتىۋىلىرى ئوخشىمايدۇ. ھەركىم ھەر مەرتىۋىدە بۇ ھەقىقەتنى تامامەن ھېس قىلالمايدۇ. چۈنكى غەپلەت يۈكسەك ھېسلارنى ناركوز قىلىدۇ. بۇ زاماندا ئالىي ھېسلارنىڭ رولى شۇنداق بىر دەرىجىدە ئىشسىز قالدىكى، بۇ ئاچچىق ئەلەمنىڭ ئازابىنى ئەھلى مەدەنىيەت ھېس قىلالمايۋاتىدۇ. ئەمما ئىلمىي سەزگۈرلۈكنىڭ زىيادىلىشىشى بىلەن ۋە ھەر كۈندە ئوتتۇز مىڭ مېيىتنى كۆرسەتكەن ئۆلۈمنىڭ ئويغۇتۇشى بىلەن ئۇ غەپلەت پەردىسى پارچىلانماقتا. ئەجنەبىيلەرنىڭ تاغۇتلىرى بىلەن ۋە تەبىئەت پەنلىرى بىلەن زالالەتكە كەتكەنلەرگە ۋە ئۇلارنى قارىغۇلارچە تەقلىد قىلىپ ئەگەشكەنلەرگە مىڭلارچە لەنەت ۋە ئەپسۇسلار!

  ئەي بۇ ۋەتەننىڭ ياشلىرى! پەرەڭلەرنى(غەرپلىكلەرنى) تەقلىد قىلماڭلار! ئەجەبا، ياۋرۇپانىڭ سىلەرگە سالغان ھەددى–ھېساپسىز زۇلۇم ۋە دۈشمەنلىكىنى ئويلىماي، قايسى ئەقىل بىلەن ئۇلارنىڭ كەيپ–ساپالىرىغا ۋە باتىل پىكىرلىرىگە ئەگىشىپ ئىشەنچ قىلىۋاتىسىلەر؟ ياق! ياق! ھەۋەسنىڭ كەينىگە كىرىپ تەقلىد قىلغانلار، ئەگىشىش ئەمەس، بەلكى تۇيماستىن ئۇلارنىڭ سېپىغا قېتىلىپ كېتىپ، ئۆز–ئۆزۈڭلارنى ۋە قېرىندىشىڭلارنى ئۆلتۈرىۋاتىسىلەر. ئاگاھ بولۇڭلاركى، سىلەر ئەخلاقسىزلارچە ئەگەشكەنسېرى، تۆھپىكارلىق قىلىۋاتىمىز دېگەن دەۋايىڭلاردا يالغانچىلىق قىلغان بولىسىلەر!… چۈنكى بۇ شەكىلدە ئەگىشىشىڭلار مىللىتىڭلارنى بىر خىل ھاقارەت قىلىشتۇر ۋە مىللەتنى بىر خىل مەسخىرە قىلىشتۇر!….

هَدَينَا اللّٰهُ وَ اِيَّاكُمْ اِلَى الصِّرَاطِ الْمُسْتَقِيمِ

   بىر كۈنى بىر قانچە ياش بالىلار كېلىشتى. ھايات، ياشلىق ۋە ھەۋەسلەردىن كەلگەن خەتەرلىك ئەھۋاللاردىن ساقلىنىش ئۈچۈن، تەسىرلىك بىر دەرس ئېلىشنى خالىغان ئۇ ياشلارغا مەنمۇ بۇرۇن رىسالەئى نۇردىن ياردەم سورىغان ياشلارغا دېگىنىمدەك دېدىمكى:

   سىلەردىكى ياشلىق قەتئىييەن كېتىدۇ. ئەگەر سىلەر ھالال دائىرە ئىچىدە بولمىساڭلار، ئۇ ياشلىق زايا بولۇپ، ھەم دۇنيادا، ھەم ئاخىرەتتە ھازىر بەرگەن لەززەتلىرىدىن تېخىمۇ كۆپ بالالارنى، ئەلەملەرنى بېشىڭلارغا كەلتۈرىدۇ. ئەگەر ئىسلام تەربىيىسى ئارقىلىق ئۇ ياشلىق نىمىتىگە بىر شۈكۈر تۈرىدە ئۇنى گۇناھلاردىن پاك بولۇپ، ئار–نۇمۇس ۋە تائەت–ئىبادەتكە سەرپ قىلساڭلار، ئۇ ياشلىق مەنىۋى جەھەتتىن باقىي قالىدۇ، ھەمدە ئەبەدىي بىر ياشلىققا ئېرىشىشكە سەۋەب بولىدۇ.

  ھايات ئەگەر ئىمان بولمىسا ياكى ئىسيانى سەۋەبلىك ئىمان تەسىر قىلمىسا، ھايات قىسقىغىنا بىر راھەت ۋە لەززەت بىلەن بىرگە، مىڭلىغان ھەسسە ئۇنىڭدىن كۆپرەك ئەلەملەر، غەملەر ۋە قايغۇلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. چۈنكى ئىنساندا ئەقىل ۋە پىكىر بولغانلىقى ئۈچۈن، ھايۋاننىڭ ئەكسىچە، ھازىرقى زامان بىلەن بىللە ئۆتكەن ۋە كېلەچەك زامانلار بىلەنمۇ يارىتىلىشىدىن ئالاقىداردۇر. ئۇ زامانلاردىنمۇ ھەم ئەلەم ھەم لەززەت ئېلىشى مۇمكىن. ھايۋان بولسا، ئەقلى بولمىغانلىقى ئۈچۈن، ھازىرقى لەززىتىنى ئۆتكەن زاماندىن كەلگەن قايغۇلار ۋە كېلەچەكتىن كەلگەن قورقۇنچ ۋە ئەندىشىلەر بۇزمايدۇ. ئىنسان بولسا، ئەگەر زالالەت ۋە غەپلەتكە چۈشكەن بولسا ھازىرقى لەززەتكە ئۆتكەن زاماندىكى قايغۇ–ئەلەملەر ۋە كېلەچەكتىن كەلگەن ئەندىشىلەر قېتىلىپ ئۇ كىچىككىنە لەززەتنى ھەقىقەتەن ئاچچىقلاشتۇرىدۇ، بۇزىدۇ. بولۇپمۇ ھارام لەززەت بولسا، پۈتۈنلەي زەھەرلىك بىر ھەسەلدەك بولىدۇ. دېمەك ھايات لەززىتى نۇقتىئىنەزىرىدە ھايۋاندىن يۈز ھەسسە تۆۋەن چۈشىدۇ. زالالەت ۋە غەپلەت ئەھلىنىڭ ھاياتى، بەلكى بارلىقى، بەلكى كائىناتى ئۆزى ياشاۋاتقان كۈندۇر. پۈتۈن ئۆتكەن كۈنلەر ۋە كائىناتلار ئۇنىڭ زالالىتى بويىچە يوقتۇر، ئۆلۈكتۇر. ئەقىل ئالاقىدارلىقى بىلەن ئۇنىڭ بېشىغا زۇلمەتلەر، قاراڭغۇلۇقلارنى ياغدۇرىدۇ. كېلەچەك بولسا ئېتىقادسىزلىقى بويىچە يەنە يوقتۇر. ھەمدە ئۇ يوقلۇق كۆز قارىشىدىن چىققان ئەبەدىي ئايرىلىشلار داۋاملىق ئۇنىڭ پىكىر يولى ئارقىلىق ھاياتىغا زۇلمەتلىك ۋەھىمىلەرنى قاتىدۇ.

  ئەگەر ئىمان ھاياتىغا ھايات بولسا، ئۇ ۋاقىت ھەم ئۆتكەن، ھەم كېلەچەك زامانلار ئىمان نۇرى بىلەن نۇرلىنىدۇ ۋە بارلىققا ئېرىشىدۇ. ئىمانىي نەزەر بويىچە روھ ۋە قەلبىگە ھازىرقى زاماندەكلا يۈكسەك مەنىۋى لەززەتلەرنى ۋە بارلىق نۇرلىرىنى بېرىدۇ. بۇ ھەقىقەتنىڭ «ياشانغانلار رىسالىسى»دە يەتتىنچى رىجادا ئىزاھاتى بار. ئۇنىڭغا قارىساڭلار بولىدۇ.

   ھەقىقەت مانا شۇنداقتۇر. ھاياتنىڭ لەززىتى ۋە راھىتىنى خالىساڭلار، ھاياتىڭلارنى ئىمان ئارقىلىق ھاياتلاندۇرۇڭلار، پەرزلەر ئارقىلق زىننەتلەندۈرۈڭلار، گۇناھلاردىن قېچىش ئارقىلىق مۇھاپىزەت قىلىڭلار.

   ھەر كۈن، ھەر يەردە، ھەر ۋاقىت ئۆلۈشلەر كۆرسەتكەن دەھشەتلىك ئۆلۈم ھەقىقىتى بولسا، سىلەرگە باشقا ياشلارغا دېگىنىمدەك بايان قىلىمەن:

   مەسىلەن: بۇ يەردە كۆزۈڭلارنىڭ ئالدىدا بىر دار تىكىلگەن. ئۇنىڭ يېنىدا ناھايىتى چوڭ ھەدىيە بېلىتى بەرگەن لاتارىيە مەيدانى بار. بۇ يەردىكى بىز ئون كىشى بەرىبىر خالايلى، خالىمايلى، ھېچ باشقا چارە يوق، ئۇ يەرگە چاقىرىلىمىز. چاقىرىلىش ۋاقتى يوشۇرۇن بولغانلىقتىن ھەر مىنۇتتا يا «كەل، ئېسىلىپ ئۆلتۈرۈلۈش بېلىتىڭنى ئال، دارغا چىق» ياكى « كەل، مىليونلىغان ئالتۇن قازاندۇرىدىغان بىر ھەدىيە بېلىتى ساڭا چىقتى، قېنى ئېلىۋال!» دېيىلىشى مۇمكىن. بۇ چاقىرىقنى كۈتۈپ تۇرغاندا بىردىنلا ئىشىكتىن ئىككى كىشى كىرىپ كەلدى. بىرى يېرىم يالىڭاچ گۈزەل ۋە ئالدامچى بىر ئايال، قولىدا كۆرىنىشتە ناھايىتى شېرىن، لېكىن زەھەرلىك بولغان ھەسەلنى ئېلىپ كېلىپ يىگۈزمەكچى بولدى. يەنە بىرى بولسا ئالدىماس ۋە ئالدانماس تەمكىن بىر كىشى بولۇپ، ئۇ ئايالنىڭ ئارقىسىدىن كىرىپ كەلدى. دېدىكى:

  «سىلەرگە بىر تىلسىم، بىر دەرس ئېلىپ كەلدىم. ئۇ ھەسەلنى يېمەستىن، بۇنى ئوقۇساڭلار، ئۇ دارغا ئېسىلىشتىن قۇتۇلىسىلەر، بۇ تىلسىم بىلەن ئۇ مىسىلسىز ھەدىيە بېلىتىنى ئالالايسىلەر. مانا ئۆزۈڭلارمۇ كۆرىۋاتىسىلەر، ھەسەل يېگەنلەر دار تەرەپكە كېتىۋاتىدۇ، ھەمدە بارغۇچە ئۇ ھەسەلنىڭ زەھىرىدىن دەھشەتلىك قورساق سانجىقى تارتىشىۋاتىدۇ. ئۇ قىممەتلىك ھەدىيە بېلىتى ئالغانلار بولسا، گەرچە كۆرۈنمەيۋاتىدۇ ۋە ئۇلارمۇ ئۇ دارغا چىقىۋاتقاندەك كۆرىنىۋاتىدۇ، بىراق ئۇلارنىڭ ئېسىلمايۋاتقانلىقىنى، بەلكى دارنى قولاي ھالدا ھەدىيەلەر دائىرىسىگە كىرىش ئۈچۈن بىر شوتا قىلىۋاتقانلىقىنى مىليونلارچە گۇۋاھچىلار خەۋەر قىلىشىۋاتىدۇ. مانا شۇ دەرىزىدىن قاراپ بېقىڭلار، ئەڭ بۈيۈك خادىملار ۋە بۇ ئىش بىلەن ئالاقىدار بولغان چوڭ زاتلار يۇقىرى ئاۋازلىرى بىلەن ئېلان قىلىپ خەۋەر بېرىشىۋاتىدۇكى، ئۇ دارغا قاراپ ماڭغانلارنى ئەينەليەقىن*كۆزۈڭلار بىلەن كۆرگىنىڭلاردەك، بۇ ھەدىيە بېلىتىنى، تىلسىم ئىگىلىرىنىڭ ئېلىشىۋاتقانلىقىغا ھېچ شەك–شۈبھىسىز، كۈندۈزدەك قەتئىي ھالدا ئىشىنىڭلار!» دېدى.

   مانا مۇشۇ مىسالدەك، زەھەرلىك بىر ھەسەل ھۆكمىدە بولغان ھارام دائىرىدىكى ياشلىقنىڭ كەيپ–ساپا لەززەتلىرىگە مۇپتىلا بولغانلار، ئەبەدىي خەزىنە ۋە بەخت–سائادەتنىڭ بېلىتى ۋە كىنىشكىسى بولغان ئىماننى يوقاتقانلىقى ئۈچۈن، دار ھۆكمىدە بولغان ئۆلۈم، ھەمدە مەڭگۈلۈك قاراڭغۇلۇق ئىشىكى بولغان قەبىر مۇسىبىتىگە ۋە بالاسىغا (كۆرۈنۈشتە ئەينەن كۆرۈنگىنىدەك) دۇچ كېلىدۇ. شۇنداقلا ئەجەل يوشۇرۇن بولغانلىقتىن ياش–قېرى دېمەستىن، ھەر ۋاقىت ئەجەل جاللاتى باشنى كېسىش ئۈچۈن كېلىشى مۇمكىن. ئەگەر زەھەرلىك ھەسەل ھۆكمىدىكى ھارام ھەۋەسلەرنى تاشلاپ، قۇرئان تىلسىمى بولغان ئىمان ۋە پەرزلەرنى ئادا قىلسا، ئۇ ئاجايىپ ئىنسانىيەت تەقدىرى «لاتارىيسىدىن» چىققان ئەبەدىي بەخت–سائادەت خەزىنىسىنىڭ بېلىتىنى ئالىدىغانلىقىنى يۈز يىگىرمە تۆت مىڭ پەيغەمبەر بىلەن بىللە، سان–ساناقسىز ئەۋلىيالار ۋە ھەقىقەتپەرۋەرلەر خەۋەر قىلىپ دەلىل ۋە پاكىتلىرىنى كۆرسىتىشىۋاتىدۇ.

  قىسقىسى، ياشلىق كېتىدۇ… گۇناھلار بىلەن كەتكەن بولسا، ھەم دۇنيادا، ھەم ئاخىرەتتە مىڭلارچە بالا ۋە ئەلەملەرنى نەتىجە بېرىدىغانلىقىنى، ھەمدە ئۇنداق ياشلار كۆپىنچە ياشلىقنى زىيانلىق ئىشلارغا سەرپ قىلىپ سۈيئىستېمال قىلىشتىن كەلگەن ۋەھىمىلىك كېسەللىكلەر سەۋەبلىك دوختۇرخانىلارغا، ھەددىدىن ئېشىش نەتىجىسىدە تۈرمىلەرگە ياكى بۇزۇقچىلىق ئورۇنلىرىغا، شۇنداقلا مەنىۋى ئەلەملەردىن كەلگەن روھانى بېسىملار تۈپەيلىدىن مەيخانىلارغا چۈشۈپ قالىدىغانلىقىنى بىلگىڭلار كەلسە، دوختۇرخانىلاردىن، تۈرمىلەردىن ۋە قەبرىستانلىقتىن سوراپ بېقىڭلار. ئەلۋەتتە، دوختۇرخانىلارنىڭ ئەھۋال تىلىدىن كۆپىنچە ياشلارنىڭ ھەۋايى ھەۋىسى سەۋەبلىك ياشلىقىنى زىيانلىق ئىشلار بىلەن مەشغۇل قىلىپ، سۈيئىستېمال قىلىشتىن كەلگەن كېسەللىكلەر دېگۈزگەن «ئاھ، ئۇھ»لارنى ئاڭلىغىنىڭلاردەك، تۈرمىلەردىنمۇ كۆپىنچە، ياشلىق ھېسلىرىنىڭ ھەددىدىن ئېشىشى نەتىجىسدە ھارام دائىرىدە ھەرىكەتلىنىشنىڭ كاچاتلىرىنى يېگەن بەختسىز ياشلارنىڭ قايغۇرۇشلىرىنى ئاڭلايسىلەر. قەبرىستاندىكى ۋە ئۇ يەرگە كىرگەنلەر ئۈچۈن ئىشىكلىرى ئېچىلىپ يېپىلىپ تۇرغان ئۇ بەرزەخ**ئالىمىدىكى (ئەۋلىيالارنىڭ كۆرۈشلىرى ۋە پۈتۈن ھەقىقەتپەرۋەرلەرنىڭ تەستىق ۋە شاھادىتى بىلەن) ئازاپلارنىڭ كۆپىنچىسى، ياشلىق سۇيئىستېماللىرىنىڭ نەتىجىسى ئىكەنلىكىنى بىلىسىلەر.

  شۇنداقلا ئىنسانىيەتنىڭ خېلى كۆپ قىسمىنى تەشكىل قىلغان ياشانغانلار ۋە كېسەللەردىن سوراڭلار. ئەلۋەتتە، كۆپىنچىلىرى قايغۇ ۋە ھەسرەتلەر بىلەن: «ھەي ئىسىت! ياشلىقىمىزنى بىكارغىلا، بەلكى زىيانلىق بىر تۈردە زايا قىلدۇق. دىققەت قىلىڭلار، سىلەرمۇ بىزدەك بولماڭلار!» دېيىشىدۇ. دەرۋەقە، بەش–ئون يىللىق ياشلىقنىڭ ھارام لەززىتىنى دەپ، دۇنيادا كۆپ يىللار غەم ۋە قايغۇ، بەرزەختا ئازاپ ۋە زىيان، ئاخىرەتتە جەھەننەم ۋە ئوت بالاسىنى تارتقان كىشى ئەڭ ئىچ ئاغرىتقىدەك بىر ھالەتتە بولسىمۇ،

اَلرَّاضِى بِالضَّرَرِ لاَ يُنْظَرُ لَهُ سىرى بويىچە ئىچ ئاغرىتىشقا ھېچ لايىق بولالمايدۇ. چۈنكى زىيانغا رازىلىقى بىلەن كىرسە مەرھەمەت قىلىش توغرا-لايىق ئەمەس. جانابى ﷲ بىزنى، سىلەرنى بۇ زاماننىڭ جەزبىلىك فىتنىسىدىن قۇتقازسۇن ۋە مۇھاپىزەت ئەيلىسۇن. ئامىن!

(ئون ئۈچىنچى سۆزنىڭ ئىككىنچى ماقامىنىڭ ئەسكەرتىشىدۇر)

  رىسالەئى نۇردىن ھەقىقىي تەسەللىگە، تۈرمىگە چۈشۈپ قالغان مەھبۇسلار ناھايىتى مۇھتاجدۇر. بولۇپمۇ ياشلىق زەربىسىنى يەپ، گۈزەل ۋە شېرىن ئۆمرىنى تۈرمىدە ئۆتكۈزگەنلەرنىڭ «نۇرلار»غا ناندەك ئېھتىياجى بار. شۇنداق، ياشلىق سېزىملىرى ئەقىلدىن كۆپرەك ھېس–ھەۋەسلىرىنى ئاڭلايدۇ. ھېس ۋە ھەۋەس بولسا كور بولۇپ، ئاقىۋەتنى كۆرمەيدۇ. بىر گرام ھازىرقى لەززەتنى كېلەچەكتىكى كۆپلىگەن لەززەتلەردىن ئۈستۈن كۆرىدۇ. بىر مىنۇتلۇق ئىنتىقام لەززىتى بىلەن ئادەم ئۆلتۈرىدۇ ۋە سەكسەن مىڭ سائەت تۈرمە ئەلىمىنى تارتىدۇ. ھەمدە بىر سائەت ئويۇن كەيپى سەۋەبلىك بىر نۇمۇس مەسىلىسىدە، مىڭلارچە كۈن ھەم تۈرمىدىن، ھەم دۈشمىنىدىن كەلگەن ئەندىشىلەر نەتىجىسىدە قىينىلىپ ئۆمرىنىڭ بەخت–سائادىتى بىتچىت بولىدۇ. بىچارە ياشلارنىڭ شۇنىڭغا ئوخشاش كۆپلىگەن خەتەرلىك ئەھۋاللىرى بار بولۇپ، ئەڭ تاتلىق بولغان ھاياتىنى ئەڭ ئاچچىق بولغان ۋە ئېچىنىشلىق بىر ھاياتقا ئايلاندۇرىدۇپ قويىدۇ. بولۇپمۇ شىمالدىكى چوڭ بىر دۆلەت، ياشلىق ھەۋەسلىرىدىن پايدىلىنىپ مەنىۋى بوران–چاپقۇن بىلەن بۇ ئەسىرنى تىترەتمەكتە. چۈنكى ئاقىۋەتنى كۆرمىگەن كور ھېسلار بىلەن ھەرىكەت قىلغان ياشلار ئۈچۈن، شەرەپلىك كىشىلەرنىڭ گۈزەل قىزلىرىنى ۋە ئاياللىرىنى ھارام ۋە نامەھرەم بولۇشتىن چىقىرىشقان. ھەتتا مۇنچىلارغا ئەر–ئايال بىللە يالىڭاچ كىرىشلىرى ۋە بۇنىڭغا رۇخسەت قىلىشلىرى بۇ پاھىشەلەرنى ئەۋج ئالدۇرىدۇ. ھەمدە دۆت ۋىجدانسىزلار ۋە كەمبەغەللەر ئۈچۈن بايلارنىڭ ماللىرىنى ھالال قىلىشقان بولۇپ، پۈتۈن ئىنسانىيەت بۇ بالا–مۇسىبەتكە قارىتا تىترىمەكتە.

  بۇ ئەسىردە ئىسلام ۋە تۈرك ياشلىرى، ئىككى تەرەپتىن ھۇجۇم قىلىۋاتقان بۇ خەتەرگە قارشى، رىسالەئى نۇرنىڭ «مېۋە» ۋە «ياشلىق رەھبىرى»دەك كەسكىن قىلىچلىرى بىلەن قەھرىمانلارچە تاقابىل تۇرۇشى كېرەكتۇر. بولمىسا ئۇ بىچارە ياش ھەم دۇنيا ئىستىقبالىنى، بەختلىك ھاياتىنى، ھەم ئاخىرەتتىكى سائادىتى ۋە ئەبەدىي ھاياتىنى ئازاپلىق ۋە ئەلەملىك بىر ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ بىتچىت قىلىدۇ. شۇنداقلا سۈيئىستېمال ۋە كەيپ–ساپاچىلىق بىلەن دوختۇرخانىلارغا، چېكىدىن ئېشىش بىلەن تۈرمىلەرگە چۈشۈپ قالىدۇ، پۇشايمانلار ۋە ھەسرەت بىلەن قېرىغاندا كۆپ يىغلاپ قالىدۇ.

  ئەگەر قۇرئان تەربىيىسى ۋە نۇر ھەقىقەتلىرى بىلەن ئۆزىنى مۇھاپىزەت قىلسا، ھەقىقىي بىر قەھرىمان ياش، مۇكەممەل بىر ئىنسان ۋە بەختلىك بىر مۇسۇلمان، ھەمدە باشقا جانلىقلارغا ۋە ھايۋانلارغا بىر سۇلتان دەرىجىسىگە كۆتۈرىلىدۇ.

  شۇنداق، بىر ياش تۈرمىدە يىگىرمە تۆت سائەت ھەر كۈنلۈك ئۆمرىنىڭ بىرلا سائىتىنى بەش پەرز ناماز ئۈچۈن سەرپ قىلسا، كۆپلىگەن گۇناھلارغا تۈرمە توسقۇن بولغىنىدەك، ئۇ تۈرمىگە چۈشۈشكە سەۋەب بولغان خاتالىقلاردىن تۆۋبە قىلىپ، باشقا زىيانلىق، ئەلەملىك گۇناھلاردىن ئۆزىنى تارتسا، ھەم ھاياتىغا، ھەم ئىستىقبالىغا، ھەم ۋەتىنىگە، ھەم خەلقىگە، ھەم تۇغقانلىرىغا چوڭ بىر مەنپەئەت بولغىنىدەك، ئۇ ئون–ئون بەش يىللىق فانىي ياشلىق ئارقىلىق ئەبەدىي پارلاق بىر ياشلىقنى قازىنىدىغانلىقىنى باشتا قۇرئانى مۆجىزۇلبايان ۋە بارلىق ساماۋى كىتابلار قەتئىي ھالدا خۇشخەۋەر بېرىدۇ.

  شۇنداق ئۇ شېرىن، گۈزەل ياشلىق نىمىتىگە، ئىستىقامەت ۋە تائەت–ئىبادەت ئارقىلىق شۈكۈر قىلسا، ھەم ئۇ نىمەت ئارتىدۇ، ھەم ئەبەدىيلىشىدۇ، ھەم تېخىمۇ لەززەتلىك بولىدۇ. بولمىسا ھەم بالالىق، ھەم قايغۇلۇق، غەملىك،قورقۇنچلۇق بولىدۇ، يوقىلىدۇ. ھەم تۇغقانلىرىغا، ھەم ۋەتىنىگە، ھەم خەلقىگە زىيانداش بولغان ھۇشسىز بىر ئەخمەق بولۇپ قېلىشقا سەۋەب بولۇپ قالىدۇ. ئەگەر تۈرمىدىكى مەھبۇس زۇلۇمغا ئۇچراپ كىرىپ قالغان بولسا، پەرز نامازلىرىنى ئوقۇش شەرتى بىلەن ھەربىر سائىتى بىر كۈنلۈك ئىبادەت بولغىنىدەك، ئۇ تۈرمە ئۇنىڭ ئۈچۈن يالغۇز كىشىلىك بىر ئىبادەتخانا بولۇپ، بۇرۇنقى زامانلاردا ئۆڭكۈرلەرگە كىرىپ، ھېچكىم بىلەن كۆرۈشمەستىن ئىبادەت قىلغان تەقۋا دىندارلاردىن بولالايدۇ. ئەگەر يوقسۇل، ياشانغان، كېسەلچان ۋە ئىمان ھەقىقەتلىرىگە قىزىققان بىرى بولسا، پەرزلىرىنى ئادا قىلىش ۋە تۆۋبە قىلىش شەرتى بىلەن ھەربىر سائىتى يىگىرمە سائەت بولۇپ، تۈرمە ئۇنىڭ ئۈچۈن بىر تەنەپپۇس يېرى بولىدۇ. دوستلىرى شەپقەت بىلەن ئۇنىڭغا قاراپ، كۆرىشىپ تۇرسا ئۇ تۈرمە ئۇلار ئۈچۈن بىر ھوزۇرلۇق سۆھبەتخانا، بىر تەربىيەخانا ۋە بىر دەرسخانا ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. تۈرمىدە بولۇش ئارقىلىق سىرتتىكى قالايمىقان ۋە ھەر تەرەپلىمە گۇناھلارنىڭ ھۇجۇمىغا دۇچار بولىدىغان ئەركىنلىك ئىچىدىكى راھىتىدىن تېخىمۇ كۆپرەك راھەتكە ئېرىشىدۇ، تۈرمىدىن ھەقىقىي تەربىيە ئالىدۇ. چىققان ۋاقىتتا بىر قاتىل، بىر ئىنتىقامچى سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى تۆھپىكار، تەجرىبىلىك، تەربىيە ئالغان، خەلققە مەنپەئەتلىك بىر كىشى بولۇپ چىقىدۇ. ھەتتا «دېڭىزلى» تۈرمىسىدىكى زاتلارنىڭ «نۇرلار»دىن ئاز بىر ۋاقىتتا پەۋقۇلئاددە گۈزەل ئەخلاق دەرسىنى ئالغانلارنى كۆرگەن بەزى ئالاقىدار كىشىلەر: «تەربىيە ئۈچۈن ئون بەش يىل تۈرمىدە يېتىشقا قارىغاندا ئون بەش ھەپتە رىسالەئى نۇر دەرسىنى ئالسا ئۇلارنى تېخىمۇ كۆپ ئۆزگەرتىدۇ.» دېيىشكەنىدى.

  شۇنداق، ئۆلۈم ئۆلمەيدۇ ۋە ئەجەل يوشۇرۇندۇر. ھەر ۋاقىت كېلىشى مۇمكىن، ھەمدە قەبىر ئىشىكى تاقالمايدۇ. توپ–توپ بولۇپ بىر–بىرى ئارقىسىدىن كەلگەنلەر ئۇ يەرگە كىرىپ يوق بولىۋاتىدۇ. شۇنداقلا ئۆلۈم مۆئمىنلەر ئۈچۈن مەڭگۈلۈك يوق بولۇش ئەمەس، بۇ ھايات ۋەزىپىسىدىن بوشىنىش كىنىشكىسى ئىكەنلىكى قۇرئان ھەقىقەتلىرى بىلەن كۆرسىتىلدى. زالالەت ۋە كەيپ–ساپاچىلىق يولىدا يۈرگەنلەر ئۈچۈن بولسا، كۆز بىلەن كۆرۈنگىنىدەك، ئۆلۈم بىر ئەبەدىي ھالاك بولۇشتۇر. سۆيگەن بارلىق نەرسىلەردىن ۋە پۈتۈن مەۋجۇداتلاردىن بىر مەڭگۈلۈك ئايرىلىشتۇر. ئەلۋەتتە ۋە ئەلۋەتتە، ھېچ شۈبھىسىزكى، ئەڭ بەختىيار بولۇشنى خالىغانلارنىڭ ئىشى بۇدۇركى، سەبىر ئىچىدە شۈكۈر قىلىش ۋە تۈرمە مۇددىتىدىن ھەقىقىي تۈردە پايدىلىنىپ «نۇر» دەرسى ئېلىپ، ئىستىقامەت دائىرىسىدە ئىمانغا ۋە قۇرئانغا خىزمەت ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىشتۇر.

  ئەي راھەت ۋە لەززەتكە مۇپتىلا ئىنسان! مەن ھازىر يەتمىش بەش ياشتا، مىڭلارچە تەجرىبىلەر، دەلىللەر ۋە ھادىسىلەر بىلەن ئەينەليەقىن ھالدا بىلدىمكى، ھەقىقىي راھەت، ئەلەمسىز لەززەت، قايغۇسىز سۆيۈنچ ۋە ھاياتتىكى سائادەت پەقەتلا ئىماندىدۇر ۋە ئىمان ھەقىقەتلىرى دائىرىسىدىدۇر. بولمىسا، دۇنيالىق بىر لەززەتتە كۆپلىگەن قايغۇلار بار. بىر دانە ئۈزۈم يېگۈزۈپ ئون كاچات ئۇرغاندەك ھاياتنىڭ لەززىتىنى قاچۇرىدۇ.

  ئەي تۈرمە پالاكەتچىلىكىگە چۈشكەن بىچارىلەر! دۇنيارىڭلار يىغلىدى ۋە ھاياتىڭلار ئاچچىقلاشتى، تىرىشىڭلار ئاخىرىتىڭلارمۇ يىغلاپ قالمىسۇن. مەڭگۈلۈك ھاياتىڭلار كۈلسۇن، تاتلىق بولسۇن، بۇ تۈرمىدىن پايدىلىنىۋېلىڭلار. بەزىدە ئېغىر شارائىت ئاستىدا، دۈشمەن قارشىسىدا بىر سائەت قاراۋۇلچىلىق بىر يىللىق ئىبادەت بولغىنىدەك، سىلەرنىڭ بۇ ئېغىر شارائىت ئاستىدىكى ھەربىر سائەت ئىبادەت قىيىنچىلىقى كۆپلىگەن سائەت ئىبادەت ھۆكمىگە ئۆتۈپ، ئۇ قىيىنچىلىقلارنى ساۋاپلارغا ئايلاندۇرىدۇ.

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

ئەزىز، سىددىق قېرىنداشلىرىم!

  تۈرمە پالاكەتچىلىكىگە چۈشۈپ قالغانلارغا، ھەمدە ئۇلارغا مەرھەمەتكارانە ساداقەتلىك ھالدا ياردەم بىلەن ئالاقىدار بولغانلارغا ۋە ئۇلارنىڭ رىزىقلىرىنى ئېلىپ كەلگەنلەرگە قۇۋۋەتلىك بىر تەسەللىنى «ئۈچ نۇقتا» بىلەن بايان قىلىمەن:

  بىرىنچى نۇقتا: تۈرمىدە ئۆتكەن ئۆمۈرنىڭ ھەربىر كۈنى ئون كۈنچىلىك بىر ئىبادەت ساۋابىغا ئېرىشتۈرەلەيدۇ ۋە فانىي سائەتلەرنى بەرگەن مېۋىسى ئېتىبارى بويىچە، مەنىۋى جەھەتتىن باقىي سائەتلەرگە ئۆزگەرتەلەيدۇ. شۇڭا بەش–ئون يىللىق جازا مۇددىتى مىليونلارچە يىللىق ئەبەدىي تۈرمىدىن قۇتۇلۇشقا سەۋەب بولالايدۇ. مۆئمىنلەر ئۈچۈن بۇ ناھايىتى چوڭ ۋە بەكمۇ قىممەتلىك بولغان بۇ ئۇتۇققا ئىگە بولۇشنىڭ شەرتى، پەرز نامازلىرىنى ئادا قىلىش، تۈرمىگە سەۋەب بولغان گۇناھلاردىن تۆۋبە قىلىش ۋە سەبىر ئىچىدە شۈكۈر قىلىشتۇر. ھېلىمۇ تۈرمە كۆپلىگەن گۇناھلارغا توسالغۇ بولۇپ، ئۇنىڭغا ئىمكان بەرمەيدۇ.

  ئىككىنچى نۇقتا: لەززەتنىڭ يوقىلىشى ئەلەم بولغىنىدەك، ئەلەمنىڭ يوقىلىشىمۇ لەززەتتۇر. شۇنداق، ھەركىم ئۆتكەن لەززەتلىك، راھەت كۈنلىرىنى ئويلىسا، ھەسرەتلىك ھالدا مەنىۋى ئەلەملەرنى ھېس قىلىپ «ۋاي ئىسىت!» دەيدۇ. ئۆتكەن بالا–مۇسىبەتلىك ۋە ئەلەملىك كۈنلىرىنى ئەسلىسە، يوقىلىشتىن كەلگەن بىر مەنىۋى لەززەتنى ھېس قىلىپ «ئەلھەمدۇلىللاھ شۈكۈر، بۇ بالا–مۇسىبەتلەر ساۋابىنى قويۇپ ئۆزى كەتتى» دەيدۇ. بىر خىل سۆيۈنچ بىلەن راھەت نەپەس ئالىدۇ. دېمەك، بىر سائەتلىك ۋاقىتلىق ئەلەم، روھتا بىر مەنىۋى لەززەت قويۇپ قويىدۇ. لەززەتلىك سائەتلەر بولسا، ئەكسىچە ئەلەم قويۇپ قويىدۇ. شۇنداق، ئۆتكەن بالا–مۇسىبەت سائەتلىرى، ئەلەملىرى بىلەن بىللە يوق ۋە يوقالدى. كېلەچەكتىكى بالا–مۇسىبەت كۈنلىرى ھازىر تېخى يوقتۇر. يوقتىن ئەلەم يوق. يوقلۇقتىن ئەلەم كەلمەس. مەسىلەن: بىر قانچە كۈندىن كېيىن ئاچ قېلىش ياكى ئۇسساپ قېلىش ئېھتىمالى سەۋەبلىك داۋاملىق نان يەپ، سۇ ئىچىش نەقەدەر ئەخمەقلىق بولسا، شۇنىڭغا ئوخشاشلا، ئۆتكەن ۋە كېلەچەك زامانلاردىكى يوق بولغان ئەلەملىك سائەتلەرنى ھازىر ئويلىنىپ سەبىرسىزلىك قىلىش، ھەمدە قۇسۇرلۇق بولغان نەفسىدىن ئەمەس، بەلكى ﷲدىن شىكايەت قىلىپ «ئۇف، ئۇف…» دېيىش ئەخمەقلىقتۇر. ئەگەر ئۇ سەبىر قۇۋۋىتىنى ئوڭغا ۋە سولغا، يەنى ئۆتكەن ۋە كېلەچەك زامانلارغا تارقاتماستىن، ھازىرقى سائەت ۋە بۈگۈنكى كۈنگىلا قارىتا سەرپ قىلسا، ئۇ سەبىر قۇۋۋىتى دەل يېتەرلىك بولىدۇ. قىيىنچىلىق ئوندىن بىرگە چۈشىدۇ.

   ھەتتا شىكايەت بولمىسۇن، مەن بۇ ئۈچىنچى مەدرەسەئى يۇسۇفىيەدە^ بىر قانچە كۈن ئىچىدە ئۆمرۈمدە ھېچ كۆرمىگەن ماددى–مەنىۋى قىيىنچىلىقلارغا ۋە كېسەللەرگە دۇچار بولغان پەيتتە، بولۇپمۇ «نۇر»غا خىزمەت قىلشتىن مەھرۇم بولۇپ قىلىشتىن كەلگەن مەيۈسلۈك، ھەمدە قەلبىي ۋە روھىي سىقىلىشلار مېنى ئەزگەن پەيتتە، ﷲنىڭ ئىنايىتى يۇقىرىدىكى ھەقىقەتنى ماڭا كۆرسەتتى. مەنمۇ بۇ ئېغىر كېسىلىمدىن ۋە تۈرمىدىن رازى بولدۇم. چۈنكى «مەندەك بىر قەبىر ئىشىكىدىكى بىچارە ئۈچۈن غەپلەتتە ئۆتۈشىمۇ مۇمكىن بولغان بىر سائەتنى ئون سائەت ئىبادەتكە ئايلاندۇرۇش تولىمۇ چوڭ پايدىدۇر.» دەپ شۈكۈر قىلدىم.

  ئۈچىنچى نۇقتا: تۈرمىدىكى مەھبۇسلارغا شەپقەتكارانە خىزمەت بىلەن ياردەم قىلىش ۋە مۇھتاج بولغان رىزىقلىرى بىلەن تەمىنلەش، ھەمدە مەنىۋى يارىلىرىغا تەسەللى بېرىش ئارقىلىق كۆڭۈلنى ئېلىشتا، ئاز بىر ئەمەل بىلەن قولغا كېلىدىغان چوڭ بىر ئۇتۇق بار. شۇنداقلا سىرتتىن كەلگەن تاماقلارنى ئۇلارغا ئېلىپ كەلگەن تۈرمە خىزمەتچىلىرى ۋە ئۇ خىزمەتچىلەر بىلەن بىللە ئىچ ۋە سىرتتا خىزمەت قىلغانلارنىڭ ساۋاپ دەپتىرىگىمۇ (سەدىقە بېرىش ھۆكمىدە) شۇنچىلىك تاماق ساۋابى يېزىلىدۇ.

   بولۇپمۇ ئۇ مەھبۇس قېرىپ قالغان، ياكى ئاغرىق، ياكى كەمبەغەل ۋە ياكى يالغۇز بولسا ئۇ مەنىۋى سەدىقىنىڭ ساۋابى تېخىمۇ كۆپىيىدۇ. ئۇ خىزمىتىنىڭ ﷲ ئۈچۈن بولىشى ئۈچۈن ئەنە شۇ قىممەتلىك ئۇتۇقنىڭ شەرتى پەرز نامازلىرىنى ئادا قىلىشتۇر. شۇنداقلا ساداقەت، شەپقەت ۋە سۆيۈنچ بىلەن، ھەمدە مىننەت قىلمىغان ئاساستا قولىدىن كەلگىنىچە ياردەمدە بولۇشتۇر.

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

ئەي تۈرمىدىكى دوستلىرىم ۋە دىن قېرىنداشلىرىم!

   سىلەرنى ھەم دۇنيا ئازابىدىن، ھەم ئاخىرەت ئازابىدىن قۇتقۇزىدىغان تۆۋەندىكى ھەقىقەتنى بايان قىلىش قەلبىمگە ئەسكەرتىلدى:

  ئالايلۇق، بىرى بىرسىنىڭ قېرىندىشىنى ياكى تۇغقىنىنى ئۆلتۈرگەن بولسا، بەلكىم بىر مىنۇتلۇق ئىنتىقام لەززىتى نەتىجىسىدە بولغان ئۇ قاتىللىق، مىليونلارچە مىنۇت ھەم قەلبىي ئازاپ، ھەم تۈرمە ئازابىنى تارتقۇزىدۇ. ئۆلگۈچىنىڭ تۇغقانلىرىمۇ ئىنتىقام پىكىرلىرى بىلەن ۋە قارشىسىدىكى دۈشمىنىنى ئويلىنىش بىلەن ھاياتىنىڭ لەززىتىنى ۋە ئۆمرىنىڭ راھىتىنى قاچۇرىدۇ. ھەم قورقۇنچ ھەم غەزەپ ئازابىنى چېكىدۇ. ئۇنى يوقىتىشنىڭ پەقەت بىرلا چارىسى بار. يەنى قۇرئاننىڭ ئەمرى، ھەمدە ھەق، ھەقىقەت، ھىكمەت، ئىنسانىيەت ۋە ئىسلامىيەتنىڭ تەلىپى بولغان ئىتتىپاقلىشىش ۋە ئەپلىشىشتۇر.

  شۇنداق، ئەڭ توغرا ۋە مۇناسىپ يول ئەپلىشىشتۇر. چۈنكى ئەجەل بىردۇر، ئۆزگەرمەيدۇ. ئۇ ئۆلگۈچى ئەلۋەتتە ئەجىلى كەلگەنلىكتىن يەنە ئوشۇق ياشاپ قالالمايتتى. ئۇ قاتىل بولسا، ﷲنىڭ تەقدىرىگە سەۋەب بوپتۇ. ئەگەر ئەپلىشىش بولمىسا، ھەر ئىككى تەرەپ دائىم قورقۇنچ ۋە ئىنتىقام ئازابىنى تارتىشىدۇ. شۇڭلاشقا «بىر مۆئمىن ئۈچ كۈندىن ئارتۇق باشقا بىر مۆئمىنگە ئاغرىنماسلىق»نى ئىسلامىيەت ئەمىر قىلىدۇ. ئەگەر ئۇ قاتىللىق بىر دۈشمەنلىكتىن ياكى بىر ئاداۋەت غەرىزىدىن كەلمىگەن بولسا ياكى بىر مۇناپىق ئۇ فىتنىگە سەۋەب بولغان بولسا، تېز ئىتتىپاقلىشىش كېرەك. بولمىسا ئۇ كىچىك مۇسىبەت چوڭىيىدۇ ۋە داۋاملىشىدۇ. ئەگەر ئەپلەشسە، ئۆلتۈرگەن كىشى تۆۋبە قىلسا ۋە ئۆلگۈچىگە ھەر ۋاقىت دۇئا قىلسا، ئۇ ھالدا ھەر ئىككى تەرەپ ئۈچۈن كۆپ پايدىلىق بولىدۇ ۋە تۇغقانلاردەك بولۇپ قېلىشىدۇ. بىر كەتكەن تۇغقان ئورنىغا بىر قانچە دىندار تۇغقانلارنى تېپىۋالىدۇ. دۈشمىنىنى كەچۈرۈپ ﷲنىڭ قازا ۋە تەقدىرىگە تەسلىم بولغان بولىدۇ.بولۇپمۇ رىسالەئى نۇر دەرسلىرىنى ئاڭلىغان بولسا ئەلۋەتتە ئارىلىرىدىكى پۈتۈن ئاغرىنىشلارنى تاشلاشنى ھەم ھىكمەت، ھەم شەخسىي ۋە ئومۇمى خاتىرجەملىك، ھەم نۇر دائىرىسىدىكى قېرىنداشلىق تەلەپ قىلىدۇ.

  «دېڭىزلى» تۈرمىسىدىكى بىر–بىرىگە دۈشمەن بولغان پۈتۈن مەھبۇسلار نۇر دەرسلىرى ئارقىلىق بىر–بىرى بىلەن قېرىنداش بولۇشتى. ھەمدە بىزنىڭ ئاقلىنىپ چىقىشىمىزغا سەۋەب بولۇپ، (ھەتتا دىنسىزلار ۋە ئازغۇنلارنىمۇ) «ماشائاللاھ، بارەكەللاھ» دېگۈزدى. ئۇ مەھبۇسلارمۇ راھەت ھالدا تەنەپپۇسقا چىقىشالايتتى. مەن بۇ يەردە كۆردۈمكى، يالغۇز بىر كىشى يۈزىدىن، يۈز كىشى راھەتسىزلىنىپ بىللە تەنەپپۇسقا چىقىشالمىدى. ئۇلارغىمۇ زۇلۇم بولغان بولدى. جاسارەتلىك ۋە ۋىجدانلىق بىر مۆئمىن كىچىككىنە ۋە ئازغىنە بىر خاتالىق ياكى شەخسىي مەنپەئەت سەۋەبىدىن، يۈزلىگەن زىياننى باشقا مۆئمىنلەرگە تارتقۇزماسلىقى كېرەك. ئەگەر خاتالىق سادىر قىلغان بولسا، تېز تۆۋبە قىلىش كېرەك.

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ﴿وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ﴾

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

ئەزىز يېڭى قېرىنداشلىرىم ۋە كونا مەھبۇسلار!

  مېنىڭ ئېنىق قانائىتىم كەلدىكى، ﷲنىڭ ئىنايىتى بويىچە بۇ يەرگە كىرىشىمىزنىڭ مۇھىم بىر سەۋەبى، سىلەرنىڭ ئېغىر شارائىتىڭلار ۋە مۇھتاجلىقىڭلاردۇر. چۈنكى، «نۇرلار»دىكى تەسەللىلەر ۋە ئىمان ھەقىقەتلىرى سىلەرنى بۇ تۈرمە پالاكەتچىلىكىنىڭ قىيىنچىلىقىدىن، دۇنيالىق كۆپلىگەن زىيانلاردىن، بىكارغىلا غەم قايغۇ بىلەن ئۆتۈپ كېتىدىغان ھاياتىڭلارنى پايدىسىزلىقتىن ۋە بىھۇدە زايا بولۇشتىن، ھەمدە دۇنيايىڭلارنىڭ يىغلىغىنىدەك ئاخىرىتىڭلارنىڭمۇ يىغلاپ قېلىشىدىن قۇتۇلدۇرۇپ، سىلەرگە ھەقىقىي بىر تەسەللى بېرىدۇ.

  ھەقىقەت ئەنە شۇنداق ئىكەن، ئەلۋەتتە سىلەرمۇ دېڭىزلى مەھبۇسلىرى ۋە نۇر شاگىرتلىرىدەك، بىر–بىرىڭلارغا قېرىنداش بولىشڭلار كېرەك. كۆرىۋاتىسىلەركى، بىر پىچاقنىڭ سىلەرگە ئەۋەتىلىپ، بىر–بىرىڭلار بىلەن چېپىشىپ قالماسلىقىڭلار ئۈچۈن، سىرتتىن كەلگەن كىيىملىرىڭلارنى، تامىقىڭلارنى، نېنىڭلارنى ئاختۇرۇپ ئىزدىشىۋاتىدۇ، سىلەرگە ساداقەت بىلەن خىزمەت قىلغان تۈرمە خىزمەتچىلىرى كۆپ ھېرىپ چارچاۋاتىدۇ.

  ھەمدە سىلەر خۇددى يىرتقۇچ ۋە ياۋايىلارغا ئوخشاش بىر–بىرىڭلارغا ئېتىلىپ جىدەل چىقىرىدىغاندەك بىللە تەنەپپۇسقا چىقالمايۋاتىسىلەر. مانا ئەمدى ئەي فىترىي(تەبىئىي) قەھرىمانلىق مىجەزىگە ئىگە بولغان يېڭى دوستلىرىم، بۇ زاماندا بەكمۇ يۈكسەك بولغان مەنىۋى بىر قەھرىمانلىق بىلەن باشلىقلارغا دەڭلاركى:

  «قولىمىزدا پىچاق بولۇپ قېلىش ئەمەس، بەلكى مىلتىق–تاپانچا بېرىلسە، ھەمدە ئېتىش ئەمرى بېرىلسىمۇ، بىز بۇ بىچارە ۋە بىزدەك پالاكەتچىلىككە يولۇققان دوستلىرىمىزغا چېقىلمايمىز. بۇرۇن ئارىمىزدا يۈزلىگەن دۈشمەنلىكىمىز ۋە ئاداۋىتىمىز بولسىمۇ، ھەممىنى كەچۈرۈپ، كۆڭلىنى رەنجىتمەسلىك ئۈچۈن تىرىشىشقا، قۇرئاننىڭ، ئىماننىڭ ۋە ئىسلامى قېرىنداشلىقنىڭ ئەمرى ۋە رەھبەرلىكى بىلەن قارار بەردۇق.» دەپ، بۇ تۈرمىنى مۇبارەك بىر مەدرىسىگە ئايلاندۇرۇڭلار.

ئون ئۈچىنچى سۆزنىڭ ئىككىنچى ماقامىنىڭ قوشۇمچىسى

قەدىر كېچىسىدە ئەسكەرتىلگەن مۇھىم بىر مەسىلە

  قەدىر كېچىسىدە قەلبكە كەلگەن ناھايىتى كەڭ ۋە ئۇزۇن بىر ھەقىقەتكە، ناھايىتى قىسقا بىر ئىشارەت قىلماقچىمىز. يەنى:

  ئىنسانىيەت، بۇ ئاخىرقى دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ ئەشەددى زۇلۇمى، ئەشەددى ئىستىبداتى، مەرھەمەتسىز بۇزغۇنچىلىقى بىلەن؛ بىر دۈشمەن يۈزىدىن يۈزلىگەن مەسۇم، گۇناھسىزلارنى پەرىشانلىققا چۈشۈرىشى بىلەن؛ مەغلۇپ بولغانلارنىڭ مەيۈسلىكى ۋە غالىپ كەلگەنلەرنىڭ بولسا ھاكىمىيەتلىرىنى مۇھاپىزەت قىلالماسلىقىدىن ۋە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان نەرسىلىرىنى تۈزىتىپ بولالماسلىقىدىن كەلگەن دەھشەتلىك ۋىجدان ئازاپلىرىنى تارتىشى بىلەن؛ دۇنيا ھاياتىنىڭ تامامەن فانىي ۋە ۋاقىتلىق بولىشى، ھەمدە مەدەنىيەت فانتازىيىلىرىنىڭ ساختىلىقى ۋە ھىيلە–مىكرى ھەممىگە كۆرىنىشى بىلەن؛ ئىنساننىڭ يارىتىلىشىدىكى يۈكسەك قابىلىيىتىنىڭ ۋە ئىنسان ماھىيىتىنىڭ ئومۇمىي بىر سۈرەتتە دەھشەتلىك يارىلىنىشى بىلەن؛ شۇنداقلا غەپلەت ۋە زالالەتنىڭ، زۇلمەتلىك ۋە گاس بولغان تەبىئەتنىڭ، قۇرئاننىڭ ئالماس قىلىچى ئارقىلىق پاچاقلىنىشى بىلەن؛ ھەمدە غەپلەت زالالىتىنىڭ ئەڭ خەتەرلىك، ئالدامچى، ئەڭ كەڭرى پەردىسى بولغان دۇنيا سىياسىتىنىڭ بەكمۇ يىرگىنچلىك، بەكمۇ مەرھەمەتسىز ھەقىقىي ماھىيىتىنىڭ كۆرىنىشى بىلەن… ئەلۋەتتە ۋە ئەلۋەتتە، ھېچ شۈبھىسىزكى، شىمالدا، غەرپتە، ئامېرىكىدا ئالامەتلىرى كۆرۈنگىنىدەك، ئىنسانىيەتنىڭ ساختا مەشۇقى بولغان دۇنيا ھاياتى ئەنە شۇنداق يىرگىنچلىك ۋە زاۋاللىققا مەھكۇم بولغانلىقىدىن، ئىنساننىڭ تەبىئىتى ھەقىقىي سۆيگەن ۋە ئىزدىگەن ئەبەدىي ھاياتنى بۇ ئىنسانىيەت پۈتۈن قۇۋۋىتى بىلەن ئىزدەيدىغانلىقى ئېنىقتۇر. ۋە يەنە ئەلۋەتتە شۈبھە يوقكى، بىر مىڭ ئۈچ يۈز ئاتمىش يىلدا ھەر ئەسىردە ئۈچ يۈز ئەللىك مىليون شاگىرتى بولغان، ھەر ھۆكمىگە ۋە دەۋاسىغا مىليونلارچە ئەھلى ھەقىقەت بولغانلار تەستىق بىلەن قول قويۇشقان، ھەر مىنۇت مىليونلارچە قارىلارنىڭ قەلبىدە مۇقەددەس ھالدا ئورۇن ئېلىپ، ئۇلارنىڭ تىللىرى ئارقىلىق ئىنسانلارغا دەرس بەرگەن، ھېچبىر كىتابتا كۆرۈلمىگەن بىر شەكىلدە، ئىنسان ئۈچۈن باقىي ۋە ئەبەدىي بەخت–سائادەتتىن خۇشخەۋەر بەرگەن، ھەمدە پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ يارىلىرىنى ساقايتقان قۇرئانى مۆجىزۇلباياننىڭ شىددەتلىك، قۇۋۋەتلىك ۋە تەكرار–تەكرار ئېيتىلغان مىڭلارچە ئايەتلىرى ئارقىلىق، بەلكى ئون مىڭلارچە قېتىم دەۋا قىلىپ، ئوچۇق ۋە ئىشارەتلىك ھالدا، ئۆچمەس قەتئىي ۋە شۈبھە كەلتۈرمەس چەكسىز دەلىللىرى ئارقىلىق ئاخىرەت ھاياتىدىن ئوچۇق خۇشخەۋەر بېرىشى ۋە ئەبەدىي سائادەتتىن دەرس بېرىشى نەتىجىسىدە، ئەلۋەتتە ئىنسانىيەت تامامەن ئەقلىنى يوقىتىپ قويمىسا، ماددى ۋە مەنىۋى بىر قىيامەت بولمىسىلا، شىۋىتسىيە، نورۋېگىيە، فىنلاندىيە ۋە ئەنگلىيەنىڭ قۇرئاننى قوبۇل قىلىشقا ھەرىكەت قىلىشقان مەشھۇر زاتلىرىدەك ۋە ئامېرىكىنىڭ ھەق دىن ئىزدىگەن مۇھىم جەمئىيەتلىرىدەك، دۇنيانىڭ چوڭ قىتئەلىرى ۋە چوڭ ھۆكۈمەتلىرى قۇرئانى مۆجىزۇلباياننى ئىزدىشىدۇ ۋە ھەقىقەتلىرىنى چۈشەنگەندىن كېيىن جان دىلى بىلەن ئۇنىڭغا ئېسىلىدۇ. چۈنكى بۇ ھەقىقەت بويىچە قۇرئاننىڭ مىسلى، تەڭدىشى يوقتۇر ۋە بولالماس. ھەمدە ھېچبىر نەرسە بۇ مۆجىزەئى ئەكبەر (ئەڭ چوڭ مۆجىزە) بىلەن تەڭ بولالمايدۇ.

  ئىككىنچىدىن: رىسالەئى نۇر بولسا، بۇ ئەڭ چوڭ مۆجىزە بولغان قۇرئاننىڭ قولىدىكى بىر ئالماس قىلىچتەك، ئۆز خىزمىتىنى كۆرسەتتى ۋە دۈشمەن كاپىرلارنى تەسلىم بولۇشقا مەجبۇر قىلدى. ھەم قەلب، ھەم روھ، ھەم ھېسلارنى ھەقىقىي تۈردە نۇرلاندۇرىدىغان ۋە ئۇلارنىڭ دورىلىرىنى بېرىدىغان شەكىلدە، قۇرئان خەزىنىسىنىڭ دەۋەتچىلىكىنى ئۈستىگە ئالغان ۋە ئۇنىڭدىن باشقا خەزىنىسى ۋە مەنبەسى بولمىغان، ھەمدە ئۇنىڭ مەنىۋى مۆجىزىسى بولغان رىسالەئى نۇر، ئۇ ۋەزىپىسىنى ھەقىقىي ھالدا ئورۇنلىماقتا. ئۇنىڭغا قارشى بولغان تۆھمەت ئېلانلىرىنى ۋە تەكەببۇر كاپىرلارنى تامامەن يېڭىپ، زالالەتنىڭ ئەڭ قۇۋۋەتلىك قەلئەسى بولغان تەبىئەتنى، «تەبىئەت رىسالىسى» ئارقىلىق يەر بىلەن يەكسان قىلدى. غەپلەتنىڭ ئەڭ قېلىن، ئەڭ چوڭقۇر، ئەڭ كەڭ دائىرىلىرىدە، پەننىڭ ئەڭ كەڭرى پەردىلىرى ئىچىدىمۇ «ئاسايى مۇسا» دىكى «مېۋە»نىڭ ئالتىنچى مەسىلىسى ۋە بىرىنچى، ئىككىنچى، ئۈچىنچى، سەككىزىنچى دەلىللىرى ئارقىلىق ئىنتايىن پارلاق ھالدا غەپلەتنى تارىتىپ تەۋھىد نۇرىنى كۆرسەتتى.

  ئەلۋەتتە بىزگە ۋە بۇ خەلققە كېرەكتۇركى، ھازىر دىن دەرسلىرى ئۈچۈن خۇسۇسىي دەرسخانىلار ئېچىلىشىغا قانۇن بويىچە رۇخسەت بېرىلىشىگە بىنائەن، نۇر شاگىرتلىرى مۇمكىن بولغىنىچە ھەر يەردە بىردىن كىچىك نۇر دەرسخانىلىرى ئېچىشى كېرەك. گەرچە ھەركىم ئۆز قابىلىيىتىگە يارىشا، نۇر ھەقىقەتلىرىنى ئالالايدۇ. بىراق ھەركىم ھەر مەسىلىنى تامامەن چۈشىنەلمەيدۇ. ئىمان ھەقىقەتلىرىنىڭ ئىزاھلىرى بولغانلىقى ئۈچۈن ھەم ئىلىم، مەرىفەتۇللاھ، ھەم ھوزۇر، ھەم ئىبادەتتۇر.

  بۇرۇنقى مەدرىسىلەر بەرگەن بەش–ئون يىللىق نەتىجە ئورنىغا، ئىنشائاللاھ نۇر مەدرىسىلىرى بەش–ئون ھەپتىدە ئوخشاش نەتىجە بىلەن تەمىنلەيدۇ ۋە يىگىرمە يىلدىن بىرى تەمىنلەۋاتىدۇ. ھەمدە ھۆكۈمەت بۇ خەلق ۋە ۋەتەننىڭ دۇنياۋىي، سىياسىي، ئاخىرەتلىك ھاياتى ئۈچۈن كۆپ پايدىسى بولغان بۇ قۇرئان شولىلىرىغا ۋە قۇرئان دەۋەتچىسى بولغان رىسالەئى نۇرغا چېقىلىش ئەمەس، بەلكى تولۇق راۋاج تېپىشى ۋە نەشىر قىلىنىشىغا كۈچ سەرپ قىلىشى لازىمدۇر. شۇندىلا ئۆتكەن دەھشەتلىك گۇناھلىرىنىڭ كەچۈرۈلىشىگە سەۋەب، ھەمدە كېلەچەكتىكى شىددەتلىك بالايى–ئاپەتلەرگە ۋە تىنچسىزلىققا تاقابىل تۇرىدىغان بىر سېپىل بولالايدۇ.

سەئىد نۇرسى

———————————-

*مەدرەسەئى يۇسۇفىيە: يۈسۈف ئەلەيھىسسالامنىڭ تۆھمەت ۋە زۇلۇم بىلەن تۈرمىگە كىرىپ قىلىشىغا ئوخشاش، كىشى ئىمان ۋە قۇرئانغا خىزمەت قىلىشى سەۋەبلىك سولىنىپ، يەنە ئىلىم ۋە تەبلىغ بىلەن مەشغۇل بولغان تۈرمە «مەدرەسەئى يۇسۇفىيە» (يەنى«يۇسۇف مەدرىسىسى») دەپمۇ ئاتىلىدۇ.-ت

  بېشىمغا قېرىلىق ئالامىتى بولغان ئاق چاچلار چۈشكەن زامانلاردا، ياشلىقنىڭ ئېغىر ئۇيقۇسىنى تېخىمۇ زىيادە قېلىنلاشتۇرغان بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ قالايمىقانچىلىقلىرى، ئەسىرگە چۈشكەن چاغدىكى پاراكەندىچىلىكلەر، شۇنداقلا كېيىن ئىستانبۇلغا كەلگەندىن كېيىنكى ماڭا ئائىت بولغان چوڭ بىر شان–شەرەپ ۋەزىيىتى، ھەتتا خەلىپىدىن، دىنىي رەئىستىن، باش قومانداندىن باشلاپ، مەدرىسە تالىپلىرىغا قەدەر ئۇلارنىڭ ماڭا كۆرسەتكەن ھەددىمدىن تولىمۇ يۈكسەك بولغان ھۆرمەت–ئىلتىپاتلىرى سايىسىدىكى ياشلىق مەستلىكى ۋە ئۇ خىل ۋەزىيەتنىڭ ماڭا بەرگەن روھانىي ھالىتى، ئۇ ئۇيقۇنى شۇنچىلىك قېلىنلاشتۇرغانكى، خۇددى دۇنيانى دائىمىي، ئۆزۈمنى بولسا ئۆلمەيدىغاندەك دۇنياغا يېپىشقان ئاجايىپ بىر ئەھۋالدا كۆردۈم…

  ئەنە شۇ پەيتلەردە ئىستانبۇلدىكى مۇبارەك بايەزىد مەسچىدىگە رامازانى شەرىفتە، ئىخلاسلىق قارىلارنى ئاڭلاش ئۈچۈن باردىم. قۇرئانى مۆجىزۇلبايان غايەت قۇۋۋەتلىك بىر سۈرەتتە يۈكسەك ساماۋىي خىتابى ئارقىلىق ئىنسانلار ۋە جانلىقلارنىڭ ۋاپاتىنى خەۋەر بەرگەن

﴿كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْت﴾

(ھەر نەفىس ئۆلۈمنىڭ تەمىنى تېتىيدۇ. سۇرە ئەنكۇبۇت: 57)

پەرمانىنى قارىلارنىڭ تىلى ئارقىلىق ئېلان قىلدى. قۇلىقىمغا كىرىپ، تا قەلبىمنىڭ ئىچىدىن ئورۇن ئېلىپ ئۇ بەكمۇ قېلىن بولغان غەپلەت ئۇيقۇسىنى ۋە مەستلىك تەبىقىلىرىنى پارچە– پارچە قىلىۋەتتى. مەسچىتتىن چىقتىم. يەنىلا كۆپتىن بېرى كاللامدا يەرلەشكەن بۇرۇنقى ئۇ ئۇيقۇنىڭ ھۇشسىز ھالىتى سەۋەبلىك بىر قانچە كۈن بېشىمدا بىر بوران–چاپقۇن، تۇمانلىق بىر ئاتەش (ئوت) باردەك ئۆزۈمنى يۆنىلىشىنى تاپالمايۋاتقان كېمىدەك كۆردۈم. ئەينەككە قارىسام، چېچىمدىكى ئاق قىللار خۇددى ماڭا «دىققەت قىل!» دەۋاتقاندەك ئىدى. ئەنە شۇ ئاق چاچلارنىڭ ئەسكەرتىشى بىلەن ۋەزىيەت ئوپئوچۇق كۆرۈندى. قارىسام، بەك ئىشەنچ باغلىغان ۋە زوقلىرىغا مەپتۇن بولغان ياشلىقىم «ئەلۋىدا!» دەۋاتاتتى. ھەمدە سۆيۈپ بەكمۇ چىڭ ئالاقىدار بولغان بۇ دۇنيالىق ھاياتىم ئۆچۈشكە باشلاۋاتاتتى. مەن خۇددى ئاشىقتەك يېپىشقان بۇ دۇنيا ماڭا «خوش ئەمىسە!» دەپ بۇ مېھمانخانىدىن كېتىدىغانلىقىمنى ئەسكەرتىۋاتاتتى. «خۇداغا ئامانەت!» دەپ ئۆزىمۇ كېتىشكە تەييارلانماقتا ئىدى. قۇرئانى مۆجىزۇلباياندىكى ﴿كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْت﴾ ئايىتىنىڭ ئومۇمىي مەنىلىرىنىڭ ئىچىدە: «ئىنسانىيەت بىر نەفىستۇر، يېڭىدىن تىرىلىش ئۈچۈن ئۆلىدۇ. يەر شارىمۇ بىر نەفىستۇر، باقىي بىر سۈرەتكە كىرىش ئۈچۈن ئۇمۇ ئۆلىدۇ. بۇ دۇنيامۇ بىر نەفىستۇر، ئاخىرەت سۈرىتىگە كىرىش ئۈچۈن ئۇمۇ ئۆلىدۇ.» دېگەن مەنا ئايەتنىڭ ئىشارىتىدىن قەلبىمگە ئېچىلغان ئىدى.

  مانا بۇ ھالەتتىكى ۋەزىيىتىمگە قارىدىم. كۆردۈمكى، زوقلىنىدىغان ياشلىق كېتىۋاتىدۇ… قايغۇرىدىغان قېرىلىق ئۇنىڭ ئورنىغا دەسسەۋاتىدۇ… ھەمدە پارلاق ۋە نۇرانىي ھايات كېتىۋاتىدۇ… كۆرۈنۈشتە قاراڭغۇ بولغان دەھشەتلىك ئۆلۈم كېلىشكە تەييارلىنىۋاتىدۇ… شۇنداقلا سۆيۈملۈك ۋە دائىمىي كۆرۈلۈپ قېلىۋاتقان غاپىللارنىڭ مەشۇقى بولغان بۇ دۇنيامۇ بەكمۇ تېز ھالدا زاۋاللىققا قاراپ يۈگىرەۋاتقان ھالەتتە كۆردۈم. ئۆز–ئۆزۈمنى ئالداش ۋە يەنە بېشىمنى غەپلەتكە تىقىۋېلىش ئۈچۈن ئىستانبۇلدىكى نەزىرىمدە ھەددىمدىن تولىمۇ ئارتۇق كۆرگەن ئىجتىمائى ئورنۇمنىڭ زوقلىرىغا قارىدىم، ھېچبىر پايدىسى بولمىدى. ھەممىسىنىڭ ھۆرمەتلىرى، ئىلتىپاتلىرى ۋە تەسەللىلىرى يېقىنلا بولغان قەبىر ئىشىكىگە قەدەر كېلىشى مۇمكىن، ئۇنىڭدىن كېيىن ئۆچىدۇ. شۆھرەتپەرەستلەرنىڭ مۇھىم بىر غايىسى بولغان شان ۋە شەرەپنىڭ «چىرايلىق» پەردىسى ئاستىدا (مەنىۋى جەھەتتىن) ئېغىر بىر رىيا، سوغۇق بىر مەنمەنچىلىك ۋە ۋاقىتلىق بىر ھۇشسىزلىق بارلىقىنى كۆرگەنلىكىمدىن چۈشەندىمكى، مېنى ھازىرغىچە ئالداۋاتقان بۇ ئىشلار ھېچبىر تەسەللى بېرەلمەيدۇ ۋە ئۇلاردا ھېچبىر نۇر يوق…

   يەنە دەل ئويغىنىش ئۈچۈن قۇرئاننىڭ ساماۋىي دەرسىنى ئاڭلاي دەپ، يەنە بايەزىد مەسچىتىدىكى قارىلارنى تىڭشاشقا باشلىدىم، شۇ ۋاقىتتا ئۇ ساماۋىي دەرستىن

﴿وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا…. ﴾

(ۋە ئىمان ئېيتقانلارغا ۋە…سۇر بەقەرە: 25-ئايەتنىڭ ئاخىرىغىچە)گە ئوخشاش مۇقەددەس پەرمانلاردىن ئىمان ئېيتقانلارغا قىلغان خوشخەۋەرلىرىنى ئاڭلىدىم. قۇرئاننىڭ پەيزى بىلەن سىرتتىن تەسەللى ئىزدەش ئەمەس، بەلكى ئاشۇ دەھشەت، قورقۇنچ ۋە مەيۈسلىكلىرىمگە سەۋەب بولغان مەسىلىلەرنىڭ ئۆزىدە تەسەللىنى، ئۈمىدنى ۋە نۇرنى ئىزدىدىم. ﷲقا يۈزمىڭ شۈكۈر بولسۇنكى، دەرتنىڭ ئۆزىدە دەرماننى تاپتىم، زۇلمەتنىڭ ئۆزىدە نۇرنى تاپتىم، دەھشەتنىڭ ئۆزىدە تەسەللىنى تاپتىم.

  ئەڭ دەسلەپ ھەر كىشىنى قورقۇتقان، ئەڭ قورقۇنچلۇق دەپ قارىلىپ قېلىۋاتقان ئۆلۈمنىڭ يۈزىگە قارىدىم. قۇرئان نۇرى ئارقىلىق كۆردۈمكى، ئۆلۈمنىڭ سىيماسى(يۈزى) گەرچە قاراڭغۇ، قارا، يىرگىنچلىك بولسىمۇ، لېكىن مۆئمىن ئۈچۈن ھەقىقىي سىيماسىنىڭ نۇرانىي ۋە گۈزەل ئىكەنلىكىنى كۆردۈم. كۆپ رىسالىلەردە بۇ ھەقىقەتنى ئېنىق بىر سۈرەتتە ئىسپات قىلغانمىز. سەككىزىنچى سۆز ۋە يىگىرمىنچى مەكتۇپتەك كۆپ تېمىلاردا ئىزاھ قىلغىنىمىزدەك، ئۆلۈم يوقىلىش ئەمەس، ئەبەدى ئايرىلىش ئەمەس، بەلكى ئەبەدى ھاياتنىڭ مۇقەددىمىسىدۇر، باشلىنىشىدۇر، ھايات ۋەزىپىسىنىڭ كۈلپەتلىرىدىن قۇتۇلۇش ۋە مەڭگۈلۈك تەتىلگە چىقىشتۇر، بىر ماكان ئالماشتۇرۇشتۇر، بەرزەخ ئالىمىگە كۆچكەن دوست–يېقىنلىرىنىڭ توپىغا قوشۇلماقتۇر… ۋەھاكازا. شۇنىڭغا ئوخشاش ھەقىقەتلەر بىلەن ئۆلۈمنىڭ ھەقىقىي گۈزەل سىيماسىنى كۆردۈم. ئۇنىڭغا قورقۇپ ئەمەس، بەلكى بىر جەھەتتە ئىشتىياق بىلەن قارىدىم، تەرىقەت ئەھلىنىڭ ئۆلۈمنى كۆپ ئەسلەش دەستۇرىنىڭ سىرىنى چۈشەندىم.

  ئاندىن ھەر كىشىنى زاۋال تېپىش ئارقىلىق يىغلاتقان، ھەر كىشىنى ئۆزىگە مەپتۇن ۋە ئاشىق قىلغان، گۇناھ ۋە غەپلەت بىلەن ئۆتىدىغان ۋە ئۆتۈپ كەتكەن ياشلىقىمغا قارىدىم. ئۇنىڭ شۇ چىرايلىق، گۈزەل كىيىمى ئىچىدە، تولىمۇ يىرگىنچلىك، مەست ۋە ھۇشسىز بىر يۈز كۆردۈم. ئەگەر مەن ماھىيىتىنى بىلمىگەن بولسام بىر قانچە يىل مېنى مەست قىلىپ كۈلدۈرۈپ قويۇپ، ئورنىغا يۈز يىل (ياشايدىغان بولسام) يەنىلا مېنى يىغلىتاتتى. شۇڭا شۇنداقلاردىن بىرسى يىغلاپ تۇرۇپ دېگەنىكەن:

لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشِيبُ

يەنى: «كاشكى ياشلىقىم بىر كۈن قايتا كەلسە ئىدى، قېرىلىقنىڭ بېشىمغا نەقەدەر قايغۇلۇق ھاللارنى ئېلىپ كەلگەنلىكىنى ئۇنىڭغا شىكايەت قىلغان بولاتتىم.» مانا بۇ زاتتەك ياشلىقنىڭ ماھىيىتىنى بىلمىگەن قېرىلار، ياش ۋاقتىنى ئويلىنىپ ئەپسۇسلىنىش ۋە سېغىنىشلار بىلەن يىغلىشىدۇ. ھالبۇكى بۇ ياشلىق ئەگەر ئەھلى قەلب، ئەھلى ھوزۇر، ئەقلى بېشىدا ۋە قەلبى ئورنىدا بولغان مۆئمىنلەردە بولسا ئىبادەتكە، خەيرلىك ئەمەللەرگە ۋە ئاخىرەتلىك تىجارەتكە سەرپ قىلىنسا، ئەڭ قۇۋۋەتلىك بىر تىجارەت ۋاستىسى، ھەمدە شېرىن ۋە مۇكەممەل بىر خەير قازىنىش قورالى بولغان بولىدۇ. شۇنداق، دىنىي ۋەزىپىسىنى بىلىپ ياشلىقىنى سۈيئىستېمال قىلمىغانلار ئۈچۈن، ياشلىق قىممەتلىك ۋە ھوزۇرلۇق بىر ئىلاھىي نىمەتتۇر. ئەگەر ئىستىقامەت، ئىپپەت ۋە تەقۋادارلىق بولمىسا كۆپ خەتەرلىرى باردۇر. نەفسى خاھىشىغا ئەگىشىپ ھەددىدىن ئاشقۇچىلارنىڭ ئەبەدى سائادىتىنى ۋە ئاخىرەتلىك ھاياتىنى زېدىلەيدۇ، ھەتتا دۇنياۋى ھاياتىنىمۇ بەربات قىلىدۇ. بىر–ئىككى يىللىق ياشلىق ھەۋىسى نەتىجىسىدە قېرىغاندا كۆپ يىللار غەم ۋە قايغۇ چېكىدۇ.

  شۇنداق، كۆپىنچە كىشىلەردە ياشلىق زىيانلىق بولىۋاتىدۇ. ئۇنداقتا بىز ياشانغانلار ﷲقا شۈكۈر قىلىشىمىز كېرەككى، ئۇ ياشلىقنىڭ خەتەرلىك زىيانلىرىدىن قۇتۇلدۇق. ھەر نەرسىدەكلا ياشلىقنىڭ لەززەتلىرىمۇ كېتىدۇ. ئەگەر ئىبادەت ۋە خەيرلىك ئىشلارغا سەرپ قىلىنغان بولسا، ئۇ ياشلىقنىڭ مېۋىلىرى ئۇنىڭ ئورنىدا باقىي قېلىپ، ئەبەدى ھاياتتىكى ياشلىقنى قازىنىشقا سەۋەب بولىدۇ.

  ئاندىن كېيىن كۆپىنچە ئىنسانلار ئاشىق ۋە مۇپتىلا بولغان دۇنياغا قارىدىم. قۇرئان نۇرى ئارقىلىق كۆردۈمكى، بىر–بىرى ئىچىدىكى ئۈچ خىل ئومۇمى دۇنيا بار. بىرسى ﷲنىڭ ئىسىملىرىغا قارايدۇ، ئۇلارنىڭ ئەينىكىدۇر (يەنى ئۇلارنى ئەكىس ئەتتۈرىدۇ). ئىككىنچى يۈزى ئاخىرەتكە قارايدۇ، ئۇنىڭ ئېتىزىدۇر. ئۈچىنچى يۈزى بولسا دۇنياپەرەستلەرگە قارايدۇ، غەپلەتتە يۈرگەنلەرنىڭ تاماشاگاھىدۇر.

  شۇنداقلا بۇ دۇنيادا ھەركىمنىڭ يوغان بىر دۇنياسى بار. گويا ئىنسانلارنىڭ سانىچىلىك دۇنيالار بىر–بىرىنىڭ ئىچىگە كىرىشكەن بولۇپ ھەركىمنىڭ خۇسۇسىي دۇنياسىنىڭ تىرىكى ئۆزىنىڭ ھاياتىدۇر. قاچانكى جىسىم تىرىكى سۇنسا، دۇنياسىمۇ بېشىغا يىقىلىدۇ، قىيامىتى قوپىدۇ. غاپىل ئىنسانلار ئۆز دۇنياسىنىڭ ئەنە شۇنداق تېز يىقىلىدىغان ماھىيىتىنى بىلمىگەنلىكتىن، خۇددى ئومۇمىي دۇنيادەكلا دائىمىي دەپ ئويلاپ ئۇنىڭغا ئاشىق بولىدۇ. شۇنداق باشقىلارنىڭ دۇنياسىدەكلا مېنىڭمۇ تېز يىقىلىپ بۇزۇلىدىغان خۇسۇسىي بىر دۇنيايىم بار. شۇ خۇسۇسىي دۇنيايىمنىڭ بۇ قىسقىغىنا ئۆمرۈمدە نېمە رولى بار، دەپ ئويلاندىم. قۇرئان نۇرى بىلەن كۆردۈمكى، ھەم مەن ھەم ھەركىم ئۈچۈن شۇ دۇنيا ۋاقىتلىق بىر تىجارەتگاھ؛ ۋە ھەر كۈنى تولۇپ بوشىلىدىغان بىر مېھمانخانا؛ كەلگەن–كەتكەنلەرنىڭ سودا–سېتىقى ئۈچۈن يول ئۈستىدە قۇرۇلغان بىر بازار؛ ئەزەلىي نەققاش بولغان ﷲنىڭ يېڭىلىنىپ تۇرىدىغان (ھېكىمەت بىلەن يېزىلىپ، ئۆچۈرۈلۈپ تۇرىدىغان) بىر دەپتىرى؛ ھەر باھار بولسا زىننەتلەنگەن مەكتۇبى؛ ھەربىر ياز بولسا پاساھەتلىك قەسىدىسى؛ ھەمدە ئۇ ئۇلۇغ سەنئەتكارنىڭ ئىسىملىرىنىڭ جىلۋىلىرىنى يېڭىلاپ كۆرسىتىپ تۇرىدىغان ئەينەكلىرى؛ شۇنداقلا ئاخىرەتنىڭ تېخى كۆچەتلىك ھالىتىدىكى بىر باغچىسى، ئىلاھىي رەھمەتنىڭ بىر گۈل تەشتىكى ۋە ئۇ باقىي ئالەمدە كۆرسىتىلىدىغان مەنزىرىلەرنى تەييارلايدىغان ۋاقىتلىق سېخ ماھىيەتلىرىدە كۆرۈندى. بۇ دۇنيانى بۇ سۈرەتتە ياراتقان ئۇلۇغ ياراتقۇچىغا يۈزمىڭ شۈكۈر قىلدىم ۋە چۈشەندىمكى، ئىنسانلارغا دۇنيانىڭ ئاخىرەتكە ۋە ﷲنىڭ ئىسىملىرىغا قارىغان گۈزەل ماھىيىتىگە قارىتا مۇھەببەت بىرىلگەن تۇرسىمۇ، ئۇ مۇھەببەتنى سۈيئىستېمال قىلىپ، دۇنيانىڭ فانىي، يىرگىنچلىك، زىيانلىق، غەپلەتلىك بولغان يۈزىگە قارىتا سەرپ قىلغانلىقتىن

حُبُّ الدُّنْيَا رَاْسُ كُلِّ خَطِيئَةٍ

(يەنى، دۇنيانى سۆيۈش پۈتۈن خاتالىقلارنىڭ بېشىدۇر.)

ھەدىسى شەرىفىنىڭ سىرىغا لايىق بولۇپ قېلىشتى.

  مانا ئەي قېرىپ قالغان قېرىنداشلىرىم ۋە ھەمشىرىلىرىم! قۇرئانى ھەكىمنىڭ نۇرى بىلەن، قېرىلىقنىڭ ئەسكەرتىشى بىلەن، ئىماننىڭمۇ كۆزۈمنى ئېچىشى بىلەن يۇقىرىقى ھەقىقەتنى كۆردۈم ۋە كۆپ رىسالىلەردە قەتئىي دەلىللەر بىلەن ئىسپات قىلدىم. ئۆزۈم ئۈچۈن بىر ھەقىقىي بىر تەسەللى، قۇۋۋەتلىك بىر ئۈمىد، پارلاق بىر نۇر كۆردۈم، ھەمدە قېرىلىقىمغا مەمنۇن بولۇپ، ياشلىقىمنىڭ كەتكەنلىكىگە سۆيۈندۈم. سىلەرمۇ يىغلىماڭلار، شۈكۈر قىلىڭلار. ھېلىمۇ بىزدە ئىمان بار، ھەقىقەتمۇ ئەنە شۇنداقتۇر. ئۇنداقتا ئاشۇ ئەھلى غەپلەت يىغلىسۇن، ئەھلى زالالەت يىغلىسۇن…