ئەگەر مۇھەببەتلەر قۇرئاننىڭ دېگىنى بويىچە، ﷲ نامىدىن، ئۇنى سۆيۈش نامىدىن بولسا، ئۇ چاغدا ھەم دۇنيادا، ھەم ئاخىرەتتە ئېسىل نەتىجىلىرى بار.

……………………….

  ھايات رەپىقەڭگە بولغان مۇھەببىتىڭ، گۈزەل ئەخلاقىغا، شەپقەتلىك خىسلىتىگە، ھەمدە بىر رەھمەت ھەدىيەسى بولغانلىقىغا قاراپ قۇرۇلغانلىقى ئۈچۈن، ئۇنىڭغا سەمىمىي مۇھەببەت ۋە مەرھەمەت كۆرسىتىسەن. ئىككىڭلار قېرىغاندىمۇ بۇلار زىيادىلىشىدۇ. بولمىسا،چىراينىڭ گۈزەللىكىگە بولغان نەفسانى مۇھەببەت بولسا، ئۇ خىل مۇھەببەت تېز بۇزۇلىدۇ. ئارىلىرىدىكى ياخشى ئالاقىدارلىقمۇ بۇزۇلىدۇ.

  ئاتا–ئانىغا بولغان مۇھەببىتىڭ، جانابى ﷲ نامىدىن بولغانلىقى ئۈچۈن، ھەم بىر ئىبادەت بولۇش بىلەن بىرگە، ھەم ئۇلار قېرىغاندا، ھۆرمەت ۋە مۇھەببىتىڭنى ئارتتۇرىسەن. ئەڭ ئالىيجاناب بىر ھېس ۋە قىزغىن بىر مەرتلىك بىلەن ئۇلارغا خىزمەت قىلىش، ئۇلارنىڭ ئۆمۈرلىرىنىڭ ئۇزۇن بولىشىنى ئارزۇ قىلىپ دۇئا قىلىش، «ئۇلارنىڭ يۈزىدىن تېخىمۇ كۆپ ساۋاپ تاپاي» دەپ، سەمىمىي ھۆرمەت بىلەن ئۇلارنىڭ قولىنى سۆيۈش، ئەمەلىيەتتە يۈكسەك بىر روھانى لەززەتتۇر. بولمىسا ئۇ مۇھەببەت، نەفسانى شەكىلدە، دۇنيا ئېتىبارى بىلەن بولسا، ئۇلار قېرىغان ۋە ساڭا يۈك بولىدىغان بىر ھالغا كىرگەن ۋاقىتتا، ئەڭ يامان ۋە ئەڭ پەس بىر ھېس بىلەن ئۇلارنى ياقتۇرماي تۆۋەن كۆرۈش، سېنىڭ ھاياتىڭغا سەۋەب بولغان ئۇ مۆھتىرەم زاتلارنىڭ ئۆلۈملىرىنى ئارزۇ قىلىشتەك ئەھۋاللار ۋەھشى، قايغۇلۇق، روھانى بىر ئەلەملەرگە سەۋەبتۇر.

  پەرزەنتلىرىڭگە بولغان مۇھەببەت بولسا، يەنى جانابى ﷲنىڭ سېنىڭ قارىشىڭغا، تەربىيەڭگە ئامانەت قىلغان سۆيۈملۈك، يېقىملىق ئۇ مەخلۇقلارغا مۇھەببەت بولسا، بەكمۇ لەززەتلىك بىر مۇھەببەت ۋە بىر نىمەتتۇر. بىر بالاغا دۇچار بولسىمۇ، ئوشۇقچە ئەلەم تارتمايسەن. ۋاپاتلىرى بىلەنمۇ مەيۈس ھالدا پەريات چەكمەيسەن. يۇقىرىدا دېيىلگىنىدەك، ئۇلارنىڭ ياراتقۇچىسى ھەم چەكسىز ھىكمەت ئىگىسى، ھەم چەكسىز شەپقەت ئىگىسى بولغانلىقتىن، «ئۇلار ئۈچۈن بۇ ئۆلۈم بىر سائادەتتۇر» دەيسەن. ئۇلارنى ساڭا بەرگەن زاتنىڭ رەھمىتىنى ئويلايسەن. ئايرىلىش ئەلىمىدىن قۇتۇلىسەن.

  دوست–يېقىنلىرىڭغا بولغان مۇھەببەت بولسا، ﷲ ئۈچۈن بولغانلىقتىن، ئۇلارنىڭ ئايرىلىشلىرى، ھەتتا ئۆلۈشلىرى، سۆھبىتىڭلارغا ۋە قېرىنداشلىقىڭلارغا توسقۇن بولمىغانلىقى ئۈچۈن، ئۇ مەنىۋى مۇھەببەت ۋە روھانى مۇناسىۋەتتىن داۋاملىق پايدىلىنالايسەن. بىللە بولۇش ۋە ۋىسال لەززىتى دائىملىق بولىدۇ. ﷲ ئۈچۈن بولمىسا، بىر كۈنلۈك بىللە بولۇش(ۋىسال) لەززىتى يۈز كۈنلۈك ئايرىلىش(پىراق) ئەلىمىنى نەتىجە بېرىدۇ^.

   ياشلىققا مۇھەببەت بولسا، جانابى ﷲنىڭ بىر نىمىتى دەپ سۆيگەنلىكىڭ ئۈچۈن، ئەلۋەتتە ئۇنى ئىبادەتكە سەرپ قىلىسەن. گۇناھ پاتقاقلىرىدا تۇنجۇقتۇرۇپ ئۆلتۈرمەيسەن. ھەمدە ئۇ ياشلىقىڭدا قازانغان ئىبادەتلەر، ئۇ فانىي ياشلىقنىڭ باقىي مېۋىسىدۇر. سەن قېرىغاندا، ياشلىقنىڭ ياخشىلىقلىرى بولغان باقىي مېۋىلىرىنى قولغا كەلتۈرۈپ بولغان بولۇش بىلەن بىرگە، ياشلىقنىڭ زىيانلىرىدىن، يامانلىقلىرىدىنمۇ قۇتۇلۇپ بولغان بولىسەن. شۇنداقلا قېرىلىقتا تېخىمۇ كۆپ ئىبادەت قىلىشقا مۇۋەپپىقىيەت ۋە ئىلاھىي مەرھەمەتكە تېخىمۇ كۆپ لاياقەت قازانغانلىقىڭنى ئويلايسەن. ئەھلى غەپلەتكە ئوخشاش، بەش–ئون يىللىق بىر ياشلىق لەززىتىدىن كېيىن «ئىسىت، ياشلىقىم كەتتى!» دەپ قىرىق–ئەللىك يىل ھەسرەت چېكىپ، ياشلىقىڭغا يىغلىمايسەن. خۇددى شۇنداقلاردىن بىرسى دېگەنىكەن: لَيْتَ الشَّبَابَةَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرُهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشِيبُ يەنى: «كاشكى ياشلىقىم بىر بىر كۈن قايتىپ كەلسە ئىدى، قېرىلىقنىڭ مېنىڭ بېشىمغا نېمىلەرنى ئېلىپ كەلگەنلىكىنى شىكايەت قىلىپ خەۋەر بېرەتتىم.»

  باھاردەك زىننەتلىك نەرسىلەرگە بولغان مۇھەببەت بولسا، ئىلاھىي سەنئەتنى كۆزىتىش ئۈچۈن بولغانلىقتىن، ئۇ باھارنىڭ كېتىشى بىلەن، قاراپ زوقلىنىش لەززىتى تۈگىمەيدۇ. چۈنكى باھار خۇددى كۆركەم بىر خەتكە ئوخشاش ئىپادىلىگەن مەنىلىرىدىن ھەر ۋاقىت زوقلىنالايسەن. سېنىڭ خىيالىڭ ۋە زامان، ھەر ئىككىسى خۇددى كىنو لېنتىلىرىدەك سەن ئۈچۈن ئۇ قاراپ زوقلىنىش لەززەتلىرىنى دائىمىي قىلىش بىلەن بىرگە، ئۇ باھارنىڭ مەنىلىرى ۋە گۈزەللىكلىرىنى يېڭىلاپ نەزىرىڭگە سۇنىدۇ. ئۇ ۋاقىت مۇھەببىتىڭ ھەسرەتلىك، ئەلەملىك ۋە ۋاقىتلىق بولمايدۇ، بەلكى لەززەتلىك ۋە زوقلۇق بولىدۇ.

  دۇنياغا بولغان مۇھەببىتىڭ بولسا، جانابى ﷲنىڭ نامىدىن بولغانلىقتىن، دۇنيانىڭ دەھشەتلىك مەۋجۇداتلىرى، ساڭا يېقىن بىر دوستتەك بولىدۇ. دۇنيانى ئاخىرەت ئېتىزى دەپ سۆيگەنلىكىڭ ئۈچۈن، ھەر نەرسىدە ئاخىرىتىڭگە پايدا بېرىدىغان بىر دەسمايە ۋە نەتىجە ئالالايسەن. بالا–مۇسىبەتلەرمۇ ساڭا قورقۇنچ بەرمەيدۇ. يوقىلىش ۋە ئايرىلىشلارمۇ ساڭا ئەلەم تۇغدۇرمايدۇ. تولۇق راھەتچىلىك بىلەن ئۇ مېھمانخانىدا ھايات مۇددىتىڭنى ئۆتكۈزىسەن. بولمىسا بۇ دۇنيانى ئەھلى غەپلەتكە ئوخشاش سۆيسەڭ، يۈزلىگەن قېتىم ساڭا دېدۇقكى، جان قىينايدىغان، ئېزىدىغان، بوغىدىغان، يوقىلىشقا مەھكۇم بولغان نەتىجىسىز بىر مۇھەببەت ئىچىدە تۇنجۇقۇپ تۈگىشىسەن.

  سەن سۆيگەن بەزى نەرسىلەرگە، قۇرئان تەلەپ قىلغان شەكىلدە بولغان مۇھەببەت نەتىجىلىرىنىڭ ھەربىرسىدە يۈزدىن ئاران بىر تەرىپىنى كۆرسەتتۇق. قۇرئان كۆرسەتكەن يولدا بولمىغاندا كەلتۈرىدىغان زىيانلىرىدىن يۈزدە بىرىگە ئىشارەت قىلدۇق.

  ئەمدى سەن سۆيگەن شۇ نەرسىلەرنىڭ باقىي ئالەمدىكى، ئاخىرەت ماكانىدىكى، قۇرئانى كەرىم پارلاق ئايەتلىرى بىلەن ئىشارەت قىلغان نەتىجىلىرىنى ئاڭلاش ۋە چۈشىنىشنى خالىساڭ…

مۇھەببەت

————————————————————

ئەھلى ئىمان ئاخىرەتلىك ھەمشىرىلىرىم بولغان ئاياللار

قاتلىمى بىلەن بىر سۆھبەت

  بەزى ۋىلايەتلەردە ئاياللار قاتلىمىنىڭ سەمىمىي ۋە ھارارەتلىك بىر شەكىلدە نۇرلار بىلەن ئالاقىدارلىقلىرىنى كۆرگەن ۋە مېنى لاياقىتىمدىن كۆپ ئۈستۈن كۆرۈپ، ئىشەنچ بىلەن نۇرلارغا ئائىت دەرسلىرىمگە بېرىلگەنلىكلىرىدىن خەۋەردار بولغان ۋاقىتلىرىمدا، مۇبارەك ئىسپارتاغا ۋە مەنىۋى مەدرەسەتۇززەھراغا* ئۈچىنچى قېتىم كەلگىنىمدە ئاڭلىدىمكى ئۇ مۇبارەك ئاخىرەتلىك ھەمشىرىلىرىم بولغان ئاياللار تائىپىسى مەندىن بىر دەرس كۈتۈۋېتىپتۇ، خۇددى ۋەز تەرىقىسىدە مەسچىتلەردە مەندىن بىر دەرس ئاڭلايدىغاندەك مېنى ساقلاۋېتىپتۇ. ھالبۇكى، مەن تۆت–بەش جەھەتتە كېسەلچانمەن. ھەمدە پەرىشان، ھەتتا سۆزلەشكە، ھەتتا بىر نەرسە ئويلىنىشقىمۇ ئىقتىدارسىز ھالەتتە تۇرغىنىمدا بۇ كېچە شىددەتلىك بىر ئەسكەرتىش بىلەن قەلبىمگە كەلدىكى: مادەم** ئون بەش يىل بۇرۇن ياشلارنىڭ تەلەپ قىلىشى بىلەن «ياشلار رەھبىرى»نى ئۇلار ئۈچۈن يازدىڭ ۋە ناھايىتى كۆپ پايدىسى بولدى. ھالبۇكى ئاياللار تائىپىسى ياشلاردىن بەكرەك شۇنداق بىر رەھبەرگە بۇ زاماندا تېخىمۇ مۇھتاجدۇر. مەنمۇ بۇ ئەسكەرتىشكە قارىتا بەكمۇ پەرىشانلىقىم، زەئىپلىكىم ۋە ئاجىزلىقىم بىلەن بىللە، «ئۈچ نۇكتە» بىلەن بەزى زۆرۈر ماددىلارنى ناھايىتى قىسقا بىر شەكىلدە ئۇ مۇبارەك ھەمشىرىلىرىمگە ۋە مەنىۋى ياش ئەۋلاتلىرىمغا بايان قىلىمەن.

  بىرىنچى نۇكتە: رىسالەئى نۇرنىڭ ئەڭ مۇھىم بىر ئاساسى شەپقەت بولغانلىقتىن، ئاياللار تائىپىسى شەپقەت قەھرىمانلىرى بولغانلىقى جەھەتتىن رىسالەئى نۇر بىلەن فىتراتدىن (يارىتىلىشىدىن) تېخىمۇ زىيادە ئالاقىداردۇر. ئەلھەمدۇلىللاھ، بۇ فىترىي (تەبىئىي) ئالاقىدارلىق كۆپ يەرلەردە ھېس قىلىنىۋاتىدۇ. بۇ شەپقەتتىكى پىداكارلىق ھەقىقىي بىر ئىخلاسنى ۋە ھەق كۈتمەيدىغان بىر پىداكارلىق مەنىسىنى ئىپادە قىلغانلىقتىن ھازىرقى زامانىمىزدا بەكمۇ كۆپ ئەھمىيىتى بار.

  شۇنداق، بىر ئانا ئۆز بالىسىنى خەتەرلەردىن قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ھېچبىر ھەق خالىماستىن روھىنى پىدا قىلىشى ۋە ھەقىقىي بىر ئىخلاس بىلەن، فىترىي ۋەزىپىسى ئېتىبارى بويىچە ئۆزىنى بالىسى ئۈچۈن قۇربان قىلىشى كۆرسىتىدۇكى، ئاياللاردا ناھايىتى يۈكسەك بىر قەھرىمانلىق بار. بۇ قەھرىمانلىقنىڭ يۈكسىلىشى بىلەن ھەم دۇنياۋى ھاياتىنى، ھەم ئاخىرەتلىك ھاياتىنى قۇتقۇزالايدۇ. بىراق بەزى بۇزۇق جەريانلار سەۋەبلىك ئۇ قۇۋۋەتلىك ۋە قىممەتلىك ھېس تەرەققى قىلمايدۇ ياكى سۇيىئىستېمال قىلىنىدۇ. يۈزلىگەن مىساللىرىدىن بىر كىچىك مىسالى شۇدۇر:

  ئۇ شەپقەتلىك ئانا، بالىسىنىڭ دۇنياۋى ھاياتتا خەتەرگە يولۇقۇپ قالماسلىقى ۋە پايدا–مەنپەئەتكە ئېرىشىشى ئۈچۈن ھەر قانداق پىداكارلىقنى نەزىرىگە ئالىدۇ ۋە ئۇنى ئۇ بويىچە تەربىيە قىلىدۇ. «بالام باشلىق بولسۇن» دەپ بارلىق مۈلكىنى بېرىدۇ، قارىيلىق مەكتىپىدىن چىقىرپ ياۋرۇپاغا ئەۋەتىدۇ. بىراق بۇ بالىنىڭ ئەبەدىي ھاياتى خەتەرگە يۈزلىنىۋاتقانلىقىنى ئويلىمايدۇ. دۇنيا تۈرمىسىدىن قۇتقۇزۇشقا تىرىشىدۇ، جەھەننەم تۈرمىسىگە چۈشۈپ قېلىشىنى نەزەرگە ئالمايدۇ. فىترىي شەپقەتكە تامامەن زىت ھالدا، ئۇ مەسۇم بالىسىنى ئاخىرەتتە ئۆزىگە شاپائەتچى قىلىشنىڭ ئورنىغا دەۋاگەر قىلىۋالىدۇ. ئۇ بالا: «نېمە ئۈچۈن مېنىڭ ئىمانىمنى قۇۋۋەتلەندۈرمەي بۇ ھالاكىتىمگە سەۋەب بولدۇڭ؟» دەپ شىكايەت قىلىدۇ. دۇنيادىمۇ ئىسلام تەربىيەسىنى دەل ئالمىغانلىقى ئۈچۈن ئانىسىنىڭ ئۇ ھەيران قالارلىق شەپقىتىگە قارىتا لايىق شەكىلدە جاۋاب قايتۇرالمايدۇ، ھەتتا كۆپ سەۋەنلىك ئۆتكۈزىدۇ. ئەگەر ھەقىقىي شەپقەتنى سۇيىئىستېمال قىلماي، بىچارە بالىسىنى ئەبەدىي تۈرمە بولغان جەھەننەمدىن ۋە ئەبەدىي ھالاكەت بولغان ئازغۇنلۇق ئىچىدە ئۆلۈشتىن قۇتۇلدۇرۇشقا ئۇ شەپقەت سىرى بويىچە تىرىشسا، ئۇ بالا قىلغان پۈتۈن ياخشى ئەمەللەرنىڭ ھەممىسى ئانىسىنىڭ ئەمەل دەپتىرىگە يېزىلىش بىلەن بىللە؛ ئانىسىنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن ھەر ۋاقىت ياخشى ئەمىلى ئارقىلىق روھىغا نۇر يېتىشتۈرۈپ تۇرغىنىدەك، ئاخىرەتتىمۇ دەۋاگەر بولۇش ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن شاپائەتچى بولۇپ ئەبەدىي ھاياتتىمۇ ئۇنىڭغا مۇبارەك بىر پەرزەنت بولىدۇ.

شۇنداق، ئىنساننىڭ ئەڭ بىرىنچى ئۇستازى ۋە تەسىرى كۈچلۈك مۇئەللىمى ئۆز ئانىسىدۇر. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن مەن ئۆز شەخسىمدە قەتئىي ۋە دائىم ھېس قىلغان بۇ مەنىنى بايان قىلىمەن:

  مەن بۇ سەكسەن يىللىق ئۆمرۈمدە، سەكسەن مىڭ زاتتىن دەرس ئالغان بولساممۇ، قەسەم قىلىمەنكى ئەڭ ئاساسلىق، تەۋرەنمەس، ھەمدە ھەر ۋاقىت ماڭا دەرسىنى يېڭىلاپ تۇرغاندەك ھېس بەرگەن مەرھۇم ئانامدىن ئالغان ئۇ تەلقىن ۋە مەنىۋى دەرسلەر، خۇددى ماددى بەدىنىمگە تىرىلغان ئۇرۇقلاردەك تەبىئىتىمدە يەرلەشكەن. باشقا دەرسلىرىمنىڭ ئۇ ئۇرۇقلارنىڭ ئۈستىگە بىنا قىلىنغانلىقىنى ئەينەن كۆرىۋاتىمەن. دېمەك مەرھۇم ئانامنىڭ بىر يېشىمدىكى تەبىئىتىمگە ۋە روھىمغا سىڭدۈرگەن دەرس ۋە تەلقىنلىرىنىڭ، ھازىر بۇ سەكسەن يېشىمدا كۆرگەن ھەقىقەتلەر ئىچىدە بىردىن ئاساسى ئۇرۇق بولغانلىقىنى كۆرمەكتىمەن.

  جۈملىدىن: مەسلىكىمىزنىڭ تۆت ئاساسىدىن ئەڭ مۇھىمى بولغان شەپقەت قىلىش ۋە رىسالەئى نۇرنىڭمۇ ئەڭ چوڭ ھەقىقىتى بولغان ئىچ ئاغرىتىش ۋە مەرھەمەت كۆرسىتىشنى ئۇ ئانامنىڭ شەپقەتلىك ھەرىكەت ۋە ھاللىرىدىن، ھەمدە ئۇ مەنىۋى دەرسلىرىدىن ئالغانلىقىمنى روشەن كۆرمەكتىمەن. شۇنداق، بۇ ھەقىقىي ئىخلاس بىلەن ھەقىقىي بىر پىداكارلىق ئېلىپ يۈرگەن ئانا شەپقىتى سۇيىئىستېمال قىلىنىپ، مەسۇم بالىسىنىڭ ئالماس خەزىنىسى ھۆكمىدىكى ئاخىرىتىنى ئويلانماستىن، ۋاقىتلىق فانىي شىشە ھۆكمىدىكى دۇنياغا ئۇ بالىنىڭ مەسۇم يۈزىنى بۇراش ۋە مۇشۇ شەكىلدە شەپقەت كۆرسىتىش ئۇ شەپقەتنى سۇيىئىستېمال قىلغانلىقتۇر.

  شۇنداق، ئاياللارنىڭ شەپقەت جەھەتتىكى بۇ قەھرىمانلىقلىرىنى ھېچبىر ھەق ۋە ھېچبىر جاۋاب خالىماستىن، ھېچبىر شەخسىي مەنپەئەت، ھېچبىر رىياكارلىق مەنىسى بولماستىن روھىنى پىدا قىلىدىغانلىقىغا، ئۇ شەپقەتنىڭ كىچىككىنە بىر نەمۇنىسىنى ئېلىپ يۈرگەن بىر توخىنىڭ چۆجىسىنى قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن شىرغا ئېتىلىشى ۋە روھىنى پىدا قىلىشى ئىسپات بولىدۇ.

  ھازىر ئىسلام تەربىيەسىدە ۋە ئاخىرەتلىك ئەمەللەردە ئەڭ قىممەتلىك ۋە ئەڭ زۆرۈر ئاساس ئىخلاستۇر. بۇ خىل شەپقەتتىكى قەھرىمانلىقتا ئۇ ھەقىقىي ئىخلاس باردۇر.

  ئەگەر بۇ ئىككى نۇقتا ئۇ مۇبارەك تائىپىدە تەرققىي قىلسا ئىسلام دائىرىسىدە ناھايىتى چوڭ بىر سائادەتكە سەۋەب بولىدۇ. ھالبۇكى ئەرلەرنىڭ قەھرىمانلىقى جاۋابسىز بولمايدۇ. بەلكى يۈز جەھەتتە جاۋاب خالايدۇ. ھېچ بولمىسا شان–شەرەپ خالىشىدۇ. بىراق بەكمۇ ئەپسۇس، بىچارە مۇبارەك ئاياللار تائىپىسى زالىم ئەرلىرىنىڭ شەرلىرىدىن ۋە ھۆكۈمرانلىقلىرىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن باشقا بىر تەرزدە، زەئىپلىك ۋە ئاجىزلىقتىن كەلگەن باشقا بىر تۈردىكى رىياكارلىققا كىرىشىۋاتىدۇ.

  ئىككىنچى نۇكتە: مەن يالغۇزلۇقتا بولغان ۋە ئىجتىمائىي ھاياتتىن ئۆزۈمنى تارتقان بولساممۇ، بۇ يىل بەزى رىسالەئى نۇر ئوقۇغۇچى قېرىنداشلىرىم ۋە ھەمشىرىلىرىمنىڭ يۈز–خاتىرىسى ئۈچۈن دۇنياغا قارىدىم. مەن بىلەن كۆرۈشكەن كۆپىنچە دوستلاردىن ئۆزىنىڭ ئائىلىۋى ھاياتلىرى توغرىسىدا شىكايەت ئاڭلىدىم. «ئەيۋاھ!- دېدىم، ئىنساننىڭ، بولۇپمۇ مۇسۇلماننىڭ بىر قورغىنى ۋە بىر خىل جەننىتى، ھەمدە كىچىك بىر دۇنياسى ئائىلە ھاياتىدۇر. بۇمۇ بۇزۇلۇشقا باشلىدىمۇ؟» دېدىم. سەۋەبىنى ئىزدىدىم. بىلدىمكى خۇددى ئىسلامىيەتنىڭ ئىجتىمائىي ھاياتىغا ۋە نەتىجىدە دىنى ئىسلامغا زىيان بېرىش ئۈچۈن ياشلارنى يولدىن چىقىرىش ۋە ياشلىق ھەۋەسلىرى ئارقىلىق كەيپ–ساپاغا يۈزلەندۈرۈش ئۈچۈن بىر–ئىككى كومىتېت مەشغۇل بولىۋاتقىنىدەك، ئوخشاشلا بىچارە ئاياللار تائىپىسىنىڭ غاپىل قىسمىنىمۇ خاتا يوللارغا يۈزلەندۈرۈش ئۈچۈن بىر–ئىككى كومىتېتنىڭ جىددى بىر سۈرەتتە پەردە ئارقىسىدا تىرىشىۋاتقانلىقىنى ھېس قىلدىم. ھەمدە بىلدىمكى، بۇ ئىسلامىيەت خەلقىگە يەنە بىر دەھشەتلىك زەربە بۇ جەھەتتىن كېلىۋاتىدۇ. مەنمۇ ھەمشىرىلىرىم بولغان سىلەرگە ۋە ئىچىڭلاردىكى مەنىۋى ئەۋلاتلىرىم بولغان ياشلارغا قەتئىي بايان قىلىمەنكى، ئاياللارنىڭ ئاخىرەتلىك سائادىتىدەك دۇنياۋى سائادەتلىرىنىمۇ، تەبىئىتىدىكى يۈكسەك ھېسلىرىنىمۇ بۇزۇلۇشتىن قۇتۇلدۇرۇشنىڭ يىگانە چارىسى، پەقەت ۋە پەقەت ئىسلامىيەت دائىرىسىدىكى دىنىي تەربىيەدۇر! روسىيەدە ئۇ بىچارە تائىپىنىڭ قانداق ئەھۋالغا چۈشۈۋاتقانلىقىنى ئاڭلاۋاتىسىلەر. رىسالەئى نۇرنىڭ بىر پارچىسىدا دېيىلگەنكى، ئەقلى بېشىدا بولغان بىر ئادەم ئايالىغا بولغان مۇھەببەت ۋە سۆيگۈسىنى بەش–ئون يىللىق فانىي ۋە سىرتقى ھۆسنى–جامالىغا بىنا قىلمايدۇ. بەلكى ئاياللارنىڭ ھۆسنى–جامالىنىڭ ئەڭ گۈزەل ۋە دائىمىي تەرىپى بولغان شەپقىتىگە ۋە ئاياللىققا مەخسۇس گۈزەل ئەخلاقىغا سۆيگۈسىنى بىنا قىلىش لازىم. شۇندىلا ئۇ بىچارە قېرىپ قالغان ۋاقىتتىمۇ يولدىشىنىڭ ئۇنىڭغا بولغان مۇھەببىتى داۋام قىلىدۇ. چۈنكى ئۇنىڭ ئايالى پەقەتلا دۇنيا ھاياتىدىكى ۋاقىتلىق بىر ياردەمچى ھەمراھ ئەمەس، بەلكى ئەبەدىي ھاياتىدا ئەبەدىي ۋە سۆيۈملۈك بىر ھاياتىي رەپىقىسى بولغانلىقتىن، قېرىغىنىدا تېخىمۇ زىيادە ھۆرمەت ۋە مەرھەمەت بىلەن بىر–بىرىگە مۇھەببەت كۆرسىتىشى لازىم كېلىدۇ. ھازىرقى «مەدەنىي تەربىيە» پەردىسى ئاستىدىكى ھايۋانلارچە ۋاقىتلىق بىر يېقىنلىقتىن كېيىن ئەبەدىي بىر ئايرىلىشقا يۈز تۇتقان ئۇ ئائىلە ھاياتى يىلتىزىدىن بۇزىلىدۇ.

  رىسالەئى نۇرنىڭ بىر پارچىسىدا شۇنداق دېيىلگەن: ئەبەدىي ھەمرايىنى يوقىتىۋەتمەسلىك ئۈچۈن تەقۋادار ئايالىنى تەقلىد قىلىپ، ئۆزىمۇ تەقۋادار بولىدىغان ئادەم نېمە دېگەن بەختىيار! يولدىشىنى دىندار كۆرۈپ، ئەبەدىي دوستى ۋە ھەمراھىنى يوقىتىۋەتمەسلىك ئۈچۈن ئۆزىمۇ كامىل دىندار بولۇشقا تىرىشىدىغان ۋە دۇنياۋى سائادىتى ئىچىدە ئاخىرەتلىك سائادەتنى قازىنىدىغان ئايال نېمە دېگەن بەختلىك! كەيپ–ساپا يولىدا ماڭغان ئايالىغا ئەگىشىپ، ئۇنى ۋاز كەچۈرۈشكە تىرىشمايدىغان، ھەتتا ئۆزىمۇ ئىشتىراك قىلىدىغان ئادەم نېمە دېگەن بەختسىز! يولدىشىنىڭ گۇناھكارلىقىغا قاراپ، ئۇمۇ باشقا بىر شەكىلدە ئۇنى تەقلىد قىلىدىغان ئايال نېمە دېگەن بەختسىز! بىر–بىرىنىڭ ئوتقا تاشلىنىشىغا ياردەم قىلىدىغان، يەنى مەدەنىيەت فانتازىيەلىرىگە بىر–بىرىنى قىزىقتۇرىدىغان ئەر–ئاياللارغا ۋەيل بولسۇن! (ۋاي ھالىغا!)

  رىسالەئى نۇرنىڭ مانا بۇ مەزمۇندىكى جۈملىلىرىنىڭ مەنىسى شۇدۇركى: بۇ زاماندا ئائىلە ھاياتىنىڭ، دۇنياۋى ۋە ئاخىرەتلىك سائادىتىنىڭ ۋە ئاياللاردىكى يۈكسەك ھېسلارنىڭ تەرەققىي قىلىشىنىڭ ئاساسى، پەقەتلا شەرىئەت دائىرىسىدىكى ئىسلامىي ئەدەپ–ئەخلاقلار بىلەنلا بولالايدۇ.

  ھازىر ئائىلە ھاياتىدىكى ئالاھىدە نۇقتا بۇدۇركى، ئايالى يولدىشىدىن يامانلىق ۋە ساداقەتسىزلىك كۆرسە ۋە ئۇمۇ يولدىشىغا قارشى ئايالنىڭ ئائىلىۋى ۋەزىپىسى بولغان ساداقەت ۋە ئىشەنچنى بۇزسا، ئەينەن ئەسكەرلىكتىكى ئىتائەتنىڭ بۇزۇلىشىدەك ئۇ ئائىلە ھاياتىنىڭ مىخانىزىمى بىتچىت بولىدۇ. ئەمەلىيەتتە ئۇ ئايال ئەبەدىي ھەمراھىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن قولىدىن كېلىشىچە يولدىشىنىڭ قۇسۇرىنى تۈزىتىشكە تىرىشىشى لازىم. بولمىسا ئۇمۇ ئۆزىنى يېرىم يالىڭاچ قىلىپ باشقىلارغا كۆرسىتىشكە ياكى سۆيدۈرۈشكە تىرىشسا ھەر جەھەتتىن زىيان تارتىدۇ. چۈنكى ھەقىقىي ساداقەتنى تاشلىغانلىقتىن، دۇنيادىمۇ جازاسىنى كۆرىدۇ. چۈنكى ئۇنىڭ تەبىئىتى نامەھرەملەرنىڭ نەزىرىدىن قورقىدۇ، ئىچى سىقىلىدۇ ۋە ئۆزىنى تارتىدۇ. نامەھرەم بولغان يىگىرمە ئەر كىشىنىڭ ئون سەككىزىنىڭ نەزىرىدىن بىئارام بولىدۇ. ئەر كىشى بولسا نامەھرەم يۈز ئايالدىن پەقەتلا بىرسىدىن بىئارام بولۇپ قارىشىدىن ئىچى سىقىلىدۇ. ئايال كىشى ئۇ جەھەتتە ئازاپلانغىنىدەك، ساداقەتسىز دەپ قارىلىنىشقا دۇچار بولىدۇ. زەئىپلىكى بىلەن بىللە، ھوقۇقىنى مۇھاپىزەت قىلالمايدۇ.

  خۇلاسە: خۇددى ئاياللار قەھرىمانلىقتا، ئىخلاستا شەپقەت جەھەتتىن ئەرلەرگە ئوخشىمىغىنىدەك، ئەرلەرمۇ ئۇ قەھرىمانلىقتا ئۇلارغا يېتىشەلمەيدۇ. شۇنىڭغا ئوخشاش ئۇ مەسۇم ئاياللارمۇ كەيپ–ساپادا ھېچبىر جەھەتتىن ئەرلەرگە يېتىشەلمەيدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن تەبىئىتى ۋە زەئىپ يارىتىلىشى سەۋەبلىك نامەھرەملەردىن پەۋقۇلئاددە قورقىدۇ، ھەمدە ھىجاب ئىچىدە يوشۇرىنىشقا ئۆزلىرىنى مەجبۇر بىلىشىدۇ. چۈنكى ئەر سەككىز مىنۇتلۇق زوق ۋە لەززەت ئۈچۈن بۇزۇق كەيپكە بېرىلسە پەقەتلا سەككىز لىراچىلىك زىيان تارتىدۇ. بىراق ئايال سەككىز مىنۇتلۇق بۇزۇق كەيپتىكى زوقنىڭ جازاسى قاتارىدا دۇنيادىمۇ سەككىز ئاي ئېغىر بىر يۈكنى قورسىقىدا ئېلىپ يۈرىدۇ ۋە سەككىز يىل ئۇ ھامىيسىز بالىنى تەربىيە قىلىش مۇشەققىتىگە كىرگەنلىكى ئۈچۈن كەيپ–ساپادا ئەرلەرگە يىتىشەلمەيدۇ، يۈز ھەسسە ئارتۇق جازاسىنى تارتىدۇ. ئاز بولمىغان بۇ خىل ھادىسىلەرمۇ كۆرسىتىدۇكى، مۇبارەك ئاياللار تائىپىسى يارىتىلىشىدىن يۈكسەك ئەخلاققا مەنبە بولغىنىدەك، گۇناھ ۋە كەيپ–ساپادىكى دۇنياۋىي زوق ئۈچۈن قابىلىيىتى يوق ھۆكمىدىدۇر. دېمەك ئۇلار ئىسلامىي تەربىيە دائىرىسى ئىچىدە بەختلىك بىر ئائىلە ھاياتى ئۆتكۈزۈشكە لايىھەلەنگەن بىر خىل مۇبارەك مەخلۇقاتتۇر. بۇ مۇبارەكلەرنى بۇزۇقچىلىققا ئۈندىگەن كومىتېتلارغا قەھر بولسۇن! ﷲ بۇ ھەمشىرىلىرىمنىمۇ بۇ ئەخمەقلەرنىڭ شەرلىرىدىن مۇھاپىزەت قىلسۇن، ئامىن!

  ھەمشىرىلىرىم! بۇ سۆزۈمنىمۇ سىلەرگە خۇسۇسىي دەپ قويايكى، تىرىكچىلىك دەردى ئۈچۈن باشباشتاق، ئەخلاقسىز ۋە غەربپەرەس بىر ئەرنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئاستىغا كىرگەننىڭ ئورنىغا، تەبىئىتىڭلاردىكى ئىقتىسادچىللىق ۋە قانائەتچانلىق ھېسسى بىلەن، يېزىدىكى مەسۇم ئاياللارنىڭ ئۆز نەپىقىلىرىنى ئۆزى تەمىنلەش ئۈچۈن تىرىشىشلىرىدەك ئۆزۈڭلارنى تەمىنلەشكە تىرىشىڭلار. سودا مېلى بولۇشقا تىرىشماڭلار. ناۋادا سىلەرگە مۇناسىپ بولمىغان بىر ئەر نېسىپ بولۇپ قالغان بولسا، قىسمىتىڭلارغا رازى بولۇڭلار، قانائەت قىلىڭلار. سىلەرنىڭ رازىلىقىڭلار ۋە قانائىتىڭلار بىلەن ئىنشائاللاھ ئۇمۇ ئىسلاھ بولىدۇ. بولمىسا بەزىدە ئاڭلاۋاتقىنىمدەك ئاجرىشىش ئۈچۈن سوتلارغا مۇراجىئەت قىلىپ قالىسىلەر. بۇمۇ ئىسلامىي ئار–نۇمۇس ۋە مىللىي شەرىپىمىزگە ياراشمايدۇ!

  ئۈچىنچى: ئەزىز ھەمشىرىلىرىم! قەتئىييەن بىلىڭلاركى، شەرىئەت دائىرىسىنىڭ سىرتىدىكى زوق ۋە لەززەتلەردە ئۇلاردىن ئون ھەسسە تېخىمۇ زىيادە ئەلەملەر ۋە زەخمەتلەرنىڭ بار ئىكەنلىكىنى رىسائى نۇر يۈزلەرچە دەلىللەر ۋە ھادىسىلەر ئارقىلىق ئىسپات قىلغاندۇر. ئۇزۇن تەپسىلاتلىرىنى رىسالەئى نۇردىن كۆرەلەيسىلەر. جۈملىدىن:

  «كىچىك سۆزلەر»دىن ئالتىنچى، يەتتىنچى، سەككىزىنچى سۆزلەر ۋە «ياشلار رەھبىرى» مېنىڭ بەدىلىمگە سىلەرگە بۇ ھەقىقەتنى تامامەن كۆرسىتىدۇ. شۇڭلاشقا شەرىئەت دائىرىسىدىكى كەيپلەر بىلەن كۇپايىلىنىڭلار ۋە قانائەت قىلىڭلار. سىلەرنىڭ ئائىلەڭلاردىكى مەسۇم بالىلىرىڭلار بىلەن بولغان مەسۇمانە سۆھبىتىڭلار يۈزلەرچە كىنودىن تېخىمۇ زىيادە ھۇزۇرلۇقتۇر. ھەمدە قەتئىييەن بىلىڭلاركى، بۇ دۇنيا ھاياتىدا ھەقىقىي لەززەت ئىمان دائىرىسىدىدۇر ۋە ئىماندىدۇر. سالىھ ئەمەللەرنىڭ ھەر بىرسىدە مەنىۋى بىر لەززەت بار. زالالەت ۋە كەيپ–ساپادا بولسا بۇ دۇنيادىمۇ ئىنتايىن ئاچچىق ۋە يىرگىنچلىك ئەلەملەرنىڭ بار ئىكەنلىكىنى رىسالەئى نۇر يۈزلەرچە دەلىللەر بىلەن قەتئىي ئىسپات قىلغاندۇر. ئىماندا خۇددى بىر جەننەت ئۇرىقىنىڭ، زالالەتتە ۋە كەيپ–ساپادا بولسا بىر جەھەننەم ئۇرىقىنىڭ بارلىقىنى مەن ئۆزۈم كۆپلىگەن تەجرىبە ۋە ھادىسىلەر بىلەن ئوپئوچۇق كۆردۈم. رىسالەئى نۇردا بۇ ھەقىقەت قايتا–قايتا تەكىتلىنىپ يېزىلغان. ئەڭ دەھشەتلىك دىنسىز ۋە ئېتىرازچىلارنىڭ قولىغا ئۆتۈپمۇ، ھەم رەسمىي تەكشۈرگۈچىلەر ۋە سوت مەھكىمىلىرى تەرىپىدىنمۇ ئۇ ھەقىقەت رەت قىلىنالمىغان. ھازىر سىلەردەك مۇبارەك ۋە مەسۇم ھەمشىرىلىرىمگە، ھەم ئەۋلاتلىرىم ھۆكمىدىكى كىچىكلىرىڭلارغا باشتا «ھىجاب رىسالىسى»، ئاندىن «ياشلار رەھبىرى» ۋە «كىچىك سۆزلەر» مېنىڭ بەدىلىمگە دەرس بەرسۇن.

  مەن ئاڭلىدىمكى، مېنىڭ سىلەرگە مەسچىتتە دەرس بېرىشىمنى ئارزۇ قىلىپسىلەر. بىراق مېنىڭ پەرىشانلىقىم بىلەن بىللە، كېسىلىم ۋە باشقا كۆپلىگەن سەۋەبلەر ئۇنىڭغا يار بەرگۈزمەيدۇ. مەنمۇ سىلەر ئۈچۈن يازغان بۇ دەرسىمنى ئوقۇغان ۋە قوبۇل قىلغان پۈتۈن ھەمشىرىلىرىمنى بارلىق مەنىۋى ئۇتۇق ۋە دۇئالىرىمغا نۇر شاگىرتلىرىدەك داخىل قىلىشقا قارار بەردىم. ئەگەر سىلەر مېنىڭ بەدىلىمگە رىسالەئى نۇرنى مۇمكىن بولىشىچە ئوقۇساڭلار ۋە ئاڭلىساڭلار، ئۇ ۋاقىت قائىدىمىز بويىچە قېرىنداشلىرىڭلار بولغان پۈتۈن نۇر شاگىرتلىرىنىڭ مەنىۋى ئۇتۇق ۋە دۇئالىرىغىمۇ ھەسسىدار بولالايسىلەر.

  مەن ھازىر يەنە يازاي دېگەن ئىدىم، بىراق بەكمۇ بىتاپ، بەكمۇ زەئىپ، بەكمۇ قېرىپ قالغان ھالەتتە ۋە كىتاب تۈزىتىشتەك كۆپلىگەن ۋەزىپىلىرىم بولغانلىقتىن ھازىرچە بۇنىڭ بىلەن كۇپايىلەندىم.

   اَلْبَاقِى هُوَالْبَاقِى

 دۇئايىڭلارغا مۇھتاج قېرىندىشىڭلار

 سەئىد نۇرسى

——————————————————–

سائادەت ۋە خاتىرجەملىك پەقەتلا ئىسلامىيەت ۋە ئىماندىدۇر.

ئىككىنچى سۆز

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اَلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ

(ئۇلار غەيبكە ئىشىنىدۇ.سۇرە بەقەرە:3)

   ئىماندا نەقەدەر بۈيۈك بىر سائادەت ۋە نېمەت، نەقەدەر بۈيۈك بىر لەززەت ۋە راھەت بارلىقىنى چۈشىنىشنى خالىساڭ، شۇ تەمسىلىي ھېكايىگە قارا، ئاڭلابىر ۋاقىت ئىككى ئادەم ھەم ھوزۇرلىنش ھەم تىجارەت ئۈچۈن ساياھەتكە چىقىدۇ. مەنمەنچى، بەختسىز بولغىنى بىر تەرەپكە؛ دىندار، بەختىيار بولغىنى يەنە بىر تەرەپكە ماڭىدۇ.

  مەنمەنچى ئادەم، ھەم ھاكاۋۇر ھەم شەخسىيەتچى ھەم بەتخۇي بولغانلىقتىن، بەتخۇيلۇقنىڭ جازاسى سۈپىتىدە، ئۆز نەزىرىدە بەكمۇ يامان بىر مەملىكەتكە بېرىپ قالىدۇ. قارىسا ھەر يەردە ئاجىز بىچارىلەر زالىم زومىگەر كىشىلەرنىڭ بۇزغۇنچىلىق ۋە بېسىملىرىدىن پەرياد چېكىشىۋاتقان… بارغان بارلىق يەرلىرىدە ئەنە شۇنىڭدەك قايغۇلۇق ۋە ئەلەملىك بىر ھالەتنى كۆرىدۇ. پۈتۈن مەملىكەت خۇددى بىر ماتەمخانا تۈسىنى ئالغان ئىدى. ئۇ مانا شۇنداق ئەلەملىك ۋە زۇلمەتلىك ھالەتنى ھېس قىلماسلىق ئۈچۈن ئۆزىنى مەست قېلىۋىلىشتىن باشقا چارە تاپالمايدۇ، چۈنكى ھەركىم ئۇنىڭغا دۈشمەن ۋە يات كۆرۈنىدۇ، ھەر يەردە قورقۇنچلۇق ئۆلۈكلەرنى ۋە ئۈمۈدسىزلەرچە يىغلىغان يېتىملارنى كۆرىدۇ، ۋىجدانى ئازاپ ئىچىدە قالىدۇ.

   يەنە بىر دىندار ۋە ھەقىقەتچىل كىشى بولسا، ئېسىل ئەخلاقلىق بولۇپ، ئۆز نەزىرىدە بەكمۇ گۈزەل بىر مەملىكەتكە بارىدۇ. بۇ ياخشى ئادەم بارغان ئۇ مەملىكەتتە ئومۇمىيۈزلۈك خۇشاللىنارلىق بىر ھالەتنى كۆرىدۇ. ھەر تەرەپتە بىر سۆيۈنچ، بىر داغدۇغا، بىر جەزبە، بىر ھاياجان ئىچىدىكى زىكىرخانىلار؛ ھەركىم ئۇنىڭغا دوست ۋە تۇغقاندەك كۆرۈنىدۇ. پۈتۈن مەملىكەتتە «ياشىسۇن!»، «مىڭ رەھمەت!» شوئارلىرى ئىچىدىكى ئومۇميۈزلۈك ۋەزىپىدىن بوشىنىش خۇشاللىقلىرى كۆرۈنىدۇ. شۇنداقلا «ئاللاھۇ ئەكبەر» ۋە «لائىلاھە ئىللەللاھ» سادالىرى ئىچىدە، سۆيۈنچلەر بىلەن ئەسكەرلىككە ئېلىنىش تەبرىكى ئۈچۈن دۇمباق ۋە مۇزىكا ناۋالىرى ئاڭلىنىدۇ. ئاۋۋالقى بەختسىز ھەم ئۆزىنىڭ ھەم خەلقنىڭ ئەلىمى بىلەن قايغۇدا قالغان بولسا، شۇ بەختىيار، ھەم ئۆزىنىڭ ھەم ئومۇمىي خەلقنىڭ سۆيۈنچلىرى بىلەن خۇشاللىق ۋە ھوزۇر تاپىدۇ. ھەمدە ناھايىتى مەنپەئەتلىك بىر تىجارەت قىلىۋالىدۇ، اﷲقا شۈكۈر قىلىدۇ. كېيىن ھېلىقى بەختسىز ئادەم بىلەن ئۇچرىشىپ قالىدۇ، ھالىنى كۆرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا دەيدۇ: «سەن ساراڭ بولۇپسەن! ئىچىڭدىكى يىرگىنچلىك ھال سىرتىڭغا تەپكەن بولسا كېرەك، كۈلكىنى يىغا، ۋەزىپىدىن بوشىنىشنى بۇلاڭ–تالاڭ قىلىش دەپ ئويلاپ قاپسەن. ئەقلىڭنى بېشىڭغا ئال، قەلبىڭنى پاكلا، شۇندىلا شۇ بالا–مۇسىبەتلىك پەردە سېنىڭ نەزىرىڭدىن كۆتۈرۈلىدۇ ۋە ھەقىقەتنى كۆرەلەيسەن. چۈنكى چەكسىز دەرىجىدە ئادىل، مەرھەمەتكار، خەلقسۆيەر، ئىقتىدارلىق، ئىنتىزامپەرۋەر ۋە شەپقەتلىك بىر پادىشاھنىڭ مەملىكىتى، شۇنداقلا كۆز ئالدىمىزدا بۇ قەدەر تەرەققىيات ۋە كامالەت ئەسەرلىرى كۆرۈنۈۋاتقان بىر مەملىكەتنىڭ سېنىڭ تەسەۋۋۇرىڭدىكىدەك بولۇشى مۇمكىن ئەمەس.» شۇنىڭ بىلەن ئۇ بەدبەختنىڭ ئەقلى بېشىغا كېلىدۇ، نادامەت چېكىدۇ. «بەرھەق، مەن مەستلىكتىن ئەقلىمنى يوقىتىپتىكەنمەن، اﷲ سەندىن رازى بولسۇن، مېنى دوزاختەك بىر ھالەتتىن قۇتۇلدۇردۇڭ» دەيدۇ.
  ئەي نەفسىم! بىلگىنكى، ئاۋۋالقى ئادەم كاپىردۇر ياكى غاپىل پاسىقتۇر. بۇ دۇنيا ئۇنىڭ نەزىرىدە ئومۇمىي بىر ماتەمخانىدۇر. پۈتۈن جانلىقلار پىراق ۋە زاۋال كاچاتلىرى دەستىدىن يىغلاۋاتقان يېتىملاردۇر. ھايۋانات ۋە ئىنسانلار بولسا، ئەجەل چاڭگىلىغا چۈشۈپ، تالاپەتكە ئۇچرىغان ئىگىسىز، باشباشتاق ئەسكەرلەردۇر. تاغلار ۋە دېڭىزلاردەك چوڭ مەۋجۇداتلار بولسا روھسىز، مۇدھىش ئۆلۈكلەر ھۆكمىدىدۇر. يەنە مۇشۇنىڭغا ئوخشاش بەكمۇ ئەلەملىك، ئېزىدىغان، قورقۇنچلۇق ۋەھىمىلەر ئۇنىڭ كۇپۇر ۋە ئازغۇنلۇقىدىن مەيدانغا چىقىپ ئۇنى مەنىۋى جەھەتتىن ئازاپ ئىچىدە قويىدۇ
  يەنە بىر ئادەم بولسا مۆمىندۇر. جانابى اﷲنى تونۇيدۇ، تەستىق قىلىدۇ. ئۇنىڭ نەزىرىدە بۇ دۇنيا، مەرھەمەتلىك اﷲ زىكىر قىلىنىپ تۇرىدىغان بىر زىكىرخانە، ئادەم ۋە ھايۋان ئۈچۈن بىر تەلىم–تەربىيە ۋە چېنىقىش ماكانى، ھەمدە ئىنسى–جىنلارنىڭ ئىمتىھان مەيدانىدۇر. بارچە ھايۋان ۋە ئىنسانلارنىڭ ئۆلۈملىرى بىر بوشىنىشتۇر. يەنى ھايات ۋەزىپىسىنى تاماملىغانلار، بۇ فانىي ئالەمدىن –مەنىۋى جەھەتتىن خوشال ھالدا– غەۋغاسىز باشقا بىر ئالەمگە كېتىدۇ. شۇ ئارقىلىق يېڭى ۋەزىپىدارلارنىڭ ۋەزىپىلىرىنى ئورۇندىشى ئۈچۈن مەيدان ئېچىلىدۇ.جىمى ھايۋانلار ۋە ئىنسانلارنىڭ تۇغۇلۇشلىرى بولسا، ئەسكەرلىككە ئېلىنىپ، ئەمر ئاستىغا كىرىش ۋە ۋەزىپە بېشىغا كېلىشتۇر. جانلىقلارنىڭ ھەممىسى خۇرسەن ئەسكەرلەر ۋە مەمنۇنىيەت ئىچىدىكى دۇرۇست خىزمەتچىلەردۇر. بارلىق سادالار بولسا، يا ۋەزىپە باشلاشتىكى زىكىر، تەسبىھ، ھەمدە ۋەزىپىدىن بوشىنىشتىكى شۈكۈر، سۆيۈنچتۇر ۋە ياكى خىزمەت ھاياجىنىدىن كەلگەن كۈيلەردۇر. پۈتۈن مەۋجۇدات ئۇ مۆمىننىڭ نەزىرىدە شەپقەتلىك، ساخاۋەتلىك بولغان ئۇلۇغ پادىشاھىنىڭ سادىق بىر خىزمەتكارى، دۇرۇست بىر ۋەزىپىدارى ۋە شېرىن بىر كىتابىدۇر. يەنە بۇنىڭغا ئوخشاش كۆپلىگەن يۈكسەك، لەززەتلىك، تاتلىق ۋە گۈزەل ھەقىقەتلەر ئۇنىڭ ئىمانىدىن جىلۋىلىنىپ ئوتتۇرىغا چىقىدۇ.
  دېمەك، ئىماندا جەننەتتىكى تۇبا دەرىخىنىڭ مەنىۋى ئۇرۇقى ساقلانغان. كۇپۇردا بولسا جەھەننەمدىكى زەققۇم دەرىخىنىڭ مەنىۋى ئۇرۇقى ساقلانغان
  خۇلاسە، سائادەت ۋە خاتىرجەملىك پەقەتلا ئىسلامىيەت ۋە ئىماندىدۇر. ئۇنداق بولسا، بىز دائىما

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى دِينِ الْاِسْلاَمِ وَ كَمَالِ الْاِيمَانِ

(ئىسلام دىنىدا قىلىپ ۋە كامىل بولغان ئىماننى ئاتا قىلغان جانابى اﷲقىلا ئەلھەمدۇلىللاھ)

دېيىشىمىز لازىم.

سۈننەت دەرىجىلىرىنىڭ ئىزاھى ۋە بىدئەت كېسەللىكلىرىنىڭ تىرياقى^*

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

﴿لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ﴾

(تەۋبە:128)

(ئى ئىنسانلار!) شۈبھىسىزكى، سىلەرگە ئۆزئارا ئاراڭلاردىن پەيغەمبەر كەلدى. سىلەرنىڭ كۈلپەت چېكىشىڭلار ئۇنىڭغا ئېغىر تۇيۇلىدۇ؛ ئۇ سىلەرنىڭ (ھىدايەت تېپىشىڭلارغا) ھېرىستۇر، مۆمىنلەرگە ئامراقتۇر، ناھايىتى كۆيۈمچاندۇر [128]

(بۇ ئايەتنىڭ بىرىنچى ماقامى سۈننەت يولى، ئىككىنچى ماقامى سۈننەت دەرىجىلىرىدۇر.)

﴿فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لاَ اِلهَ اِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ

وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ﴾

(تەۋبە:129)

(ئى پەيغەمبەر!) ئەگەر ئۇلار (ساڭا ئىمان ئېيتىشتىن) يۈز ئۆرۈسە، سەن: «اﷲ ماڭا يىتەرلىك قىلىدۇ، ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوقتۇر، ئۇنىڭغا تەۋەككۈل قىلدىم (يەنى اﷲ قا يۆلەندىم، اﷲ تىن باشقا ھېچ ئەھەدىدىن ئۈمىد كۈتمەيمەن ۋە ھېچ ئەھەدىدىنمۇ قورقمايمەن)، ئۇ بۈيۈك ئەرشنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر» دېگىن [129]

﴿قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ﴾

(ئالى ئىمران:31)

(ئى مۇھەممەد! ئۇلارغا) ئېيتقىنكى، «ئەگەر سىلەر اﷲ نى دوست تۇتساڭلار، ماڭا ئەگىشىڭلاركى، اﷲ سىلەرنى دوست تۇتىدۇ، (ئۆتكەنكى) گۇناھىڭلارنى مەغپىرەت قىلىدۇ. اﷲ ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ناھايىتى مېھرىباندۇر» [31]

بۇ ئىككى بۈيۈك ئايەتنىڭ يۈزلەرچە نۇكتەسىدىن «ئون بىر نۇكتە»سى قىسقىچە بايان قىلىنىدۇ.

  بىرىنچى نۇكتە: رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام دېگەنكى: مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتِى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتِى فَلَهُ اَجْرُ مِاَةِ شَهِيدٍ يەنى: «ئۈممىتىم ئىچىدە فىتنە–پاسات يامرىغان ۋاقىتتا، كىم مېنىڭ سۈننىتىمگە چىڭ ئېسلىسا، يۈز شېھىدنىڭ ئەجرىنى، ساۋابىنى تاپىدۇ.» سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىش شۈبھىسىزكى غايەت ئەھمىيەتلىكتۇر.

  خۇسۇسەن، بىدئەتلەرنىڭ ئىستېلاسى زامانىدا سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىش تېخىمۇ مۇھىمدۇر. خۇسۇسەن، فەسادى(بۇزغۇنچىلىق) ئۈممەت زامانىدا سۈننەتى سەنىييەنىڭ كىچىك بىر ئەدەبىگە ھۆرمەت كۆرسىتىش يۈكسەك بىر تەقۋانى ۋە قۇۋۋەتلىك بىر ئىماننى ھېس قىلدۇرىدۇ. بىۋاستە سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىش، رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنى ئەسكە كەلتۈرىدۇ. ئۇ ئەسكە ئېلىش، بىر ﷲنىڭ ھۇزۇرىدا تۇرغانلىق ھالىتىگە ئېلىپ كېلىدۇ. ھەتتا ئەڭ كىچىك ھەرىكەتلەردە، يەنى يېمەك، ئىچمەك ۋە ياتماق ئەدەبىدە سۈننەتى سەنىييەگە رىئايە قىلغان ۋاقىتتا، ئۇ ئاددى ھەرىكەت ۋە فىترىي(تەبىئىي) ئەمەل، ساۋاپلىق بىر ئىبادەت ۋە شەرئىي بىر ھەرىكەت بولغان بولىدۇ. چۈنكى، ئۇ ئاددى ھەرىكىتى بىلەن رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامغا ئەگەشكەنلىكىنى ئويلايدۇ ۋە شەرىئەتنىڭ گۈزەل ئەخلاقى ئىكەنلىكىنى تەسەۋۋۇر قىلىدۇ، ھەمدە شەرىئەت ساھىبىنىڭ ئۇ(پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام) ئىكەنلىكىنى ئېسىگە كەلتۈرىدۇ، شۇنداقلا شەرىئەتنى ھەقىقىي ئوتتۇرىغا قويغۇچى بولغان جانابى ﷲقا يۈزلىنىدۇ. بىر تۈرلۈك ھۇزۇر ۋە ئىبادەت قازىنىدۇ.

  دېمەك بۇ سىرغا بىنائەن، سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىشنى ئۆزىگە ئادەت قىلغان ئادەم، ئادەتلىرىنى ئىبادەتكە ئۆزگەرتىدۇ، پۈتۈن ئۆمرىنى مېۋىدار ۋە ساۋابدار قىلالايدۇ.

  ئىككىنچى نۇكتە: ئىمامى رەببانى ئەھمەدى فارۇقى(ر.ئە) دېگەنكى: «مەن رۇھانى ساياھىتىمدە مەرتىبىلەر بۆسۈۋاتقاندا، ئەۋلىيالار تەبىقىسى ئىچىدە ئەڭ پارلاق، ئەڭ ھەشەمەتلىك، ئەڭ لاتاپەتلىك، ئەڭ ئىشەنچلىك بولغىنى سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىشنى ئۆزىنىڭ تەرىقەت ئاساسى قىلغانلار ئىكەنلىكىنى كۆردۈم. ھەتتا ئۇ تەبىقىنىڭ ئەڭ ئاددى ئەۋلىيالىرى باشقا تەبىقىنىڭ ئەڭ خاس ئەۋلىيالىرىدىنمۇ بەكرەك ھەيۋەتلىك كۆرۈندى». مۇجەددىدى ئەلفىسانى ئىمامى رەببانى(ر.ئە) ھەق سۆزلەيدۇ، سۈننەتى سەنىييەنى ئاساس قىلغانلار ھەبىبۇللاھنىڭ(س.ئە.ۋ) سايىسى ئاستىدا ماقامى مەھبۇبىيەتكە (سۆيۈلگەنلەر ماقامى) ئىگىدۇر.

  ئۈچىنچى نۇكتە: بۇ پېقىر سائىد، كونا سائىدتىن چىقىشقا تېرىشقان ۋاقىتتا، رەھبەرسىزلىك ۋە نەفسى ئەممارىنىڭ ھاكاۋۇرلىقى تۈپەيلى، غايەت مۇدھىش ۋە مەنىۋى بىر بوران–چاپقۇن ئىچىدە ئەقىل ۋە قەلبىم ھەقىقەتلەر ئارىسىدا دومىلاندى. گاھ سۈرەييادىن سەراغا(يۇلتۇزدىن يەرگە)، گاھ سەرادىن سۈرەيياغا قەدەر چۈشۈش ۋە چىقىشلار بىلەن چايقىلىۋاتاتتى.

  ئۇ زامان كۆردۈمكى، سۈننەتى سەنىييەنىڭ مەسىلىلىرىنى، ھەتتا كىچىك ئەدەپلىرىنى، كېمىلەردە يۆنىلىش كۆرسىتىدىغان قىبلىنامىلىك بىر كومپاستەك، چەكسىز دەرىجىدە زىيانلىق، زۇلمەتلىك يوللار ئىچىدە بىر ھەل قىلغۇچ ئاچقۇچ ھۆكمىدە كۆرەتتىم. ھەم ئۇ روھىي ساياھەتتە ئۆزۈمنى نۇرغۇن بېسىملار ئاستىدا، ئېغىر يۈكلەر يۈكلەنگەن ۋەزىيەتتە كۆرگەن ۋاقىتتا، سۈننەتى سەنىييەنىڭ ئۇ ۋەزىيەتكە ئالاقىدار مەسىلىلىرىگە ئەگەشكەنچە مېنىڭ پۈتۈن ئېغىرلىقلىرىمنى ئالغاندەك يەڭگىللەپ قالاتتىم. بىر تەسلىمىيەت نەتىجىسىدە، ھەرخىل شۈبھىلەردىن ۋە ۋەسۋەسىلەردىن، يەنى: «ئەجەبا مۇشۇنداق قىلىش دۇرۇستمۇ؟ مۇۋاپىقمۇ؟» دېگەندەك ئەندىشىلەردىن قۇتۇلاتتىم. قاچانكى قولۇمنى يىغىپ قارىسام، بېسىم كۆپ، نەگە بارىدىغانلىقى ئېنىق بولمىغان يوللار بار، يۈك ئېغىر، مەن ئىنتايىن ئاجىز، نەزىرىممۇ قىسقا، يول ھەم قاراڭغۇ، قاچانكى سۈننەتكە يېپىشسام، يول ئايدىڭلىشىپ، ساغلام چىقىش يولى كۆرىنەتتى. يۈك يەڭگىللىشىپ، بېسىملار تۈگەۋاتقاندەك بىر ھالەت ھېس قىلاتتىم. ئۇ زامانلىرىمدا ئىمامى رەببانىينىڭ ھۆكۈمىنى بىلمۇشاھىدە(كۆرگەن ھالدا) تەستىقلىدىم.

  تۆتىنچى نۇكتە: بىر چاغلار ئۆلۈم بىلەن باغلىنىشتىن ۋە ﴿اَلْمَوْتُ حَقٌّ﴾(ئۆلۈم ھەق) ھۆكۈمىنى تەستىق قىلىشتىن ۋە ئالەمنىڭ زاۋالى ۋە يوقىلىشىدىن كەلگەن بىر روھىي ھالەتتىن ئۆزۈمنى ئاجايىپ بىر ئالەمدە كۆردۈم. ئۆزۈمنى بىر مۇردا(ئۆلۈك) ھالىتىدە ئۈچ ئالاھىدە چوڭ مىيىتنىڭ بېشىدا تۇرغاندەك ھېس قىلدىم.

  بىرىسى: مېنىڭ ھاياتىم بىلەن ئالاقىدار ۋە ئۆتكەن زامان قەبرىسىگە كىرگەن بارلىق جانلىق مەخلۇقاتنىڭ مەنىۋى مۇردىسى بېشىدا بىر مازار تېشى ھۆكمىدە ئىكەنمەن.

  ئىككىنچىسى: يەر شارى مازارىستانىدا، ئىنسانىيەتنىڭ ھاياتى بىلەن ئالاقىدار پۈتۈن جانلىقلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ئۆتكەن زامان مازارىغا دەپنە قىلىنغان چوڭ مۇردىسىنىڭ بېشىدا مازار تېشى ھۆكمىدىكى بۇ ئەسىرنىڭ يۈزىدە تېزلا ئۆچۈپ كېتىدىغان بىر چېكىت ۋە تېزلا ئۆلۈپ كېتىدىغان بىر چۆمۈلە ئىكەنمەن.

  ئۈچىنچىسى: شۇ كائىناتنىڭ قىيامەت ۋاقتىدا ئۆلىشى، چوقۇم يۈز بېرىدىغانلىقى ئۈچۈن، نەزىرىمدە يۈز بېرىپ بولغاندەك كۆرۈندى. ئۇ چوڭ مۇردىنىڭ سەكراتىدىن، دەھشەتلىك ۋاپاتىدىن ھەيرانلىق ۋە ئالاقىزادىلىك ئىچىدە ئۆزۈمنى كۆرۈش بىلەن بىللە، كەلگۈسىدە چوقۇم بولىدىغان ۋاپاتىم دەل ئۇ ۋاقىتتا يۈز بېرىۋاتقاندەك كۆرۈندى ۋە ﴿فَاِنْ تَوَلَّوْا﴾ (ئاخىرىغىچە)… سىرى بىلەن: پۈتۈن مەۋجۇدات، پۈتۈن مەھبۇبات(سۆيۈلگۈچىلەر)، مېنىڭ ۋاپاتىم بىلەن مەندىن يۈز ئۆرۈپ، مېنى يالغۇز تاشلاپ كەتتى. چەكسىز بىر دېڭىز سۈرىتىنى ئالغان ئەبەد تەرىپىدىكى كەلگۈسىگە روھىم ھەيدىلىۋاتاتتى. ئۇ دېڭىزغا مەن خالاي، خالىماي بەرىبىر تاشلىنىشقا دۇچ كىلىۋاتاتتىم.

  بەك ئاجايىپ ۋە غەمگە پاتۇرىدىغان ئۇ ھالەتتە، ئىمان ۋە قۇرئاندىن كەلگەن بىر مەدەت بىلەن

﴿فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لاَ اِلهَ اِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ﴾

ئايىتى ياردەمگە كەلدى ۋە ئىنتايىن خاتىرجەم ۋە ساغلام بىر كېمە ھۆكمىگە ئۆتتى. روھ پۈتۈنلەي ئەمىن ۋە خۇشال ھالەتتە ئۇ ئايەتنىڭ ئىچىگە كىردى. چۈشەندىمكى، ئايەتنىڭ ئوچۇق مەنىسىدىن باشقا بىر ئىشارىي مەنىسى ماڭا تەسەللى بەردىكى، قەلبىمگە راھەت بېغىشلىدى، خاتىرجەملىككە ئىرىشتىم. ئوچۇق مەنىسى رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامغا دەيدۇ: «ئەگەر ئەھلى زالالەت سېنىڭ شەرىئەت ۋە سۈننىتىڭدىن يۈز ئۆرۈپ قۇرئاننى تېڭشىمىسا غەم قىلما! ۋە دېگىنكى: جانابى ﷲماڭا يېتەرلىكتۇر. ئۇنىڭغا تەۋەككۇل قىلىمەن. ئۇ سىلەرنىڭ ئورنۇڭلارغا ئەگىشىدىغانلارنى يىتىشتۈرۈپ بىرىدۇ. ھەر نەرسە ئۇنىڭ سەلتەنىتى ئاستىدىدۇر. ئاسىيلارمۇ سەلتەنەت چېگرىسىدىن قاچالمايدۇ، ياردەم خالىغانلارمۇ مەدەتسىز قالمايدۇ». ئىشارىي مەنىسى بىلەن دەيدۇكى: «ئەي ئىنسان ۋە ئىنساننىڭ رەئىسى ۋە مۇرشىدى! ئەگەر پۈتۈن مەۋجۇدات سېنى تاشلاپ يوقلۇق يولىدا ھالاكەتكە كەتسە، ئەگەر جانلىقلار سەندىن ئايرىلىپ ئۆلۈم يولىغا يۈگۈرسە، ئەگەر ئىنسانلار سېنى تەرك ئېتىپ مازارىستانغا كىرسە، ئەگەر ئەھلى غەپلەت ۋە ئازغۇنلار سېنى تېڭشىماي زۇلمەتكە چۈشسە، غەم قىلما! دېگىنكى: جانابى ﷲ ماڭا يېتەرلىكتۇر. ئۇ بار، ئۇنداقتا ھەر نەرسە بار. ئۇ ھالدا، ئۇ كەتكەنلەر يوقلۇققا كەتمىدى، ئۇنىڭ باشقا مەملىكىتىگە كېتىۋاتىدۇ. ئۇلارنىڭ بەدىلىگە ئۇ ئەرشى ئەئزەم ساھىبى، ھېساپسىز ئەسكەرلىرىدىن باشقىلىرىنى ئەۋەتىدۇ. مازارىستانغا كەتكەنلەر ھالاك بولۇشمىدى، باشقا ئالەمگە كېتىشىۋاتىدۇ. ئۇلارنىڭ بەدىلىگە باشقا ۋەزىپىدارلارنى ئەۋەتىدۇ. ئازغۇنلۇققا چۈشكەنلەرگە بەدەل، ھەق يولىغا ئەگەشكەن دىندار قۇللارنى ئەۋەتەلەيدۇ. ئۇنداق بولغانىكەن، ئۇ ھەر نەرسىگە بەدەلدۇر. پۈتۈن شەيئىلەر ئۇنىڭ بىر ئىلتىپاتىغا بەدەل بولالمايدۇ!» دەيدۇ.

  دېمەك، شۇ ئىشارىي مەنە ۋاستىسى بىلەن، ماڭا دەھشەت بەرگەن ئۈچ قورقۇنچلۇق مۇردا باشقا شەكىل ئالدى. يەنى، ھەم ھەكىم، ھەم رەھىيم، ھەم ئادىل، ھەم قادىر بىر زاتى زۇلجالالنىڭ باشقۇرۇشى ۋە رۇبۇبىيىتى ئاستىدا، ھېكمەت ۋە رەھمىتى ئىچىدە، ھېكمەتلىك بىر سەيران(كېزىش)، ئىبرەتلىك بىر جەۋلان، ۋەزىپىدار بىر ساياھەت سۈرىتىدە بىر سەيلى–ساياھەتتۇر. بىر بوشىتىش ۋە ۋەزىپىلەندۈرۈشتۇركى، ئالەم شۇنداق دولقۇنلىنىۋاتىدۇ، كېلىۋاتىدۇ، كېتىۋاتىدۇ.

  بەشىنچى نۇكتە: ﴿قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ﴾ بۈيۈك ئايىتى، سۈننەتكە ئەگىشىشنىڭ نەقەدەر مۇھىم ۋە لازىم ئىكەنلىكىنى بەك قەتئىي بىر سۈرەتتە ئېلان قىلىدۇ. شۇ ئايەتى كەرىمە، مەنتىقىي قىياسلار ئىچىدە، قىياسى ئىستىسنائىي قىسمىنىڭ ئەڭ قۇۋۋەتلىك ۋە قەتئىي بىر قىياسىدۇر. مەنتىقچە قىياسى ئىستىسنائىيگە مىسال قىلىنىپ دېيىلىدۇ: «ئەگەر قۇياش چىقسا، كۈندۈز بولىدۇ.» مۇسبەت نەتىجە ئۈچۈن دېيىلىدۇ: «قۇياش چىقتى، ئۇنداقتا بۇنىڭدىن نەتىجە چىقىدۇكى، ھازىر كۈندۈزدۇر.» مەنفى نەتىجە ئۈچۈن دېيىلىدۇ: «كۈندۈز يوق، ئۇنداقتا نەتىجە چىقىدۇكى، قۇياش چىقمىدى». مەنتىقچە، بۇ مۇسبەت ۋە مەنفى ئىككى نەتىجە قەتئىيدۇر.

  دەل شۇنىڭدەك، شۇ ئايەتى كەرىمە دەيدۇكى: «ئەگەر ﷲقا مۇھەببىتىڭلار بولسا، ھەبىبۇللاھقا ئەگىشىش كېرەك، ئەگىشىلمىسە نەتىجە چىقىدۇكى، ﷲقا مۇھەببىتىڭلار يوقتۇر. مۇھەببەتۇللاھ بولسا، نەتىجە چىقىدۇكى، ھەبىبۇللاھنىڭ سۈننەتى سەنىييەسىگە ئەگىشىشنى نەتىجىلەيدۇ. جانابى ھەققە(ﷲقا) ئىمان ئېيىتقان كىشى، ئەلبەتتە ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلىدۇ. ئىتائەت يوللىرى ئىچىدىمۇ ئەڭ مەقبۇل، ئەڭ توغرىسى ۋە ئەڭ قىسقىسى، شۈبھىسىز ھەبىبۇللاھ كۆرسەتكەن ۋە ماڭغان يولدۇر. ئالەمنى بۇ قەدەر ئىنئاملار بىلەن تولدۇرغان زاتى كەرىمى زۇلجالال، ئەقىل ئىگىلىرىدىن ئۇ نىئمەتلەرگە قارىتا شۈكۈر خالىشى، زۆرۈر ۋە ئېنىقتۇر. ھەم بۇ كائىناتنى بۇ قەدەر سەنئەت مۆجىزىلىرى بىلەن بېزىگەن ئۇ زاتى ھەكىمى زۇلجالال، ئەلۋەتتە ۋە قەتئىي ھالدا ئەقىل ئىگىلىرى ئىچىدە ئەڭ مۇمتاز(تاللانغان) بىرسىنى ئۆزىگە مۇخاتاب، تەرجىمان ۋە قۇللىرىغا تەبلىغچى ۋە ئىمام قىلىدۇ. ھەمدە بۇ كائىناتنى ھىساپسىز جامال ۋە كاماللىرىنىڭ جىلۋىلىرىگە ئىگە قىلغان ئۇ زاتى جەمىلى زۇلكامال، ئېنىقكى، سۆيگەن ۋە ئىزھار قىلىشنى خالىغان جامال، ئىسىم ۋە سەنئەتلىرىنىڭ ئەڭ مۇجەسسەم ۋە ئەڭ مۇكەممەل شەكىلدىكى (تونۇش) ئۆلچىمى ۋە كۆرۈنۈش ۋاستىسى بولغان بىر زاتقا چوقۇم ئەڭ مۇكەممەل بىر ئىبادەت ھالىتىنى بېرىدۇ ۋە ئۇنىڭ ھالىتىنى باشقىلارغا نەمۇنە قىلىپ، ئۇ گۈزەل ھالەتنىڭ باشقىلاردىمۇ كۆرۈنۈشى ئۈچۈن ھەركىمنى ئۇنىڭغا ئەگىشىشكە بۇيرۇيدۇ».

  خۇلاسە: مۇھەببەتۇللاھ، سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىشنى لازىم قىلىدۇ. سۈننەتى سەنىييەگە ئەگىشىشتىن ئۈلۈشى كۆپرەك بولغان كىشى نېمە دېگەن بەختىيار! سۈننەتى سەنىييەنى ئالقىشلىماي، بىدئەتلەرگە كىرگەنلەرنىڭ ھالىغا ۋاي!

  ئالتىنچى نۇكتە: رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام دېگەنكى: كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَكُلُّ ضَلاَلَةٍ فِى النَّارِ يەنى: ﴿اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾(مائىدە:3) سىرى بىلەن پارلاق شەرىئىتىمىزنىڭ قائىدىلىرى ۋە سۈننەتى سەنىييەنىڭ دەستۇرلىرى تامامەن تولۇق ھالدا ئەڭ كامالەتتە تۇرسىمۇ، يېڭى ئىجادلار بىلەن ئۇ دەستۇرلارنى ياقتۇرماسلىق ۋەياكى ھاشا ۋە كەللا، قۇسۇرلۇق كۆرۈش ھېسسىنى بەرگەن بىدئەتلەرنى پەيدا قىلىش زالالەتتۇر، ئوتتۇر.

  سۈننەتى سەنىييەنىڭ مەرتىۋىلىرى بار. بىر قىسمى ۋاجىپتۇر، تەرك قىلغىلى بولمايدۇ. ئۇ قىسىمى شەرىئەتتە تەپسىلىي بايان قىلىنغاندۇر. ئۇلار ساغلام ھۆكۈملەردۇر. ھېچبىر جەھەتتە ئۆزگەرمەيدۇ. بىر قىسمى بولسا، نەفىلە تۈرىدىندۇر. نەفىلە قىسمىمۇ ئىككى قىسىمدۇر. بىر قىسىم، ئىبادەتكە ئائىت سۈننەتى سەنىييە قىسىملىرىدۇر. ئۇلارمۇ شەرىئەت كىتابلىرىدا بايان قىلىنغاندۇر. ئۇلارنىڭ ئۆزگەرتىلىشى بىدئەتتۇر. يەنە بىر قىسمى، «ئاداب» (ئەدەبلەر) دېيىلىدۇ. پەيغەمبىرىمىزنى چۈشەندۈرىدىغان كىتابلاردا تىلغا ئېلىنغاندۇر. ئۇلارغا مۇخالىپ ئىشلار بىدئەت دېيىلمەيدۇ. ئەمما، پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئادابلىرىغا بىر خىل مۇخالىپلىق قىلغانلىق بولىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ نۇرىدىن ۋە ئۇ ھەقىقىي ئەدەبتىن پايدىلانمىغانلىق بولىدۇ. بۇ قىسىم سۈننەت، ئۆرپ–ئادەتلەر ۋە فىترىي مۇئامىلىلەردە رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ ئىشەنچلىك خەۋەرلەر بىلەن مەلۇم بولغان ھەرىكىتىگە ئەگىشىشتۇر. مەسىلەن: سۆزلەش ئەدەبىنى كۆرسىتىدىغان ۋە يېيىش، ئىچىش، يېتىشتەك ھالەتلەرنىڭ ئەدەب دەستۇرلىرىنى بايان قىلغان، پوزىتسىيە ۋە مۇئامىلەرگە ئائىت نۇرغۇن سۈننەتى سەنىييەلەر بار. بۇ تۈرلۈك سۈننەتلەر «ئاداب» دېيىلىدۇ. ئەگەر ئۇ ئەدەبلەرگە ئەگەشسە، ئادىتىنى ئىبادەتكە ئۆزگەرتىدۇ. ئۇ ئەدەبتىن مۇھىم بىر فەيىز ئالىدۇ. ئەڭ كىچىك بىر «ئەدەب»نىڭ قىلىنىشى رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنى ئەسلىتىدۇ، قەلبكە بىر نۇر بېرىدۇ. سۈننەتى سەنىييەنىڭ ئىچىدە ئەڭ مۇھىمى، ئىسلامىيەت ئالامەتلىرى بولغان ۋە شەئائىرگىمۇ تەئەللۇق قىلغان سۈننەتلەردۇر. شەئائىر «ئومۇمىي ھوقۇقلار»دەك جامائەتكە ئائىت بىر ئىبادەتتۇر. بىرىسىنىڭ قىلىنىشى بىلەن ئۇ جامائەت ئومۇمەن پايدىلانغىنىدەك، ئۇنىڭ تەرك قىلىنىشى بىلەنمۇ ئومۇم جامائەت مەسئۇل بولىدۇ. بۇ تۈرلۈك شەئائىرگە رىيا كىرەلمەيدۇ ۋە ئېلان قىلىنىدۇ. نەفىلە تۈرىدىن بولسىمۇ، شەخسىي پەرزلەردىن تېخىمۇ ئەھمىيەتلىكتۇر.

  يەتتىنچى نۇكتە: سۈننەتى سەنىييە گۈزەل ئەخلاقتۇر. ئاستىدا بىر نۇر، بىر گۈزەل ئەخلاق بولمىغان ھېچبىر مەسىلىسى يوق! رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام دېگەنكى:

اَدَّبَنِى رَبِّى فَاَحْسَنَ تَاْدِيبِى

يەنى، رەببىم ماڭا گۈزەل ئەخلاقنى، گۈزەل بىر سۈرەتتە ئىھسان قىلدى، ئەدەبلەندۈردى.

 پەيغەمبىرىمىزنى چۈشەندۈرىدىغان كىتابلارغا دىققەت قىلغان ۋە سۈننەتى سەنىييەنى بىلىدىغان ئادەم قەتئىييەن چۈشىنىدۇكى، گۈزەل ئەخلاقنىڭ ھەممىسىنى جانابى ھەق ھەبىبىدە(ئۇ سۆيۈملۈك قۇلىدا) جەم قىلغاندۇر. ئۇنىڭ سۈننەتى سەنىييەسىنى تەرك قىلغان ئادەم، گۈزەل ئەخلاقىنى تەرك قىلىدۇ. بِى اَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ اَزْ لُطْفِ رَبْ قائىدىسىنى ئىسپاتلايدۇ. ھەسرىتى ئېغىر بىر ئەدەپسىزلىككە چۈشىدۇ.

  سوئال: ھەر نەرسىنى بىلىدىغان، كۆرىدىغان ۋە ھېچبىر نەرسە ئۇنىڭدىن يوشۇرىنالمايدىغان ئەللامۇل غۇيۇبقا (غەيپلەرنى بىلگۈچى ﷲقا) قارىتا ئەدەب قانداق بولىدۇ؟ خىجالەتكە سەۋەب بولىدىغان ھالەتلەر ئۇنىڭدىن يوشۇرىنالمايدۇ. ئەدەبنىڭ بىر تۈرى تەسەتتۇردۇر (ھىجاب، يېپىنىش). سەت كۆرىلىدىغان ھالەتلەرنى يوشۇرۇشتۇر. ئەللامۇل غۇيۇبقا قارىتا تەسەتتۇر قانداق بولىدۇ؟

  جاۋاب: بىرىنچىدىن، سانىئى زۇلجالال سەنئىتىنى گۈزەل كۆرسىتىشكە بەكمۇ ئەھمىيەت بېرىدۇ ۋە يىرگىنىشلىك نەرسىلەرنى پەردىلەر ئاستىغا ئالىدۇ، ھەمدە نىئمەتلىرىگە، ئۇ نىئمەتلەرنى بىزەش ئارقىلىق دىققەت–نەزەرىنى جەلىپ قىلىدۇ. شۇنىڭدەكلا، مەخلۇقاتىنى ۋە قۇللىرىنى باشقا ئىدراك ئىگىلىرىگە گۈزەل كۆرسىتىشنى خالايدۇ. ئۇلارنىڭ يىرگىنىشلىك ۋەزىيەتلەردە كۆرىنىشى جەمىيل ۋە مۇزەييىن ۋە لەتىف ۋە ھەكىمگە ئوخشاش ئىسىملىرىغا قارشى بىر تۈرلۈك ئىسيان ۋە ئەدەپسىزلىك بولىدۇ.

  سۈننەتى سەنىييەدىكى ئەدەب بولسا، ئۇ سانىئى زۇلجالالنىڭ ئىسىملىرىنىڭ دائىرىسى ئىچىدە ھەقىقىي بىر ئەدەب ھالىتىدۇر.

  ئىككىنچىدىن، بىر تىۋىپ دوختۇرلۇق نۇقتىسىدا بىر نامەھرەمنىڭ ئەڭ نامەھرەم ئەزاسىغا قارايدۇ ۋە زۆرۈرىيەت بولغان ۋاقىتتا ئۇنىڭغا كۆرسىتىلىدۇ، ئەدەبسىزلىك دېيىلمەيدۇ. بەلكى تىبابەت شۇنداق تەقەززا قىلىدۇ، دېيىلىدۇ. ئەمما ئۇ تىۋىپ ئۆزىنىڭ ئەر ئۇنۋانى بىلەن ۋەياكى ۋائىز ئىسمى بىلەن ۋەياكى موللا سۈپىتى بىلەن ئۇ نامەھرەملەرگە قارىيالمايدۇ. ئۇنىڭغا كۆرسىتىلىشىگە ئەدەب رۇخسەت قىلمايدۇ. ئۇ جەھەتلەردە ئۇنىڭغا كۆرسىتىش ھاياسىزلىقتۇر. شۇنىڭدەك سانىئى زۇلجالالنىڭ نۇرغۇن ئىسىملىرى بار. ھەربىر ئىسمىنىڭ ئايرىم بىر جىلۋىسى بار. مەسىلەن: «غەففار» ئىسمى گۇناھلارنىڭ بولىشىنى ۋە «سەتتار» ئىسمى قۇسۇرلارنىڭ بولىشىنى تەقەززا قىلغىنىدەك، «جەمىيل» ئىسمىمۇ يىرگىنىچلىكنى كۆرۈشنى خالىمايدۇ. «لەتىف، كەرىم، ھەكىيم، رەھىيم»دەك ئۇنىڭ جامال ۋە كامالىغا ئائىت ئىسىملىرى، مەۋجۇداتنىڭ گۈزەل بىر سۈرەتتە ۋە مۇمكىن بولىدىغان ۋەزىيەتلەرنىڭ ئەڭ ياخشىسىدا بولۇشنى تەقەززا قىلىدۇ. ھەمدە ئۇ خىل ئىسىملار مەلائىكە ۋە رۇھانىي ۋە جىن ۋە ئىنسانلارنىڭ نەزىرىدە ئۆز گۈزەللىكلىرىنى، مەۋجۇداتنىڭ گۈزەل ۋەزىيەتلىرى ۋە گۈزەل خۇلقلىرى(ئەدەبلىرى) بىلەن كۆرسىتىشنى خالايدۇ.

  سۈننەتى سەنىييەدىكى ئەدەب بولسا، بۇ يۈكسەك ئەدەبنىڭ ئىشارىتىدۇر، دەستۇرلىرى ۋە نەمۇنىلىرىدۇر.

  سەككىزىنچى نۇكتە: ﴿فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ﴾ دىن ئاۋۋالقى بولغان ﴿لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ﴾ (ئاخىرىغىچە) ئايىتى، رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ ئۈممىتىگە قارىتا يۈكسەك شەپقەت ۋە ئالى ھېسداشلىقىنى كۆرسەتكەندىن كېيىن، شۇ ﴿فَاِنْ تَوَلَّوْا﴾ ئايىتى بىلەن دەيدۇكى: «ئەي ئىنسانلار! ئەي مۇسۇلمانلار! مۇشۇنداق ھېسابسىز شەپقىتى بىلەن سىلەرنى ئىرشاد قىلغان، سىلەرنىڭ مەنپەئەتىڭلار ئۈچۈن پۈتۈن قۇۋۋىتىنى سەرپ قىلغان ۋە مەنىۋى يارىلىرىڭلارنى يۈكسەك شەپقىتى بىلەن كەلتۈرگەن ئەھكام ۋە سۈننەتى سەنىييەسى بىلەن داۋالاپ دەرمان يېتىشتۈرگەن شەپقەتپەرۋەر بىر زاتنىڭ ئوپئوچۇق شەپقىتىنى ئىنكار قىلىش ۋە كۆز بىلەن كۆرۈنگەن ھېسداشلىقىنى قارىلاش دەرىجىسىدە ئۇنىڭ سۈننىتىدىن ۋە تەبلىغ قىلغان ئەھكامىدىن يۈز ئۆرۈشنىڭ نەقەدەر ۋىجدانسىزلىق، ئەقىلسىزلىق ئىكەنلىكىنى بىلىڭلار! ۋە ئەي شەپقەتلىك رەسۇل ۋە ئەي مەرھەمەتلىك پەيغەمبەر! ئەگەر سېنىڭ بۇ بۈيۈك شەپقىتىڭنى ۋە يۈكسەك مەرھەمىتىڭنى تونىماي ئەقىلسىزلىقلىرىدىن ساڭا ئارقىسىنى قىلىپ سېنى تىڭشاشمىسا، غەم قىلما! ئاسمانلار ۋە زېمىننىڭ ئەسكەرلىرى ئەمرى ئاستىدا بولغان، ھەممىنى قاپلىغان ئەرشى ئەئزەمنىڭ ئاستىدا رۇبۇبىيەت سەلتەنىتى ھۆكۈم سۈرگەن زاتى زۇلجالال ساڭا كۇپايە! ھەقىقىي ئەگەشكەن تائىپىلەرنى سېنىڭ ئەتراپىڭغا توپلايدۇ، سېنى ئۇلارغا تىڭشىتىدۇ. سېنىڭ ئەھكامىڭنى ئۇلارغا قوبۇل قىلغۇزىدۇ!»

  شۇنداق، شەرىئەتى مۇھەممەدىيە ۋە سۈننەتى ئەھمەدىيەنىڭ خىلمۇ–خىل ھېكمەتلىرى بولمىغان بىرمۇ مەسىلىسى يوق. بۇ پېقىر، پۈتۈن قۇسۇر ۋە ئاجىزلىقىم بىلەن بۇنى دەۋا قىلىمەن ۋە بۇ دەۋانىڭ ئىسپاتىغا ھەم ھازىرمەن. ھەم ھازىرغىچە يېزىلغان يەتمىش–سەكسەن نۇر رىسالىسى سۈننەتى ئەھمەدىيەنىڭ ۋە شەرىئەتى مۇھەممەدىيە(س.ئە.ۋ)نىڭ مەسىلىلىرىنىڭ نەقەدەر ھېكمەتلىك ۋە ھەقىقەتلىك ئىكەنلىكىگە يەتمىش–سەكسەن سادىق شاھىد ھۆكمىگە ئۆتكەندۇر. ئەگەر بۇ تېمىغا دائىر ئىقتىدار بولسا، يەتمىش ئەمەس، بەلكى يەتتە مىڭ رىسالە ئۇ ھېكمەتلەرنى پۈتكۈزەلمەيدۇ. ھەم مەن شەخسەن بىلمۇشاھىدە ۋە مەنىۋى زوق، بەلكى مىڭلارچە تەجرىبىلىرىم بىلەن، شەرىئەت مەسىلىلىرى بىلەن سۈننەتى سەنىييە دەستۇرلىرىنىڭ روھىي، ئەقلىي ۋە قەلبىي كېسەللەردە بولۇپمۇ ئىجتىمائىي كېسەللىكلەردە غايەت مەنپەئەتلىك بولغان بىردىن داۋا ئىكەنلىكىگە ئائىت ئېتىقادىمنى، ئۇلارنىڭ ئورنىنى باشقا پەلسەپىۋى ۋە ھېكمەتلىك مەسىلىلەرنىڭ باسالمايدىغانلىقىنى، ئۆزۈمنىڭ بىلمۇشاھىدە شۇنداق ھېس قىلغانلىقىمنى ۋە باشقىلارغىمۇ رىسالىلەردە مەلۇم جەھەتتە ھېس قىلدۇرغانلىقىمنى ئېلان قىلىمەن. بۇ دەۋايىمدا ئىككىلەنگەنلەر رىسالەئى نۇر ئەسەرلىرىگە مۇراجەت قىلىپ ئوقۇپ كۆرۈشسۇن.

  مانا مۇشۇنداق بىر زاتنىڭ سۈننەتى سەنىييەسىگە قولدىن كېلىشىچە ئەگىشىشكە تېرىشىشنىڭ نەقەدەر شەرەپ ئىكەنلىكى ۋە ئەبەدىي ھايات ئۈچۈن نەقەدەر سائادەتكە سەۋەب، دۇنيا ھاياتى ئۈچۈنمۇ نەقەدەر چوڭ پايدا بولىدىغانلىقى قىياس قىلىنسا بولىدۇ.

  توققۇزىنچى نۇكتە: سۈننەتى سەنىييەنىڭ ھەربىر تۈرىگە تامامەن ھەرىكىتى بىلەن ئەگىشىش پەقەت مۆئمىنلەرنىڭ ئەڭ ئۈستۈن خاسلىرى مۇيەسسەر بولىدىغان ئىش. ئەمما ھەرىكىتى بىلەن بولمىسىمۇ، نىيىتى بىلەن، مەقسەت قىلىپ، تەرەپدار ھالدا، قوبۇل كۆرگەن ئاساستا ئۇنى قىلىشنى خالاش ھەركىمنىڭ قولىدىن كىلىدۇ. پەرز ۋە ۋاجىپ قىسىملىرىغا ئەگىشىشتە ئەسلىدىنلا مەجبۇرىيەت بار. ۋە ئىبادەتتىكى مۇستەھەب بولغان سۈننەتى سەنىييەلەرنى تەرك قىلىش گۇناھ بولمىسىمۇ، چوڭ ساۋاپتىن مەھرۇمىيەت بار. ئۆزگەرتىش بولسا، چوڭ خاتالىقتۇر. ئادەتلەر ۋە مۇئامىلىلەردىكى سۈننەتى سەنىييە بولسا، ئۇنىڭغا ئەگەشكەنسىرى ئۇ ئادەتلەر ئىبادەت بولىدۇ. ئەگەشمىسە جازا يوق. ئەمما ھەبىبۇللاھنىڭ ھاياتىي ئەدەپلىرىنىڭ نۇرىدىن كېلىدىغان فەيىز ئازىيىدۇ. ئىبادەت ئەھكاملىرىدا يېڭى نەرسىلەرنى ئىجاد(پەيدا) قىلىش بىدئەتتۇر. بىدئەتلەر ﴿اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ سىرىغا زىت بولغانلىقى ئۈچۈن قوبۇل قىلىنمايدۇ. ئەمما تەرىقەتتە دۇئالار، زىكىرلەر ۋە خۇسۇسىي يوللار تۈرىدىن بولسا ئاساسلىرى كىتاب ۋە سۈننەتتىن ئېلىنىش شەرتى بىلەن ئايرىم–ئايرىم تەرزدە، ئايرىم–ئايرىم سۈرەتتە بولۇش بىلەن بىللە، مۇقەررەر بولغان ئۇسۇل ۋە سۈننەتى سەنىييەنىڭ ئاساسلىرىغا مۇخالىپ بولماسلىق ۋە ئۆزگەرتمەسلىك شەرتى بىلەن بىدئەت ئەمەستۇر. لېكىن بىر قىسىم ئەھلى ئىلىم بۇلارنى بىدئەتكە كىرگۈزۈپ، ئۇنىڭغا «ياخشى بىدئەت» دەپ نام بەرگەندۇر.

  ئىمامى رەببانى مۇجەددىدى ئەلفىسانى(ر.ئە) دېگەنكى: «مەن رۇھانىي ساياھىتىمدە كۆرەتتىمكى، رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامدىن رىۋايەت قىلىنغان سۆزلەر نۇرلۇق ئىدى. سۈننەتى سەنىييە نۇرى بىلەن پارلايتتى. ئۇنىڭدىن رىۋايەت قىلىنمىغان پارلاق ۋە قۇۋۋەتلىك دۇئالارنى ۋە ھاللارنى كۆرگەن ۋاقتىمدا، ئۈستىدە ئۇ نۇر يوق ئىدى. بۇ قىسىمنىڭ ئەڭ پارلىقى، ئاۋۋالقىنىڭ ئەڭ ئېزىغىمۇ تەڭ كەلمەيتتى. بۇنىڭدىن چۈشەندىمكى، سۈننەتى سەنىييەنىڭ نۇرى بىر ئىكسىردۇر(تەسىرى كۈچلۈك دورا). ھەم سۈننەت نۇر خالىغانلارغا يېتەرلىكتۇر. ئۇنىڭ سىرتىدا نۇر ئىزدەشكە ئېھتىياج يوق.»

  ھەقىقەت ۋە شەرىئەتنىڭ بىر قەھرىمانى بولغان بۇ زاتنىڭ بۇ ھۆكۈمى كۆرسىتىدۇكى، سۈننەتى سەنىييە ئىككى دۇنيا سائادىتىنىڭ ئۇل تېشى ۋە كامالەتنىڭ مەدەنى ۋە مەنبەسىدۇر.

اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا اِتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِيَّةِ

﴿رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا اَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ لشَّاهِدِينَ﴾

(ئالى ئىمران:53)

  ئونىنچى نۇكتە: ﴿قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ﴾ ئايىتىدە مۆجىزىلىك بىر بالاغەت باردۇر. چۈنكى، بۇ ئۈچ جۈملىنىڭ ئىچىدە كۆپ جۈملىلەر بار. يەنى، شۇ ئايەت دەيدۇكى: ﷲقا(جەللە جەلالۇھۇ) ئىمانىڭلار بولسا، ئەلۋەتتە ﷲنى سۆيىسىلەر. ﷲنى سۆيگەن ئىكەنسىلەر، ﷲ سۆيگەن تەرزدە ئىش قىلىسىلەر. ئۇ سۆيگەن تەرز بولسا، ﷲ سۆيگەن زاتقا ئوخشىماقتۇر. ئۇنىڭغا ئوخشىماق بولسا، ئۇنىڭغا ئەگىشىشتۇر. قاچانكى ئۇنىڭغا ئەگەشسەڭلار، ﷲمۇ سىلەرنى سۆيىدۇ. ھېلىمۇ سىلەر ﷲنى سۆيىسىلەر، مەقسىتىڭلار ﷲنىڭمۇ سىلەرنى سۆيىشىدۇر.

  پۈتۈن بۇ جۈملىلەر، شۇ ئايەتنىڭ پەقەت ئىخچام ۋە قىسقا بىر مەنىسىدۇر. دېمەككى، ئىنسان ئۈچۈن ئەڭ مۇھىم ئالى مەقسەت، جانابى ھەقنىڭ مۇھەببىتىگە ئىگە بولۇشتۇر. بۇ ئايەت ئېنىق ھۆكمى بىلەن كۆرسىتىدۇكى: ئۇ ئالى نىشاننىڭ يولى ھەبىبۇللاھقا ئەگىشىشتۇر ۋە سۈننەتى سەنىييەگە ئىقتىدا قىلىشتۇر. بۇ ماقامدا «ئۈچ نۇقتا» ئىسپات قىلىنسا، بۇ ھەقىقەت تامامەن زاھىر بولىدۇ:

  بىرىنچى نۇقتا: ئىنسان يارىتىلىشىدىن شۇ كائىناتنىڭ ياراتقۇچىسىغا قارىتا چەكسىز بىر مۇھەببەت كۆرسىتىدىغان شەكىلدە يارىتىلغاندۇر. چۈنكى ئىنساننىڭ فىتراتىدا(يارىتىلىشىدا) جامالغا قارىتا بىر مۇھەببەت، كامالەتكە قارىتا چوقۇنۇش ۋە ئېھسانغا قارىتا سۆيۈش بار. جامال، كامال ۋە ئېھسان دەرىجىلىرىگە قارىتا ئۇ مۇھەببەت زىيادىلىشىپ، ئاشىقلىقنىڭ ئەڭ ئاخىرقى دەرىجىسىگە قەدەر كۈچىيىدۇ. ھەم بۇ كىچىك ئىنساننىڭ كىچىككىنە قەلبىدە كائىنات قەدەر بىر ئىشىق يەرلىشىدۇ. قەلبنىڭ بۇغدايچىلىك بىر ساندۇقچىسى بولغان ئەستە تۇتۇش ھېسسى بىر كۈتۈپخانا ھۆكمىدە بولۇپ، مىڭلارچە كىتاب قەدەر خەتنىڭ ئىچىدە يېزىلىشى كۆرسىتىدۇكى، ئىنسان قەلبى كائىناتنى ئىچىگە ئالالايدۇ ۋە ئۇ قەدەر مۇھەببەتنى سىغدۇرالايدۇ. مادەمكى ئىنساننىڭ فىتراتىدا ئېھسان، جامال ۋە كامالغا قارىتا مۇشۇنداق چەكسىز بىر مۇھەببەت قابىلىيىتى بار. شۇنداقلا، بۇ كائىناتنىڭ ياراتقۇچىسىنىڭ كائىناتتا كۆرۈنگەن ئەسەرلىرى بىلەن چۈشىنىلىدىغان، غايەت ئېنىق ۋە ئەمىلىي بولغان چەكسىز مۇقەددەس جامالى؛ ۋە بۇ مەۋجۇداتتىكى سەنئەت نەقىشلىرىنىڭ شاھىتلىقى بىلەن زۆرۈرى ھالدا ئېنىقلىقى قوبۇل قىلىنىدىغان چەكسىز قۇسۇرسىز كامالى؛ ھەمدە پۈتۈن ھايات ئىگىلىرىدە كۆرۈنگەن ئۇ زاتنىڭ تۈرلۈك–تۈرلۈك ئېھسان ۋە ئىنئاملىرى بىلەن شۈبھىسىز ۋە بەلكى بىلمۇشاھەدە(كۆرگەندەك دەرىجىدە) بارلىقى ئېنىق تونۇلىدىغان چەكسىز ئېھسانلىرى باردۇر. ئۇنداق بولغانىكەن، ئەلۋەتتە ئىدراك ئىگىلىرىنىڭ ئەڭ جامىيسى (مۇجەسسىمى)، ئەڭ مۇھتاجى، ئەڭ مۇتەپەككۇرى ۋە ئەڭ مۇشتاقى بولغان ئىنساندىن چەكسىز بىر مۇھەببەتنى تەقەززا(تەلەپ) قىلىدۇ. شۇنداق، ھەربىر ئىنسان، ئۇ خالىقى زۇلجالالغا قارىتا چەكسىز بىر مۇھەببەت قابىلىيىتىگە ئىگە بولغىنىدەك، ئۇ خالىق(ياراتقۇچى)مۇ ھەركىمدىن زىيادە جامال، كامال ۋە ئېھسانىغا قارىتا چەكسىز بىر مۇھەببەتكە لايىقتۇر. ھەتتا مۆئمىن ئىنساننىڭ ھاياتىغا، دائىمىيلىقىغا، ۋۇجۇدىغا، دۇنياسىغا، نەفسىگە ۋە مەۋجۇداتقا قارىتا بولغان تۈرلۈك–تۈرلۈك مۇھەببەتلىرى ۋە شىددەتلىك ئالاقىلىرى ﷲقا بولغان مۇھەببەت قابىلىيىتىنىڭ تامچىلىرىدۇر. ھەتتا ئىنساننىڭ خىلمۇ–خىل شىددەتلىك ھېسسىياتى ئۇ مۇھەببەت قابىلىيىتىنىڭ باشقىچە كۆرۈنۈشلىرى ۋە باشقا شەكىلگە كىرگەن ئالامەتلىرىدۇر. مەلۇمدۇركى، ئىنسان ئۆز سائادىتى بىلەن لەززەتلەنگىنىدەك، ئۆزلىرى ئالاقىدار بولغان كىشىلەرنىڭ سائادەتلىرى بىلەنمۇ لەززەتلىنىدۇ. ھەمدە ئۆزىنى بالادىن قۇتقۇزغاننى سۆيگىنىدەك، ئۆزىنىڭ سۆيگەنلىرىنى قۇتقۇزغاننىمۇ سۆيىدۇ.

  مانا بۇ خىل روھىي ھالەتكە بىنائەن، كىشى ئەگەر ھەر ئىنسانغا ئائىت ﷲنىڭ تۈرلۈك ئېھسانلىرىدىن پەقەت بۇنى ئويلىسا؛ «مېنىڭ خالىقىم مېنى ئەبەدىي قاراڭغۇلۇق بولغان يوقلۇقتىن قۇتقۇزۇپ بۇ دۇنيادا گۈزەل بىر دۇنيانى ماڭا بەرگىنىدەك، ئەجىلىم توشقان ۋاقىتتا مېنى ئەبەدىي ئۆلۈم بولغان يوقلۇقتىن ۋە يوقىلىشتىن يەنە قۇتقۇزۇپ باقىي بىر ئالەمدە ئەبەدىي ۋە ناھايىتى ھەشەمەتلىك بىر ئالەمنى ماڭا ئېھسان قىلغىنىدەك؛ ۋە يەنە ئۇ ئالەمنىڭ لەززەت ۋە گۈزەللىكلىرىنىڭ بارلىق تۈرلىرىدىن پايدىلىنىدىغان ۋە جەۋلان قىلىپ ھۇزۇرلىنىدىغان ئىچكى ۋە سىرتقى ھېسلارنى، تۇيغۇلارنى ماڭا ئىنئام قىلغىنىدەك، مەن سۆيگەن ۋە ئالاقىدار بولغان پۈتۈن ئۇرۇق–تۇغقان، دوست–يېقىن ۋە باشقا ئىنسانلارنىمۇ شۇنداق چەكسىز ئېھسانلارغا ئىگە قىلىدۇ ۋە ئۇ ئېھسانلار بىر جەھەتتە ماڭا تەئەللۇق بولىدۇ. چۈنكى، ئۇلارنىڭ سائادەتلىرى بىلەن بەختىيارلىق ھېس قىلىپ لەززەتلىنىمەن. مادەمكى، َاْلاِنْسَانُ عَبِيدُ اْلاِحْسَانِ سىرى بىلەن، ھەركىمدە ئېھسانغا قارىتا چوقۇنۇش بار. ئۇنداقتا، ئەلۋەتتە بۇنداق چەكسىز ئەبەدىي ئېھسانلارغا قارىتا كائىنات قەدەر بىر قەلبىم بولسا، ئۇ ئېھساننىڭ ئىگىسىگە بولغان مۇھەببەت بىلەن تولۇشنى ئىقتىزا(تەلەپ) قىلىدۇ ۋە تولدۇرۇشنى خالايمەن. مەن ئۇ مۇھەببەتنى ھەرىكىتىم بىلەن ئىپادىلىيەلمىسەممۇ، قابىلىيەت بىلەن، ئىمان بىلەن ، نىيەت بىلەن، قوبۇل قىلىش بىلەن، ئالقىشلاش بىلەن، ئىشتىياق بىلەن، تەرەپتارلىق بىلەن ۋە ئىرادە قىلىش بىلەن ئىپادىلەيمەن، دەيدۇ. ۋەھاكازا… جامال ۋە كامالغا قارىتا كۆرسىتىلىدىغان مۇھەببەت يۇقىرىدا قىسقىچە ئىشارەت قىلىنغان ئېھسانغا قارىتا قىلىنىدىغان مۇھەببەتكە قىياس قىلىنسۇن. كاپىردا بولسا، كۇفۇر جەھەتى بىلەن چەكسىز بىر ئاداۋەت بار. ھەتتا كائىناتقا ۋە مەۋجۇداتقا قارشى زالىملارچە ۋە ھاقارەتكارانە بىر ئاداۋەت ساقلايدۇ.

  ئىككىنچى نۇقتا: مۇھەببەتۇللاھ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ سۈننىتىگە ئەگىشىشنى تەقەززا قىلىدۇ. چۈنكى، ﷲنى سۆيۈش، ئۇنى رازى قىلىدىغان ئىشلارنى قىلىشتۇر. ئۇنى رازى قىلىدىغان ئىشلار بولسا، ئەڭ مۇكەممەل بىر سۈرەتتە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ زاتىدا كۆرىنىدۇ. زاتى ئەھمەدىيەگە(س.ئە.ۋ) ھەرىكەت ۋە ئىشلىرىدا ئەگىشىش، ئىككى جەھەت بىلەن بولىدۇ.

  بىرى، جانابى ھەقنى سۆيۈش جەھەتتە ئۇنىڭ ئەمرىگە ئىتائەت قىلىش ۋە ئۇنىڭ رازىلىقى دائىرىسىدە ھەرىكەت قىلىش ئۇ ئەگىشىشنى تەلەپ قىلىدۇ. چۈنكى بۇ ئىشتا ئەڭ مۇكەممەل ئىمام، زاتى مۇھەممەدىيە(س.ئە.ۋ)دۇر.

  ئىككىنچىسى، زاتى مۇھەممەدىيە(س.ئە.ۋ) ئىنسانلارغا بولغان چەكسىز ئىلاھىي ئېھسانلارنىڭ ئەڭ مۇھىم بىر ۋاستىسى بولغانىكەن، ئەلۋەتتە جانابى ھەق نامىدىن چەكسىز بىر مۇھەببەتكە لايىقتۇر. ئىنسان ئۆزى سۆيگەن بىر زاتقا ئوخشىماق مۇمكىنچىلىكى بولسىلا، يارىتىلىشىدىن ئوخشىشىشنى خالايدۇ. دېمەك، ھەبىبۇللاھنى سۆيگەنلەرنىڭ ئۇ مۇھەببىتى ئۇنىڭ سۈننەتى سەنىييەسىگە ئەگىشىش بىلەن ئۇنىڭغا ئوخشىشىشقا تىرىشىشلىرىنى قەتئىييەن ئىقتىزا قىلىدۇ.

  ئۈچىنچى نۇقتا: جانابى ھەقنىڭ چەكسىز مەرھەمىتى بولغىنىدەك، چەكسىز مۇھەببىتىمۇ بار. پۈتۈن كائىناتتىكى سەنئەت ئەسەرلىرىنى بەكمۇ گۈزەك ھالدا بېزەش بىلەن ئۆزىنى چەكسىز بىر سۈرەتتە سۆيدۈرگىنىدەك، سەنئەت ئەسەرلىرىنى، بولۇپمۇ سۆيدۈرىشىگە سۆيۈش بىلەن جاۋاب قايتۇرغان ئىدراكلىق مەخلۇقاتىنى سۆيىدۇ. جەننەتنىڭ پۈتۈن گۈزەللىكلىرى، ياخشىلىقلىرى، لەززەتلىرى ۋە نىئمەتلىرى رەھمىتىنىڭ بىر جىلۋىسى بولغان بىر زاتنىڭ مۇھەببەت نەزىرىنى ئۆزىگە جەلب قىلىشقا تېرىشىشنىڭ نەقەدەر مۇھىم ۋە ئالى بىر مەقسەت ئىكەنلىكى شۈبھىسىز ھالدا چۈشىنىلىدۇ. مادەمكى، ئايىتىنىڭ ئېنىق ھۆكۈمى بىلەن ئۇنىڭ مۇھەببىتىگە پەقەت سۈننەتى مۇھەممەدىيە(س.ئە.ۋ)گە ئەگىشىش بىلەن ئىگە بولىنىدۇ. ئۇنداق ئىكەن، ئەلۋەتتە سۈننەتى مۇھەممەدىيەگە (س.ئە.ۋ) ئەگىشىش ئەڭ بۈيۈك بىر ئىنسانىي مەقسەت ۋە ئەڭ مۇھىم بىر ئىنسانىي ۋەزىپە ئىكەنلىكى ئېنىق نەتىجىلىنىدۇ.

  ئون بىرىنچى نۇكتە: «ئۈچ مەسىلە»دۇر.

  بىرىنچى مەسىلە: رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنىڭ سۈننەتى سەنىييەسىنىڭ مەنبەسى ئۈچتۇر. يەنى، سۆزلىرى، ھەرىكەتلىرى ۋە ھالەتلىرىدۇر. بۇ ئۈچ قىسىممۇ ئۈچ دەرىجىگە ئايرىلىدۇ. يەنى: پەرزلەر، نەفىللەر ۋە ياخشى ئادەتلىرىدۇر. پەرز ۋە ۋاجىپ قىسىمىدا ئەگىشىشكە مەجبۇرىيەت بار. تەرك قىلىنىشىدا ئازاپ ۋە جازا بار. ئۇنىڭغا ئەگىشىش ھەركىم ئۈچۈن بۇرچتۇر. نەفىلىلەر قىسمىدا، ياخشى كۆرىلىدىغان ئەمىر بىلەن ئەھلى ئىمان ۋەزىپىداردۇر. بىراق تەرك قىلىنىشىدا ئازاپ ۋە جازا يوقتۇر. ئۇنى قىلىش ۋە ئۇنىڭغا ئەگىشىشتە بۈيۈك ساۋاپلار بار. ئۇنى ئۆزگەرتىش ۋە ئالماشتۇرۇش بىدئەت ۋە زالالەتتۇر، بۈيۈك خاتادۇر. پاك ئادەت ۋە گۈزەل ھەرىكەتلىرى بولسا، ھېكمەت جەھەتتىن، مەنپەئەت جەھەتتىن، شەخسىي ۋە ئىجتىمائىي ھايات ئېتىبارى بويىچە ئۇنى تەقلىد قىلىش ۋە ئۇنىڭغا ئەگىشىش ناھايىتى ئالقىشلىنىدىغان ھەرىكەتتۇر. چۈنكى ھەربىر ئاددى ھەرىكىتىدە نۇرغۇن ھاياتىي مەنپەئەتلەر بولغىنىدەك، ئەگىشىش بىلەن ئۇ ئەدەپ ۋە ئادەتلەر ئىبادەت ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. مادەمكى، دوست ۋە دۈشمەننىڭ بىردەك قارىشى بىلەن زاتى مۇھەممەدىيە(س.ئە.ۋ) گۈزەل ئەخلاقنىڭ ئەڭ يۈكسەك مەرتىۋىلىرىگە ئىگىدۇر. ۋە مادەم، ئىنسانىيەت ئىچىدە ئەڭ مەشھۇر ۋە ئەڭ تاللانغان بىر شەخسىيەت ئىكەنلىكىدە ئىنسانلار ئورتاقلىققا ئىگىدۇر. ۋە مادەم، مىڭلارچە مۆجىزىلەرنىڭ دالالىتى بىلەن، ئۇ تەشكىل قىلغان ئىسلام ئالىمىنىڭ ۋە كامالىتىنىڭ شاھادىتى بىلەن، ھەمدە تەبلىغچىسى ۋە تەرجىمانى بولغان قۇرئانى ھەكىمنىڭ ھەقىقەتلىرىنىڭ تەستىقى بىلەن ئەڭ ئۈستۈن بىر كامىل ئىنسان ۋە ئەڭ مۇكەممەل بىر مۇرشىد(رەھبەر)دۇر. يەنە مادەم، ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلىك نەتىجىسىدە، مىليونلارچە ئەھلى كامال كامالەت مەرتىۋىلىرىدە تەرەققى قىلىپ ئىككى دۇنيا سائادىتىگە ئېرىشكەندۇر. ئۇنداق بولغانىكەن، ئەلۋەتتە ئۇ زاتنىڭ سۈننىتى، ھەرىكىتى ئىقتىدا قىلىنىدىغان ئەڭ گۈزەل نەمۇنىلەردۇر، ئەگىشىلىدىغان ئەڭ ساغلام رەھبەرلەردۇر ۋە دەستۇر قىلىنىدىغان ئەڭ مەھكەم قانۇنلاردۇر. سۈننەتكە ئەگىشىشتىكى ئۈلۈشى زىيادە بولغان، ھەقىقىي بەختىياردۇر. سۈننەتكە ئەگەشمىگەن، ھورۇنلۇق قىلسا چوڭ بىر زىيان، ئەھمىيەتسىز كۆرسە چوڭ بىر جىنايەت، ئۇنى يالغانغا چىقىرىشنى پۇراتقان تەنقىد بولسا، چوڭ بىر ئازغۇنلۇقتۇر.

   ئىككىنچى مەسىلە: جانابى ھەق قۇرئانى ھەكىمدە:

﴿وَاِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾

(ئى مۇھەممەد! سەن ھەقىقەتەن بۈيۈك ئەخلاققا ئىگىسەن-سۇرە قەلەم: 4)

پەرمان قىلىدۇ. سەھىھ رىۋايەت بىلەن ھەزرەتى ئائىشە سىددىقا(ر.ئە)دەك ساھابەئى گۈزىن(يۈكسەك)، ھەزرىتى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامنى تەرىپلىگەندە «خۇلۇقۇل قۇرئان» دەپ تەرىپلەيتتى. يەنى: «قۇرئان بايان قىلغان گۈزەل ئەخلاقنىڭ مىسالى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالامدۇر. ھەمدە ئۇ گۈزەللىكلەرنى ئەڭ زىيادە ئۆزىدە كۆرسەتكەن ۋە يارىتىلىشىدىن ئۇ گۈزەللىكلەر ئۈستىدە يارىتىلغان ئۇدۇر.»

  مانا مۇشۇنداق بىر زاتنىڭ ھەرىكەتلىرى، ھالەتلىرى ۋە سۆزلىرىنىڭ ھەربىرى ئىنسانىيەتكە ئۆرنەك ھۆكمىگە ئۆتۈشكە لايىق تۇرسا، ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۈممىتىدىن بولغان غاپىللارنىڭ(سۈننىتىگە ئەھمىيەت بەرمىگەن ۋە ياكى ئۆزگەرتمەكچى بولغانلارنىڭ) نەقەدەر بەدبەخت ئىكەنلىكىنى ئەخمەقلەرمۇ چۈشىنىدۇ.

  ئۈچىنچى مەسىلە: رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام يارىتىلىشىدىن ئەڭ ۋاساتىي(مۆتىدىل) بىر ھالەتتە ۋە ئەڭ مۇكەممەل بىر سۈرەتتە يارىتىلغانلىقتىن، ئىش–ھەرىكەت ۋە يۈرۈش–تۇرۇشلىرى ئەڭ مۇناسىپ ۋە ئىستىقامەتلىك(مۇستەقىم) ھالدا بولغاندۇر. پارلاق ھاياتى قەتئىي بىر سۈرەتتە كۆرسىتىدۇكى، ھەر ھەرىكىتىدە ئىستىقامەت ۋە مۆتىدىللىك بىلەن ماڭغاندۇر. ئىفرات ۋە تەفرىت (چەكتىن ئاشۇرىۋېتىش ۋە يىتەرسىزلىك)تىن ساقلانغاندۇر. دېمەك، رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام

﴿فَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ﴾

(ئەمىر قىلىنغىنىدەك ئىستىقامەتلىك بول-سۇرە ھۇد:112)

ئەمرىگە تامامەن ئۇيغۇنلاشقانلىقى ئۈچۈن، پۈتۈن ھەرىكەت، سۆز ۋە ئەھۋاللىرىدا ئىستىقامەت، قەتئىي بىر سۈرەتتە كۆرۈنىدۇ. مەسىلەن: ئەقىل ھېسسىنىڭ زىيان ۋە زۇلمىتى ھۆكمىدىكى ئىفرات ۋە تەفرىتلىرى بولغان جەربەزە (ھىيلىگەرلىك) ۋە ھاڭۋاقتىلىقتىن پاك ھالدا دەل ئوتتۇرا يول ۋە ئىستىقامەت ئاساسى بولغان ھىكمەت بويىچە قۇۋۋەئى ئەقلىيەسى(ئەقىل ھېسسى) دائىم توغرا ھەرىكەت قىلغىنىدەك، غەزەپ ھېسسىنىڭ ئىفرات ۋە تەفرىتلىرى بولغان قاراملىق ۋە قورقۇنچاقلىقتىن پاك ھالدا، قۇۋۋەئى غەزەبىيەسى(غەزەپ ھېسسى) دەل ئوتتۇرا يول ۋە ئىستىقامەت ئاساسى بولغان پاك شىجائەت بىلەن ھەرىكەت قىلىش بىلەن بىللە، قۇۋۋەئى شەھەۋىيەنىڭ ئىفرات ۋە تەفرىتلىرى بولغان ئىشتىھاسىزلىق ۋە ئىپپەتسىزلىكتىن ساپ ھالدا، ئۇ ھېسنىڭ ئىستىقامەت ئاساسى بولغان ئىپپەتنى ئەڭ يۈكسەك گۇناھسىزلىق دەرىجىسىدە ئۆزىگە رەھبەر قىلغاندۇر. ۋەھاكازا… گۈزەل بولغان پۈتۈن ھاياتىي يولىدا، فىترى ھالەتلىرىدە ۋە شەرئىي ئەھكاملىرىدا ئىستىقامەتنى ئىختىيار قىلىپ، زۇلۇم ۋە زۇلمەت بولغان ئىفرات ۋە تەفرىتتىن، ئىسراپ ۋە بۇزۇپ–چېچىشتىن ساقلانغاندۇر. ھەتتا سۆزلەش، يېيىش–ئىچىشتىمۇ ئىقتىسادچىللىقنى رەھبەر قىلىپ، ئىسراپتىن قەتئىي ساقلانغاندۇر. بۇ ھەقىقەتنىڭ تەپسىلاتىغا ئائىت مىڭلارچە جىلىد كىتاب يېزىلغاندۇر.

اَلْعَارِفُ تَكْفِيهِ اْلاِشَارَة

(ئاقىل-ئارىپقا ئىشارەت يىتەر)

سىرى بويىچە، بۇ دېڭىزدىن بۇ تامچە بىلەن كۇپايىلىنىپ گېپىمىزنى مۇشۇ يەردە توختىتىمىز.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى جَامِعِ مَكَارِمِ اْلاَخْلاَقِ وَ مَظْهَرِ سِرِّ (وَ اِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ) اَلَّذِى قَالَ: مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتِى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتِى فَلَهُ اَجْرُ مِاَةِ شَهِيدٍ

﴿اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى هَدَينَا لِهذَا وَ مَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْ لاَ اَنْ هَدَينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَائَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ﴾

«جىمى ھەمدۇسانا بىزنى بۇ (نېمەتلەرنى ھاسىل قىلىشقا) يېتەكلىگەن اﷲ قا بولسۇنكى، اﷲ بىزنى يېتەكلىمىگەن بولسا، توغرا يول تاپمىغان بولاتتۇق، پەرۋەردىگارىمىزنىڭ پەيغەمبەرلىرى بىزگە ھەقنى ئېلىپ كەلدى›› (ئەئراف:43)

﴿سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ﴾

سېنى (پۈتۈن كەمچىلىكلەردىن) پاك دەپ تونۇيمىز. بىز سەن بىلدۈرگەندىن باشقىنى بىلمەيمىز، ھەقىقەتەن سەن ھەممىنى بىلگۈچىدۇرسەن، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇرسەن(سۇرە بەقەرە:33-ئايەت)

—————————————————

*تىرياق: زەھەردىن قۇتقازغۇچى دورا.–ت