بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

﴿اِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ﴾^*

   نەفىس^* ۋە مال–مۈلكىنى جانابى ﷲقا سېتىش، ھەمدە ئۇنىڭغا قۇل ۋە ئەسكەر بولۇشنىڭ نەقەدەر چوڭ مەنپەئەتلىك بىر تىجارەت، نەقەدەر شەرەپلىك ئالى بىر دەرىجە ئىكەنلىكىنى چۈشىنىشنى خالىساڭ، شۇ تەمسىلىي ھېكايىنى ئاڭلا:

   بىر زامان بىر پادىشاھ ئۆز خەلقى ئارىسىدىن ئىككى ئەسكەرگە ھەر بىرسىگە ئامانەت قىلىپ بىردىن دېھقانچىلىق مەيدانى بېرىدۇ… ئىچىدە زاۋۇت، ئۈسكىنە، ئات، قورال، سايمان تۈرىدىن ھەممە نەرسە بار… بىراق بوران–چاپقۇنلۇق بىر جەڭ زامانى بولغانلىقتىن، ھېچبىر نەرسە ئورنىدا مۇقىم تۇرۇپ قالالمايدۇ، يا ھالاك بولىدۇ، يا ئۆزگىرىپ زاۋال تاپىدۇ. پادىشاھ ئۇ ئىككى ئەسكەرگە بەكمۇ يۈكسەك مەرھىمىتى بىلەن ئەڭ يېقىن ئادىمىنى ئەۋەتىپ ئىلتىپاتلىق بىر پەرمان بىلەن دېدى:

  -«قولۇڭلاردىكى ئامانىتىمنى ماڭا سېتىڭلار، بىھۇدە زايا بولۇپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن مەن مۇھاپىزەت قىلىپ بېرەي، ھەم جەڭ تۈگىگەندىن كېيىن تېخىمۇ مۇكەممەل شەكىلدە سىلەرگە قايتۇرۇپ بېرىمەن. ھەم بۇ ئامانەت خۇددى ئۆز مېلىڭلاردەك ناھايىتى چوڭ ھەق بېرىمەن. ھەم ھەر مال، ئۈسكۈنە ۋە زاۋۇتلاردىكى سايمانلارمۇ مېنىڭ نامىمدىن مېنىڭ ئىشخانىلىرىمدا قوللىنىلغاچقا ھەققى بىردىن مىڭغا چىقىدۇ، بارلىق بۇ پايدىنى سىلەرگە بېرىمەن. ھەمدە سىلەر ئاجىز ۋە پېقىرسىلەر، ئۇ چوڭ ئىشلارنىڭ چىقىملىرىنى تەمىنلىيەلمەيسىلەر، پۈتكۈل لازىمەتلىك ۋە دەسمايىلەرنى مەن ئۈستۈمگە ئالىمەن، پۈتۈن كىرىم ۋە مەنپەئەتنى سىلەرگە بېرىمەن. شۇنداقلا بۇلار ۋەزىپىدىن بوشىنىش ۋاقتىغىچە ئۆزۈڭلاردا قالىدۇ. مانا بەش جەھەتتىكى پايدا ئۈستىگە پايدا…

  ئەگەر ماڭا ساتمىساڭلار، ھېلىمۇ كۆرۈپ تۇرىۋاتىسىلەركى، ھېچكىم ئۆز قولىدىكى نەرسىلىرىنى مۇھاپىزەت قىلالمايۋاتقىنىدەك، سىلەرنىڭمۇ قولۇڭلاردىن چىقىدۇ، بىھۇدە زايا بولىدۇ. ھەم ئۇ يۇقىرى ھەقتىن مەھرۇم قالىسىلەر. ھەم ئۇ نازۇك ۋە قىممەتلىك سايمانلارغا، سەزگۈر ۋە كۆپ ئىقتىدارلىق تارازىلارغا قوللىنىلىدىغان ئېسىل ماتېرىياللار ۋە مەشغۇلىيەتلەر بولمىغانلىقتىن تامامەن قەدر–قىممىتىنى يوقىتىدۇ. ھەمدە تەمىنلەش ۋە مۇھاپىزەت قىلىش كۈلپىتى ئۆز بېشىڭلارغا قالىدۇ. ھەمدە ئامانەتكە خىيانەت جازاسى كۆرىسىلەر. مانا بەش جەھەتتىكى زىيان ئۈستىگە زىيان…

  ئەمدى ئۇ ئامانەتنى ماڭا سېتىش بولسا، ماڭا ئەسكەر بولۇپ مېنىڭ نامىمدىن پايدىلىنىش دېمەكتۇر. نەتىجىدە ئەھمىيەتسىز ۋە باشباشتاق ئەسكەر بولۇشتىن قۇتۇلۇپ، شانلىق بىر پادىشاھنىڭ خاس، ئەركىن، يۈكسەك مەرتىۋىلىك ئەسكىرى بولىسىلەر.»

  ئۇلار شۇ ئىلتىپاتلىق پەرماننى ئاڭلىغاندىن كېيىن، ئۇ ئىككى ئادەمدىن ئەقلى جايىدا بولغىنى دېدى:

  –باش ئۈستىگە، مەن خۇشاللىق بىلەن ساتىمەن، پادىشاھقا مىڭ رەھمەت.

  يەنە بىرى نەفسى پىرئەۋنلاشقان، مەنمەنچى ۋە مەست يۈرىدىغان بىر ھاكاۋۇر بولغاچقا، گويا مەڭگۈ شۇ دېھقانچىلىق مەيدانىدا قالىدىغاندەك، دۇنيانىڭ زاۋال ۋە پىراقلىرىدىن خەۋىرى يوق ھالدا دېدى:

  –ياق! كىمكەن ئۇ پادىشاھ؟ مەن مۈلكۈمنى ساتمايمەن، كەيپىمنى بۇزىدىغان ئىشنى قىلمايمەن…

  بىر مۇددەت ئۆتكەندىن كېيىن بىرىنچى ئادەم شۇنداق بىر مەرتىۋىگە چىقتىكى، ھەر كىم ئۇنىڭ ھالىغا تەلپۈنەتتى. پادىشاھنىڭ ئىلتىپاتىنى قازانغان ھالدا ئۇنىڭ خاس سارايلىرىدا سائادەت بىلەن ياشىدى. يەنە بىرى بولسا شۇنداق بىر ئەھۋالغا گىرىپتار بولدىكى، ھەر كىم ئۇنىڭغا ئېچىنىدۇ، ھەم «خوپ بولدى!» دېيىشىدۇ. چۈنكى خاتالىقىنىڭ جازاسىنى كۆرۈپ ھەم سائادىتى ۋە مۈلكى كەتكەن، ھەم جازا ۋە ئازاپ چېكىۋاتاتتى.

  ئەي ھاۋايى ھەۋەس ئىچىدىكى نەفسىم! شۇ مىسالنىڭ دۇربۇنى بىلەن ھەقىقەتنىڭ يۈزىگە قارا!

  شۇ پادىشاھ بولسا، ئەزەل ۋە ئەبەد سۇلتانى بولغان رەببىڭدۇر، ياراتقۇچىڭدۇر. ئۇ دېھقانچىلىق مەيدانى، زاۋۇتلار، سايمانلار، تارازىلار بولسا، سېنىڭ ھاياتىي دائىرەڭگە تەئەللۇق بولغان مۈلۈكلىرىڭ ۋە شۇ تەئەللۇقاتلىرىڭ ئىچىدىكى بەدەن، روھ، قەلبىڭ، ھەمدە ئۇلار ئىچىدىكى كۆز ۋە تىل، ئەقىل ۋە خىيالدەك ئىچكى–سىرتقى ھېس–تۇيغۇلىرىڭدۇر. ئۇ پادىشاھقا ئەڭ يېقىن زات بولسا، پەيغەمبەردۇر. ئۇ پەرمان بولسا، ھىكمەتلىك قۇرئاندۇركى، شۇ مەزكۇر چوڭ تىجارەتنى ﴿اِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّة﴾ دېگەن ئايەت بىلەن ئېلان قىلىدۇ. ئۇ دولقۇنلۇق جەڭ مەيدانى بولسا، بۇ بوران–چاپقۇنلۇق دۇنيا يۈزىدۇركى، توختىماستىن ھەرىكەتتە ۋە بۇزۇلۇپ زاۋاللىققا يۈز تۇتۇشتا بولۇپ، ھەر ئىنساننىڭ ئەقلىگە شۇ پىكىرنى بېرىدۇ: «ھەقىقەتەن ھەممە نەرسە قولىمىزدىن چىقىدىكەن، زاۋال تېپىپ يوقىلىدىكەن. ئەجەبا دائىمى قالدۇرۇپ باقىيلاشتۇرۇشقا چارە يوقمىدۇ؟» دەپ ئويلىنىۋاتقاندا، بىردىنلا قۇرئاننىڭ ساماۋى ساداسى ئاڭلىنىدۇ ۋە دېيىلىدۇ:

 -«ئەلۋەتتە بار، ھەمدە بەش جەھەتتە پايدىلىق بولغان راھەت ۋە ئېسىل چارىسى بار.»

  سوئال: ئۇ چارە نېمىدۇر؟

  جاۋاپ: ئامانەتنى ھەقىقى ئىگىسىگە ساتماق. بۇ سېتىشتا بەش جەھەتتە پايدا ئۈستىگە پايدا بار:

  بىرىنچى پايدا: فانى (ئۆتكۈنچى) مال–مۈلۈك باقىيلىق قازىنىدۇ. چۈنكى قەييۇمى باقى بولغان ئۇلۇغ ﷲغا تاپشۇرۇلغان ۋە ئۇنىڭ رازىلىقى يولىدا سەرپ قىلىنغان شۇ زاۋال تاپقۇچى ئۆمۈر، باقىغا ئۆزگىرىپ باقى مېۋىلەر بېرىدۇ. ئۇ ۋاقىت، ئۆمۈر مىنۇتلىرى خۇددى ئۇرۇقلاردەك سىرتقى جەھەتتىن چىرىپ يوقىلىدۇ. بىراق باقى ئالەمدە، بەخت–سائادەت چېچەكلىرىنى ئاچىدۇ ۋە مېۋە بېرىدۇ. بەرزەخ (قەبىر) ئالىمىدە پارلاق، گۈزەل مەنزىرىلەر ھاسىل قىلىدۇ.

   ئىككىنچى پايدا: جەننەتتەك بىر ھەق بېرىلىدۇ.

  ئۈچىنچى پايدا: ھەر ئەزا ۋە تۇيغۇلارنىڭ قەدر–قىممىتى بىردىن مىڭغا چىقىدۇ. مەسىلەن، ئەقىل بىر قورالدۇر. ئەگەر جانابى ﷲقا ساتماي، ئەكسىچە نەفس نامىدىن ئىشلەتسە، شۇنداق بىر ئازاپلىق، ئەزگۈچى، قىينايدىغان بىر قورال بولىدۇكى، ئۆتكەن زاماننىڭ قايغۇلۇق ئەلەملىرى ۋە كېلەچەك زاماننىڭ قورقۇنچلۇق ئەندىشىلىرىنى سېنىڭ بۇ بىچارە بېشىڭغا يۈكلەيدىغان زىيانداش بىر تۇيغۇ دەرىجىسىگە چۈشىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، ئازغۇن ئادەم ئەقىلنىڭ قىيناپ ئازاپلىشىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن كۆپىنچە يا مەستلىككە يا ئويۇن–كۈلكىگە بېرىلىدۇ. ئەگەر ھەقىقىي ئىگىسىگە ساتساڭ، يەنى ئۇنىڭ نامى بىلەن قوللانساڭ، ئۇ ئەقىل شۇنداق تىلسىملىق بىر ئاچقۇچ بولىدۇكى، شۇ كائىناتتىكى چەكسىزلىگەن رەھمەت خەزىنىلىرىنى ۋە ھىكمەت دەستۇرلىرىنى ئاچىدۇ ۋە نەتىجىدە ئۆز ئىگىسىنى، ئەبەدى سائادەتكە تەييارلايدىغان بىر رەببانى مۇرشىد (ئىلاھىي رەھبەر) دەرىجىسىگە چىقىدۇ.

  يەنە مەسىلەن: كۆز بىر ئەزا بولۇپ، روھ بۇ ئالەمنى ئۇ دەرىزە ئارقىلىق سەيىر قىلىدۇ (كۆرىدۇ). ئەگەر جانابى ﷲقا ساتماي ئەكسىچە نەفس نامىدىن پايدىلانساڭ، ئۆتكۈنچى، داۋامسىز بولغان گۈزەللىكلەرنى، مەنزىرىلەرنى كۈزىتىپ شەھۋەت ۋە نەڧسانى ھەۋەس ئۈچۈن بىر نۇمۇسسىز خىزمەتكار بولىدۇ. ئەگەر كۆزنى سانئى بەسىرگە^** ساتساڭ، يەنى ئۇنىڭ نامىدىن، ئۇنىڭ رۇخسىتى دائىرىسىدە پايدىلانساڭ، ئۇ چاغدا بۇ كۆز، شۇ چوڭ كائىنات كىتابىنىڭ بىر مۇلاھىزىچىسى، شۇ ئالەمدە ئىلاھىي سەنئەت مۆجىزىلىرىنىڭ بىر كۆزەتكۈچىسى ۋە شۇ يەر شارى باغچىسىدىكى رەھمەت چېچەكلرىنىڭ ھىكمەت شىرنىلىرىنى يىغىدىغان مۇبارەك بىر ھەرىسى دەرىجىسىگە چىقىدۇ.

  يەنە بىر مىسال: تىلدىكى تەم تېتىش سېزىمىنى ھىكمەتلىك ياراتقۇچىسىغا ساتمىساڭ، ئەكسىچە نەفس ۋە ئاشقازان نامىدىن قوللانساڭ، ئۇ چاغدا ئاشقازان ئېغىلى ۋە قورساق فابرىكىسى ئۈچۈن بىر ئىشىك باقار دەرىجىسىگە چۈشىدۇ. ئەگەر كەرەملىك رىزىق بەرگۈچىسىگە ساتساڭ، ئۇ چاغدا تىلدىكى تەم سېزىمى ﷲنىڭ رەھمەت خەزىنىلىرى ئۈچۈن ئىختىساسلىق بىر نازارەت قىلغۇچى، ئىلاھىي قۇدرەتنىڭ تائام مەنبەلىرى ئۈچۈن بىر شۈكۈر قىلىدىغان بىر مۇپەتتىش دەرىجىسىگە چىقىدۇ.

  شۇڭا ئەي ئەقىل دىققەت قىل! ئەزگۈچى بىر قورال نەدە، كائىناتتىكى مەۋجۇدات سىرلىرىنىڭ ئاچقۇچىسى نەدە؟ ئەي كۆز ياخشى قارا! ئاددى نۇمۇسسىز خىزمەتكار نەدە؟ ئىلاھىي كۈتۈپخانىنىڭ مۇتەخەسسىس نازارەتچىسى نەدە؟ ئەي تىل ياخشى تېتىغىن! بىر ئېغىلنىڭ ئىشىك باقارى ۋە دەرۋازىۋىنى نەدە؟ رەھمەت خەزىنىلىرىنىڭ يۈكسەك نازارەتچىسى نەدە؟

  يەنە مۇشۇنىڭغا ئوخشاش قورال ۋە ئەزالارنى سېلىشتۇرۇپ پىكىر يۈرگۈزسەڭ چۈشىنىسەنكى، ھەقىقەتەن مۆئمىن جەننەتكە لايىق، كاپىر بولسا جەھەننەمگە مۇۋاپىق بىر ماھىيەتكە ئىگە بولىدۇ. بۇلارنىڭ شۇ خىل قىممەتكە ئىگە بولۇشلىرىنىڭ سەۋەبى، مۆئمىن ئىمان نەتىجىسىدە ياراتقۇچىسىنىڭ ئامانىتىنى ئۇنىڭ نامىدىن ۋە ئىزنى دائىرىسىدە پايدىلانغانلىقىدۇر، كاپىر بولسا ئامانەتكە خىيانەت قىلىپ نەفس نامىدىن قوللانغانلىقىدىندۇر.

  تۆتىنچى پايدا: ئىنسان زەئىپتۇر، بالالىرى بەك كۆپ… پېقىردۇر، ئېھتىياجى چەكسز… ئاجىزدۇر، ھايات يۈكى بەك ئېغىر… ئەگەر ھەممىگە قادىر ﷲقا تايىنىپ تەۋەككۈل قىلمىسا، ئۇنىڭغا ئىشەنچ باغلاپ تەسلىم بولمىسا ۋىجدانى ئازاپ ئىچىدە قالىدۇ. مېۋىسىز بىر ھاياتتا مۇشەققەتلەر، ئەلەملەر، ئۆكۈنۈشلەر ئۇنى بوغىدۇ، يا مەست ياكى يىرتقۇچ بىر ھايۋان قىلىدۇ. (دېمەك، ﷲقا تەۋەككۈل ۋە تەسلىم ئارقىلىقلا ھەقىقى لەززەتكە ئېرىشىدۇ.)

  بەشىنچى پايدا: پۈتۈن ئۇ ئەزالارنىڭ ۋە قوراللارنىڭ ئىبادەت، تەسبىھلىرى ۋە يۈكسەك ھەقلىرى، سەن ئەڭ مۇھتاج بولغان چاغدا جەننەت يېمىشلىرى سۈپىتىدە ساڭا بېرىلىدىغانلىقىغا، زەۋق ۋە كەشف ئەھلى، ئىختىساس ۋە مۇشاھەدە ئەھلى (ئەۋلىيا، ئەسفىيالار) بىردەك پىكىردىدۇر.

  مانا بۇ بەش جەھەتتىكى پايدىلىق تىجارەتنى قىلمىساڭ، شۇ پايدىلاردىن مەھرۇم قېلىش بىلەن بىرگە، بەش جەھەتتە زىيان ئۈستىگە زىيان تېپىۋالىسەن:

  بىرىنچى زىيان: شۇنچىلىك ياخشى كۆرىدىغان مال–مۈلۈك، بالا–چاقا، بەكمۇ سۆيگەن نەفس، ھەۋايى ھەۋەس، ھەمدە مەپتۇن بولغان ياشلىقىڭ ۋە ھاياتىڭ ھەممىسى زايا بولۇپ يوقىلىدۇ، سېنىڭ قولۇڭدىن چىقىدۇ. بىراق گۇناھلارنى، ئەلەملەرنى ساڭا تاشلاپ بوينۇڭغا يۈكلەيدۇ.

  ئىككىنچى زىيان: ئامانەتكە خىيانەت جازاسىنى تارتىسەن. چۈنكى ئەڭ قىممەتدار قوراللارنى، ھېس–تۇيغۇلارنى ئەڭ قىممەتسىز نەرسىلەرگە سەرپ قىلىپ ئۆزۈڭگە زۇلۇم قىلدىڭ.

  ئۈچىنچى زىيان: پۈتۈن ئۇ قىممەتدار بولغان ئىنسانىي تۈزۈلمىلىرىڭنى، ھايۋانلىقتىن تېخىمۇ پەس دەرىجىگە چۈشۈرۈپ ﷲنىڭ ھىكمىتىگە ئىسيان ۋە زۇلۇم بىلەن مۇئامىلە قىلدىڭ.

  تۆتىنچى زىيان: ئاجىز ۋە پېقىرلىقىڭ بىلەن بىرگە، ئۇ ئىنتايىن ئېغىر ھايات يۈكىنى زەئىپ بېلىڭگە يۈكلەپ، زاۋال ۋە پىراق كاچىتى ئاستىدا دائىم پەرياد بىلەن قىينىلىسەن.

 بەشىنچى زىيان: ئەبەدى ھاياتنىڭ ئاساسلىرى ۋە ئاخىرەتلىك سائادەتنىڭ لازىمەتلىرىنى تەمىن قىلىش ئۈچۈن بېرىلگەن ئەقىل، قەلب، كۆز ۋە تىلدەك ئېسىل رەھمانىي ھەدىيەلەرنى، جەھەننەم ئىشىكلىرىنى ئاچىدىغان يىرگىنچلىك سۈرەتكە ئايلاندۇرۇپ قويماقتۇر.

  ئەمدى شۇ سېتىش مەسىلىسىگە قاراپ باقايلى. ئەجەبا كۆپلىرى سېتىشتىن قېچىۋاتقانغا قارىغاندا ھەقىقەتەن ئۇ قەدەر ئېغىر بىر ئىشمۇ؟ ياق، قەتئىييەن ئۇنداق ئەمەس. ھېچ ئۇ قەدەر ئېغىرلىقى يوقتۇر. چۈنكى ھالال دائىرىسى كەڭرىدۇر. لەززەتلىنىشكە يېتەرلىكتۇر، ھارامغا كىرىشكە ھېچ ھاجەت يوقتۇر. ئىلاھىي پەرزلەر بولسا يەڭگىلدۇر، ئازدۇر. ﷲقا قۇل ۋە ئەسكەر بولۇش ئۇ قەدەر لەززەتلىك بىر شەرەپتۇركى، تەرىپ قىلغىلى بولمايدۇ. ۋەزىپىمىز بولسا، پەقەتلا بىر ئەسكەردەك ﷲ نامىدىن ئىشلەشتۇر، ﷲ نامىدىن باشلاشتۇر. ﷲ نامىدىن بېرىشتۇر، ﷲ نامىدىن ئېلىشتۇر. رۇخسىتى ۋە قانۇنى دائىرىسىدە ھەرىكەت قىلىشتۇر. شۇنداق قىلىپ خاتىرجەملىك تېپىشىمىز لازىم. خاتالىق سادىر قىلىساق ئىستىغفار قىلىشىمىز لازىم. يا رەب! قۇسۇرىمىزنى ئەپۇ قىل، بىزنى ئۆزۈڭگە قۇل قوبۇل قىل، ئامانىتىڭنى قەبز قىلىش (ئېلىش) زامانىغا قەدەر بىزنى ئامانەتكە سادىق قىل. ئامىن! دەپ، ئۇنىڭغا يالۋۇرىشىمىز لازىم…

———————————————————–

  شەيتان بۇ ھىيلىسىگە ئوخشايدىغان يەنە بىر خىل ھىيلە بىلەن، ئىنساننىڭ ساغلام پىكرىنى بۇزۇشقا تىرىشىدۇ. ئىمان ھەقىقەتلىرىگە قارىتا توغرا چۈشەنچىلەردىن ئازدۇرىدۇ ۋە ئىستىقامەتلىك پىكىرلەرنى ۋەيران قىلىدۇ. يەنى:

  بىر ئىمان ھەقىقىتىگە دائىر يۈزلەرچە دەلىل–ئىسپاتلارنىڭ ھۆكۈمىنى، ئۇنى ئىنكار قىلىدىغان بىر ئەمارە(دەلىل) بىلەنلا يوققا چىقىرىشنى خالايدۇ. ھالبۇكى، مۇقەررەر بىر قائىدە باركى: «بىر ئىسپات قىلغۇچى نۇرغۇن ئىنكار قىلغۇچىلاردىن ئۈستۈن تۇرىدۇ.» بىر دەۋانى ئىسپات قىلىدىغان بىر شاھىتنىڭ ھۆكۈمى، يۈز ئىنكار قىلغۇچىلارنىڭ ھۆكۈمىدىن ئۈستۈن تۇرىدۇ. بۇ ھەقىقەتكە تۆۋەندىكى تەمسىل بىلەن قارا:

  يۈزلەرچە ئىشكى بولغان بىر ساراي بار. پەقەت بىر ئىشكىنىڭ ئېچىلىشى بىلەن ئۇ سارايغا كىرگىلى بولىدۇ، باشقا ئىشىكلەرمۇ ئېچىلىدۇ. ئەگەر پۈتۈن ئىشىكلەر ئوچۇق بولسا، بىر–ئىككى دانىسى تاقاقلىق بولسا، ئۇ سارايغا كىرگىلى بولمايدۇ، دېيىلمەيدۇ.

  ئىمان ھەقىقەتلىرى ئۇ سارايدۇر. ھەربىر دەلىل بىر ئاچقۇچتۇر، ئىسپات قىلىدۇ، ئىشىكنى ئاچىدۇ. يالغۇز بىر ئىشىكنىڭ تاقاقلىق بولىشى بىلەن ئۇ ئىمان ھەقىقەتلىرىدىن ۋاز كېچىلمەيدۇ، ئىنكار قىلىنمايدۇ. شەيتان بولسا، بەزى سەۋەبلەرگە بىنائەن يا غەپلەت ۋەياكى جاھالەت ۋاستىسى بىلەن تاقاقلىق قالغان ئۇ بىر ئىشكنى كۆرسىتىدۇ، ئىسپات قىلغۇچى پۈتۈن دەلىللەرنى نەزەردىن ساقىت قىلىدۇ. «مانا، بۇ سارايغا كىرگىلى بولمايدۇ، ئىچىدە ھېچنېمە يوقتۇر» دەيدۇ، ئالدايدۇ.

  ئەي شەيتاننىڭ ھىيلىلىرىگە مۇپتىلا بولغان بىچارە ئىنسان! دىنىي ھايات، شەخسىي ھايات ۋە ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ سالامەت بولىشىنى تىلىسەڭ؛ ھەمدە ساغلام پىكىر، توغرا نەزەر ۋە دۇرۇست قەلب خالىساڭ: قۇرئانىي مۇھكەمات(ھۆكۈمى ئېنىق ئايەتلەرنىڭ) مىزانلىرى بىلەن ۋە سۈننەتى سەنىييەنىڭ تارازىلىرى بىلەن ئەمەل ۋە ئوي–پىكىرلىرىڭنى تارت ۋە قۇرئاننى ۋە سۈننەتى سەنىييەنى دائىما رەھبەر قىل ۋە اَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم دە، جانابى ھەققە ئىلتىجا قىل.

  مانا بۇ ئون ئۈچ ئىشارەت ئون ئۈچ ئاچقۇچتۇر. قۇرئانى مۆجىزۇلباياننىڭ ئەڭ ئاخىرقى سۈرىسى ۋە اَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم نىڭ تەپسىلىيسى ۋە مەنبەسى بولغان

اَسْتَعِيذُ بِاللّهِ بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

﴿قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ❀ مَلِكِ النَّاسِ❀ اِلهِ النَّاسِ❀ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ❀ الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ❀ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ﴾

سۈرىسىنىڭ مۇداپىئە قورغىنى ۋە مۇستەھكەم قەلئەسىنىڭ ئىشىكىنى بۇ ئون ئۈچ ئاچقۇچ بىلەن ئاچ، كىر، سالامەت تاپ!

﴿سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ﴾

﴿رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ❀ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ﴾

ولسلام

——————————————————–

شۇ كائىناتنىڭ سىرلىق تىلسىمىنى يەشكەن

آمَنْتُ بِاللّهِ وَ بِالْيَوْمِ اْلآخِرِ

 (ﷲقا ۋە ئاخىرەتكە ئىمان)

ئىنسان روھى ئۈچۈن سائادەت ئىشىكىنى ئاچىدىغان نەقەدەر قىممەتدار تىلسىملىق ئىككى ئاچقۇچ بولىدىغانلىقىنى؛ ھەمدە سەبىر بىلەن ياراتقۇچىسىغا تەۋەككۈل ۋە ئىلتىجا قىلىشنىڭ، شۈكۈر بىلەن رەززاقىغا (رىزىق بەرگۈچىسىگە) دۇئا–تىلەكتە بولۇشنىڭ نەقەدەر پايدىلىق تىرياقتەك ئىككى دورا بولىدىغانلىقىنى؛ شۇنداقلا قۇرئان ئاڭلىماق، ھۆكۈمىگە بويسۇنماق، نامازنى ئۆتىمەك، گۇناھلارنى تەرك قىلىشنىڭ ئەبەدىل–ئەبەد سەپىرىدە نەقەدەر مۇھىم، قىممەتلىك، نۇرلۇق بىر بېلەت، بىر ئاخىرەتلىك ئوزۇق ۋە قەبىر ئۈچۈن بىر نۇر بولىدىغانلىقىنى چۈشىنىشنى خالىساڭ، شۇ تەمسىلىي ھېكايىگە قارا، ئاڭلا:

  بىر زامان بىر ئەسكەر جەڭ مەيدانىدا ئېغىر بىر سىناققا دۇچ كىلىپ، پايدا ۋە زىيان مەسىلىسىدە بەك دەھشەتلىك بىر ھالغا چۈشۈپ قالىدۇ. ئوڭ ۋە سول تەرىپىدىن ئېغىر ئىككى يارا بىلەن يارىلانغان… ئارقىسىدا يوغان بىر شىر ئۇنىڭغا ئېتىلىش ئۈچۈن ساقلاۋاتقاندەك تۇرغان… كۆز ئالدىدا بولسا بىر دار تىكىلگەن، پۈتۈن دوست–يېقىنلىرىنى ئېسىپ ئۆلتۈرۈۋاتقان ۋە ئۇنىمۇ كۈتىۋاتقان بىر ۋەزىيەتتە قالىدۇ. بۇ ھالى بىلەن بىللە ئۇزۇن بىر سەپىرى بار بولۇپ، مېڭىشقا مەجبۇر. ئۇ بىچارە شۇ دەھشەتلىك ئەھۋال ۋە ئۈمىدسىزلىك ئىچىدە مەيۈسلىنىپ تۇرغاندا، ئوڭ تەرىپىدە خىزىردەك ساخاۋەتچى ۋە نۇرانى بىر زات پەيدا بولدى ۋە ئۇنىڭغا دېدى:

  -«مەيۈس بولما، ساڭا ئىككى تىلسىم بېرىپ ئۆگىتىمەن، ئەستايىدىل ئوقۇساڭ ئۇ شىر ساڭا بويسۇنغۇچى بىر ئات بولىدۇ. ئۇ دار بولسا ساڭا ھۇزۇر ۋە لەززەت بېغىشلايدىغان بىر ئىلەڭگۈچكە ئۆزگىرىدۇ. ھەم ساڭا ئىككى دورا بېرىمەن. ياخشى پايدىلانساڭ، ئۇ ئىككى پۇراپ كەتكەن ياراڭ ئېسىل ھىدلىق «گۈلى مۇھەممەدىي» (ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام) دېيىلىدىغان گۈزەل چېچەككە ئۆزگىرىدۇ. ھەم ساڭا بىر بېلەت بېرىمەن. ئۇنىڭ بىلەن خۇددى ئۇچقاندەك تېزلىكتە بىر يىللىق يولنى بىر كۈندە بېسپ ئۆتىسەن. ئەگەر ئىشەنمىسەڭ بىر ئاز سىناپ كۆرۈپ باق، چوقۇم توغرا ئىكەنلىكىنى چۈشىنىپ قالىسەن.»

  ئۇ بىچارە ھەقىقەتەن بىر ئاز تەجرىبە قىلىپ كۆرىۋىدى، توغرا ئىكەنلىكىنى تەستىق قىلدى. مەن، يەنى شۇ بىچارە سەئىدمۇ بۇنى تەستىق قىلىمەن. چۈنكى بىر ئاز تەجرىبە قىلدىم، بەكمۇ توغرا كۆردۇم.

  بۇنىڭدىن كېيىن بىردىنلا كۆردىكى، سول تەرەپتىن شەيتاندەك ھىيلىگەر، مەيخور، ئالدامچى بىر ئادەم كۆپلىگەن جەلپ قىلارلىق زىننەتلەر ۋە چىرايلىق سۈرەتلەر، فانتازىيىلىك مودىلار ۋە ھاراق–شاراپلار بىلەن بىللە كەلدى، ئۇدۇلىدا تۇردى ۋە ئۇنىڭغا دېدى:

 –ھەي بۇرادەر! كەل، كەل! بىللە ھاراق ئىچىپ كەيىپلىنەيلى، بۇ گۈزەل قىز سۈرەتلىرىگە قارايلى، شۇ ناخشىلارنى ئاڭلايلى، بۇ تاتلىق يېمەكلىكلەردىن يەيلى!

  سوئال: ھا–ھا… نېمە ئۇ ئاغزىڭدا يۇشۇرۇن ئوقۇۋاتقان؟

 جاۋاپ: بىر تىلسىم.

 – شۇ چۈشىنىكسىز ئىشنى قوي، كەيپىمىزنى بۇزىدىغان ئىشنى قىلمايلى!

 س: ھا–ھا… قوللىرىڭدىكى نېمە ئۇ؟

  ج: بىر دورا.

  – تاشلا ئۇنى، ساغلامسەن. ئۇنىڭ نېمە ھاجىتى؟ ئوينايدىغان زامان بۇ!

  س: نېمە ئۇ بەش بەلگىلىك قەغەز؟

  ج: بىر بېلەت، بىر تەمىنات ھۆججىتى.

  – يىرت ئۇلارنى، بۇ گۈزەل باھاردا سەپەرنىڭ نېمە كېرىكى!؟ دېدى. ھەرخىل ھىيلە بىلەن ئۇنى ئىشەندۈرۈشكە تىرىشتى. ھەتتا ئۇ بىچارە ئۇنىڭغا بىر ئاز مايىل بولدى. شۇنداق، ئىنسان ئالدىنىدۇ. مەنمۇ شۇنداق بىر مەككارغا ئالدانغانىدىم.

  تۇيۇقسىز ئوڭ تەرەپتىن گۈلدۈرمامىدەك بىر سادا كەلدى، دېدىكى:

•   ھەزەر قىل، ئالدانما! ئۇ مەككارغا دېگىنكى: ئەگەر ئارقامدىكى شىرنى ئۆلتۈرۈپ، ئالدىمدىكى دارنى ئېلىپ تاشلاپ، ئوڭ ۋە سول تەرىپىمدىكى يارىلارنى ساقايتىپ، ئالدىمدىكى سەپەرنى يوق قىلالايدىغان بىر چارەڭ بولسا، تاپالىساڭ، قېنى تاپ، كۆرسەت، كۆرەيلى، ئاندىن كەل كەيىپ قىلايلى دە. بولمىسا ئاغزىڭنى يۇم! بۇ خىزىردەك ساماۋى زاتنىڭ دېگەنلىرىنى ئاڭلايلى.

  مانا ئەي ياشلىقىدا كۈلگەن، ھازىر كۈلگىنىگە يىغلاۋاتقان نەفسىم! بىل: ئۇ بىچارە ئەسكەر بولسا سەن ۋە ئىنساندۇر. ئۇ شىر بولسا، ئەجەلدۇر. ئۇ دار بولسا، ئۆلۈم، زاۋال ۋە پىراقتۇركى، كېچە–كۈندۈزنىڭ ئالمىشىشى بىلەن دوست–يېقىنلارنىڭ ھەربىرى ۋىدالىشىدۇ، يوقىلىدۇ. ئۇ ئىككى يارا بولسا، بىرى ئىنساننىڭ قىينايدىغان چەكسىز ئاجىزلىقى، يەنە بىرى قايغۇرتىدىغان چەكسىز پېقىرلىقىدۇر. ئۇ مەجبۇرىي سەپەر بولسا، روھلار ئالىمىدىن، ئانا رەھمىدىن، بالىىلىقتىن، قېرىلىقتىن، دۇنيادىن، قەبىردىن، بەرزەختىن، سىرات كۆۋرىكىدىن ئۆتىدىغان ئۇزۇن بىر ئىمتىھان سەپىرىدۇر. ئۇ ئىككى تىلسىم بولسا ﷲقا ئىمان ۋە ئاخىرەتكە ئىماندۇر.

  شۇ مۇقەددەس تىلسىم ئارقىلىق ئۆلۈم، مۆئمىن ئىنساننى دۇنيا زىندانىدىن جەننەت بوستانىغا، رەھمان ھۇزۇرىغا ئېلىپ بارىدىغان ئىتائەتچان ئات ۋە ئۇلاغ ھۆكمىدە بولىدۇ. بۇ سەۋەبتىن ئۆلۈمنىڭ ھەقىقىتىنى بىلگەن كامىل ئىنسانلار ئۆلۈمنى سۆيۈشكەندۇر، تېخى ئۆلۈم كەلمەستىن ئۆلۈمنى خالاشقاندۇر. ھەم زاۋال ۋە پىراق، ۋاپات ۋە دار ھېسابلىنىدىغان زاماننىڭ ئۆتىشى بولسا، ئۇ ئىمان تىلسىمى ئارقىلىق ﷲنىڭ يېڭى–يېڭى، تۈرلۈك–تۈرلۈك ۋە رەڭگارەڭ نەقىشلىك مۆجىزىلىرىنى، قۇدرىتىنىڭ ئاجايىپ ئەسەرلىرىنى، رەھمىتىنىڭ گۈزەل جىلۋىلىرىنى يۈكسەك بىر لەززەت بىلەن زوقلىنىپ كۆرۈشكە ۋە كۆزىتىپ ھۇزۇرلىنىشقا بىر ۋاستە ھۆكمىدە بولىدۇ. (خۇددى قۇياشنىڭ نۇرىدىكى رەڭلەرنى كۆرسەتكەن ئەينەكلەرنىڭ ئۆزگىرىپ يېڭىلىنىشى ياكى كىنو لېنتىلىرىنىڭ يۆگىلىپ ئالمىشىشى تېخىمۇ گۈزەل، تېخىمۇ جەلپ قىلارلىق مەنزىرىلەرنى ھاسىل قىلغىنىدەك.)

  ئۇ ئىككى دورا بولسا، بىرى سەبىر بىلەن تەۋەككۈلدۇر، ياراتقۇچىسىنىڭ قۇدرىتىگە تايىنىش ۋە ھىكمىتىگە ئىشىنىشتۇر. شۇنداق ئەمەسمۇ؟ ﴿كُنْ فَيَكُونُ﴾^ ئەمرىگە ئىگە، ھەممىگە قادىر بولغان بىر كائىنات سۇلتانىغا «ئاجىزلىق» كىنىشكىسى بىلەن باغلانغان بىر ئادەم نېمىدىن قورقسۇن! چۈنكى ئەڭ قورقۇنچلۇق بىر بالايى–ئاپەت قارشىسىدا ﴿اِنَّا لِلّهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ﴾^* دەپ قەلب خاتىرجەملىكى بىلەن رەھىم بولغان رەببىگە ئىشەنچ باغلايدۇ. شۇنداق، ئالىم ئىنسانلار ئاجىزلىقىنى بىلىشتىن، ﷲتىن قورقۇشتىن لەززەتلەنگەن. شۇنداق، قورقۇشتا لەززەت باردۇر. ئەگەر بىر ياشتىكى بىر بالىنىڭ ئەقلى بولسا ۋە ئۇنىڭدىن سورالسا: «سەن ئۈچۈن قانداق ھالىتىڭ ئەڭ لەززەتلىك ۋە ئەڭ تاتلىق؟» بەلكىم دەيدۇكى: «ئاجىزلىقىمنى، زەئىپلىكىمنى بىلىپ، ئانامنىڭ تاتلىق كاچىتىدىن قورقۇپ، يەنە ئۇنىڭ شەپقەتلىك باغرىغا سېغىنغان ھالىتىمدۇر.» ھالبۇكى پۈتۈن ئانىلارنىڭ شەپقىتى ﷲنىڭ رەھمىتىنىڭ پەقەتلا كىچىككىنە بىر كۆلەڭگىسىدۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن كامىل ئىنسانلار ئاجىزلىقتىن ۋە قورقۇشتىن شۇنداق بىر لەززەت ئالغانكى، ئۆزىنىڭ كۈچ–قۇۋۋىتىدىن شىددەتلىك سىيرىلىپ چىقىپ ﷲقا ئاجىزلىق بىلەن سېغىنغان، ئاجىزلىق ۋە قورقۇشنى ئۆزلىرىگە شاپائەتچى قىلىشقاندۇر.

  يەنە بىر دورا بولسا، شۈكۈر ۋە قانائەت بىلەن دۇئا–تىلەكتە بولۇش، ھەمدە رەھىملىك رىزىق بەرگۈچىنىڭ رەھمىتىگە ئىشەنچ باغلاشتۇر. شۇنداق ئەمەسمۇ؟ پۈتۈن يەر يۈزىنى بىر نىئمەت داستىخىنى قىلغان ۋە باھار پەسلىنى بىر چېچەك دەستىسى قىلغان، ھەمدە ئۇنى ئۇ داستىخاننىڭ يېنىغا قويغان ۋە ئۈستىگە چاچقان بىر جەۋۋادى كەرىمنىڭ^**مېھمانلىرى ئۈچۈن پېقىرلىق ۋە ئېھتىياج قانداقمۇ ئەلەم ۋە ئېغىرلىق ھېس قىلدۇرسۇن. بەلكى پېقىرلىق ۋە ئېھتىياج تاتلىق بىر ئىشتىھا سۈرىتىنى ئالىدۇ. ئىشتىھانى ئارتتۇرغانغا ئوخشاش، پېقىرلىقىنى ئارتتۇرۇشقا تىرىشىدۇ. شۇ سەۋەبتىن كامىل ئىنسانلار پېقىرلىق بىلەن پەخىرلەنگەندۇر. دىققەت قىل، خاتا چۈشىنىپ قالما! ﷲقا قارىتا پېقىرلىقىنى ھېس قىلىپ يالۋۇرۇش دېگەنلىكتۇر. بولمىسا پېقىرلىقىنى خەلققە كۆرسىتىپ تىلەمچىلىك ۋەزىيىتىگە كىرىش دېگەنلىك ئەمەستۇر. ئۇ بېلەت، ھۆججەت بولسا، باشتا ناماز بولۇپ پەرزلەرنى ئادا قىلىش ۋە چوڭ گۇناھلارنى تەرك قىلىشتۇر. شۇنداقمۇ؟ بەرھەق، پۈتۈن ئەھلى ئىختىساس ۋە مۇشاھەدەنىڭ، ئەھلى زەۋق ۋە كەشفنىڭ (پەيغەمبەر، ئالىم–ئەۋلىيالارنىڭ) قارىشى بويىچە، ئۇ ئۇزۇن ۋە قاراڭغۇ بولغان ئەبەدىل–ئەبەد سەپىرىدە ئوزۇق ۋە تەمىنات، نۇر ۋە ئۇلاغ، پەقەت قۇرئاننىڭ ئەمرلىرىگە بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن قېچىش بىلەنلا قولغا كېلىدۇ. پەن، پەلسەپە ۋە سانائەتلەر ئۇ يولدا بەش تىيىنغا ئەرزىمەيدۇ، ئۇلارنىڭ نۇرلىرى پەقەتلا قەبىرنىڭ ئىشىكىگىچىدۇر.

  ئەنە ئەي نەفسىم! بەش ۋاقىت نامازنى ئوقۇش، يەتتە چوڭ گۇناھنى تەرك قىلىش، نە قەدەر ئاز، راھەت ۋە يەڭگىل، نەتىجىسى، مېۋىسى ۋە پايدىسى نە قەدەر مۇھىم ۋە چوڭ ئىكەنلىكىنى ئەقلىڭ بولسا ۋە بۇزۇلمىغان بولسا چۈشىنىسەن. گۇناھلارغا ۋە كەيپ–ساپاغا سېنى ئۈندەيدىغان شەيتانغا ۋە ئۇ ئادەمگە دەيسەنكى، ئەگەر ئۆلۈمنى ئۆلتۈرۈپ، زاۋال تېپىشنى تامامەن زاۋاللىققا يۈز تۇتقۇزۇپ، ئاجىزلىق ۋە پېقىرلىقنى ئىنساندىن ئېلىپ تاشلاپ، قەبىر ئىشىكىنى يېپىۋىتىش چارىسى سەندە بولسا ئېيت ئاڭلايلى، بولمىسا ئاغزىڭنى يۇم! كائىنات بۈيۈك مەسجىدىدە قۇرئان كائىناتنى ئوقۇۋاتىدۇ، ئۇنى ئاڭلايلى، ئۇ نۇر بىلەن نۇرلىنايلى، ھىدايىتى بىلەن ئەمەل قىلايلى ۋە ئۇنىڭ دۇئا–تىلاۋىتى بىلەن كۆپلەپ مەشغۇل بولايلى. شۇنداق، ھەقىقى سۆز ئۇدۇر ۋە ئۇنى دېسە بولىدۇ. ھەق بولۇپ، ھەقتىن كېلىپ، ھەق دېگەن ۋە ھەقىقەتنى كۆرسەتكەن ۋە نۇرانى ھىكمەتنى تارقاتقان ئۇدۇر.

اَللّهُمَّ نَوِّرْ قُلُوبَنَا بِنُورِ اْلاِيمَانِ وَ الْقُرْآنِ اَللّهُمَّ اَغْنِنَا بِاْلاِفْتِقَارِ اِلَيْكَ وَ لاَ تَفْقُرْنَا بِاْلاِسْتِغْنَاءِ عَنْكَ تَبَرَّاْنَا اِلَيْكَ مِنْ حَوْلِنَا وَ قُوَّتِنَا وَ الْتَجَئْنَا اِلَى حَوْلِكَ وَ قُوَّتِكَ فَاجْعَلْنَا مِنَ الْمُتَوَكِّلِينَ عَلَيْكَ وَ لاَتَكِلْنَا اِلَى اَنْفُسِنَا وَاحْفَظْنَا بِحِفْظِكَ وَارْحَمْنَا وَ ارْحَمِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ نَبِيِّكَ وَ صَفِيِّكَ وَ خَلِيلِكَ وَ جَمَالِ مُلْكِكَ وَ مَلِيكِ صُنْعِكَ وَ عَيْنِ عِنَايَتِكَ وَ شَمْسِ هِدَايَتِكَ وَ لِسَانِ حُجَّتِكَ وَ مِثَالِ رَحْمَتِكَ وَ نُورِ خَلْقِكَ وَ شَرَفِ مَوْجُودَاتِكَ وَ سِرَاجِ وَحْدَتِكَ فِى كَثْرَةِ مَخْلُوقَاتِكَ وَ كَاشِفِ طِلْسِمِ كَائِنَاتِكَ وَ دَلاَّلِ سَلْطَنَةِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ مُبَلِّغِ مَرْضِيَّاتِكَ وَ مُعَرِّفِ كُنُوزِ اَسْمَائِكَ وَ مُعَلِّمِ عِبَادِكَ وَ تَرْجُمَانِ آيَاتِكَ وَمِرْآتِ جَمَالِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ مَدَارِ شُهُودِكَ وَ اِشْهَادِكَ وَ حَبِيبِكَ وَ رَسُولِكَ الَّذِى اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ وَ عَلَى آلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ وَ عَلَى اِخْوَانِهِ مِنَ النَّبِيِّنَ وَ الْمُرْسَلِينَ وَ عَلَى مَلئِكَتِكَ الْمُقَرَّبِينَ وَ عَلَى عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ آمِين.

————————————————————-

(بۇ لەمئاغا قىسمەن ھېس ۋە زوق ئارىلاشقاندۇر. ھېس ۋە زوقنىڭ ھاياجانلىرى ئەقىلنىڭ دەستۇرلىرىنى، پىكىرنىڭ مىزانلىرىنى بەك ئاڭلاپ كەتمەيدىغانلىقى ۋە رىئايە قىلمايدىغانلىقى ئۈچۈن بۇ ئۈچىنچى لەمئا مەنتىق مىزانلىرى بىلەن تارتىلماسلىقى لازىم.)

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

﴿كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ

تُرْجَعُونَ﴾

(سۈرە قەسەس:88)

ئايىتىنىڭ مەنىسىنى ئىپادە قىلغان يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ❁ يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ئىككى جۈملىسى مۇھىم ئىككى ھەقىقەتنى ئىپادە قىلىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، نەقشىبەندىي تەرىقىتىنىڭ رەئىسلىرىدىن بىر قىسمى، بۇ ئىككى جۈملە بىلەن ئۆزلىرىگە بىر مەخسۇس خەتمە تۈزگەن بولۈپ، ئۇنى ئىخچام بىر خەتمەئى نەقشىيە ھۆكمىدە تۇتىشىدۇ. مادەم ئۇ ئۇلۇغ ئايەتنىڭ مەنىسىنى بۇ ئىككى جۈملە ئىپادە قىلىدۇ. ئۇنداقتا بىز بۇ ئىككى جۈملە ئىپادە قىلغان ئىككى مۇھىم ھەقىقەتنىڭ بىر قانچە نۇكتەسىنى بايان قىلىمىز.

  بىرىنچى نۇكتە: بىرىنچى قېتىمقى يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى بىر ئوپراتسىيە ھۆكمىدە قەلبنى ماسىۋادىن^* ئايرىيدۇ، كېسىدۇ. يەنى:

  ئىنسان ماھىيىتىنىڭ مۇجەسسەملىكى ئېتىبارى بىلەن مەۋجۇداتنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى بىلەن ئالاقىداردۇر. ھەم ئىنساننىڭ مۇجەسسەم ماھىيىتىدە چەكسىز بىر مۇھەببەت قابىلىيىتى ئورۇنلاشتۇرۇلغاندۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن ئىنسانمۇ پۈتكۈل مەۋجۇداتقا قارىتا بىر مۇھەببەت ساقلايدۇ. چوڭ دۇنيانى بىر ئۆيىدەك سۆيىدۇ. ئەبەدىي جەننەتكە باغچىسىدەك مۇھەببەت باغلايدۇ. ھالبۇكى، مۇھەببىتىنى بەرگەن مەۋجۇدات تۇرمايدۇ، كېتىدۇ. ئايرىلىشتىن دائىما ئازاپ چېكىدۇ. ئۇنىڭ ئۇ چەكسىز مۇھەببىتى چەكسىز بىر مەنىۋى ئازاپقا سەۋەب بولىدۇ. ئۇ ئازاپنى چېكىشتە قاباھەت، قۇسۇر ئۇنىڭ ئۆزىگە ئائىتتۇر. چۈنكى قەلبىدىكى چەكسىز مۇھەببەت قابىلىيىتى، باقىي بولغان چەكسىز بىر جامال ئىگىسىگە يۈزلەندۈرۈش ئۈچۈن بېرىلگەندۇر. ئۇ ئىنسان سۈيئىستېمال قىلىپ، ئۇ مۇھەببەتنى فانىي مەۋجۇداتقا سەرپ قىلغانلىق جەھەتى بىلەن خاتالىشىدۇ، خاتاسىنىڭ جازاسىنى ئايرىلىش ئازابى بىلەن چېكىدۇ.

  مانا بۇ قۇسۇردىن پاكلىنىپ، ئۇ فانىي مەھبۇبلاردىن ئالاقىسىنى ئۈزۈشنى ۋە ئۇ مەھبۇبلار ئۇنى تەرك قىلىشتىن بۇرۇن، ئۇ ئۇلارنى تەرك قىلىش ئارقىلىق مۇھەببىتىنى باقىي مەھبۇب بولغان ﷲقىلا خاسلاشتۇرۇشنى ئىپادە قىلغان

يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى

دىن ئىبارەت بىرىنچى جۈملىسى: «ھەقىقىي باقىي پەقەت سەنسەن، سەندىن باشقىلىرى فانىيدۇر. فانىي بولغان ئەلۋەتتە باقىي بىر مۇھەببەتكە، ئەزەلى ۋە ئەبەدىي ئىشىققا، ھەمدە ئەبەد ئۈچۈن يارىتىلغان بىر قەلب بىلەن ئالاقە تۈزۈشكە سەۋەب بولالمايدۇ.» مەنىسىنى ئىپادە قىلىدۇ. يەنى، «مادەم ئۇ چەكسىز مەھبۇبلار فانىيدۇر، مېنى تاشلاپ كېتىۋاتىدۇ. ئۇلار مېنى تاشلىۋېتىشتىن بۇرۇن مەن ئۇلارنى يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى دېيىش ئارقىلىق تاشلايمەن. پەقەت سەن باقىيسەن ۋە سېنىڭ باقىيلەشتۈرۈشۈڭ بىلەن مەۋجۇدات بەقا (باقىيلىق) تاپالايدىغانلىقىنى بىلىپ ئېتىقاد قىلىمەن. ئۇنداق بولسا، ساڭا بولغان مۇھەببەت سايىسىدا ئۇلار سۆيىلىدۇ، بولمىسا قەلبىي ئالاقىگە لايىق ئەمەستۇر» دېگەنلىكتۇر. مانا بۇ ھالەتتە قەلب چەكسىز مەھبۇبلاردىن ۋاز كېچىدۇ. ھۆسىن ۋە جاماللىرى ئۈستىدە فانىيلىق تامغىسىنى كۆرىدۇ، قەلبىي ئالاقىسىنى كېسىدۇ. ئەگەر كەسمىسە، مەھبۇبلىرىنىڭ سانىچىلىك مەنىۋى جاراھەتلەرگە دۇچار بولىدۇ.

  ئىككىنچى جۈملە بولغان يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ئۇ چەكسىز جاراھەتلەرگە ھەم دورا، ھەم تىرياق بولىدۇ. يەنى: يَا بَاقِى «سەن باقىي بولغانىكەنسەن، كۇپايە؛ ھېچ نەرسە سەن بىلەن تەڭداش بولالمايدۇ. مادەم سەن بار، ئۇنداقتا ھەر نەرسە بار.» شۇنداق، مەۋجۇداتتا مۇھەببەتنىڭ سەۋەبى بولغان ھۆسىن، ئېھسان ۋە كامالەتنىڭ ھەممىسى باقىيى ھەقىقىينىڭ ھۆسىن، ئېھسان ۋە كامالىتىنىڭ ئىشارىتى ۋە كۆپلىگەن پەردىلەردىن ئۆتكەن زەئىپ كۆلەڭگىسىدۇر. بەلكى ﷲنىڭ گۈزەل ئىسىملىرىنىڭ جىلۋىلىرىنىڭ كۆلەڭگىلىرىنىڭ كۆلەڭگىلىرىدۇر.

  ئىككىنچى نۇكتە: ئىنساننىڭ يارىتىلىشىدا بەقاغا (باقىيلىققا) قارىتا شىددەتلىك بىر ئاشىقلىق بار. ھەتتا ئۆزى سۆيگەن ھەر نەرسىدە خاتا ھالدا بىر تۈرلۈك باقىيلىق خىيال قىلىدۇ، ئاندىن سۆيىدۇ. قاچانكى ئۇنىڭ زاۋال تېپىشىنى ئويلىسا ياكى كۆرسە، ئىچ–ئىچىدىن پەرياد چېكىدۇ. بارلىق ئايرىلىشلاردىن كەلگەن پەريادلار، بەقاغا ئاشىقلىقتىن كەلگەن يىغلاشلارنىڭ تەرجىمانلىرىدۇر. ئەگەر ئۇ خاتا بولغان باقىيلىق خىيالى بولمىسا، مۇھەببەت باغلىيالمايدۇ. ھەتتا دېيىشكە بولىدۇكى، باقىي ئالەمنىڭ ۋە ئەبەدىي جەننەتنىڭ يارىتىلىشىنىڭ بىر سەۋەبى، ئىنساننىڭ ماھىيىتىدىكى ئۇ بەقاغا بولغان شىددەتلىك ئاشىقلىقتىن چىققان غايەت قۇۋۋەتلىك بەقا ئارزۇسى، ھەمدە بەقا ئۈچۈن بولغان فىترىي(تەبىئىي) ۋە ئومۇمىي دۇئاسىدۇركى، باقىي بولغان ئۇلۇغ زات، ئۇ شىددەتلىك، تەۋرەنمەس فىترىي ئارزۇنى، ئۇ تەسىرلىك، قۇۋۋەتلىك ئومۇمىي دۇئانى قوبۇل قىلىپ، فانىي ئىنسانلار ئۈچۈن باقىي بىر ئالەمنى ياراتقاندۇر.

  ھەم فاتىرى كەرىم، خالىقى رەھىم بولغان ﷲ كىچىك ئاشقازاننىڭ كىچىك بىر ئارزۇسىنى ۋە ۋاقىتلىق بىر بەقا ئۈچۈن ئەھۋال تىلى بىلەن قىلغان دۇئاسىنى چەكسىز، خىلمۇ–خىل تائاملارنى يارىتىش بىلەن قوبۇل قىلغان تۇرۇقلۇق، پۈتكۈل ئىنسانىيەتنىڭ ناھايىتى بۈيۈك بىر فىترى ئېھتىياجدىن كەلگەن ناھايىتى شىددەتلىك بىر ئارزۇسىنى، ھەمدە ئومۇمىي ۋە دائىمىي، ھەقلىق ۋە ھەقىقەتلىك، ھالى ۋە تىلى بىلەن قىلغان بەقاغا ئائىت دۇئاسىنى قوبۇل قىلماسلىقى ھېچ مۇمكىنمۇ! ھاشا، يۈز مىڭ قېتىم ھاشا!!! قوبۇل قىلماسلىقى مۇمكىن ئەمەس. ھەم ھىكمەت ۋە ئادالىتىگە، رەھمەت ۋە قۇدرىتىگە ھېچبىر جەھەتتە ياراشمايدۇ.

  ئىنسان بەقاغا ئاشىق بولغانىكەن، ئەلۋەتتە پۈتۈن كامالەتلىرى، لەززەتلىرى بەقاغا باغلىقتۇر. ھەم مادەم بەقا، باقىي بولغان ئۇلۇغ ﷲقا مەخسۇستۇر؛ باقىينىڭ ئىسىملىرى باقىي بولىدۇ، ھەمدە باقىينىڭ ئەينەكلىرى باقىينىڭ رەڭگىنى، ھۆكمىنى ئالىدۇ ۋە بىر تۈرلۈك باقىيلىققا ئىگە بولىدۇ. ئۇنداقتا، ئەلۋەتتە ئىنسانغا ئەڭ لازىم ئىش، ئەڭ مۇھىم ۋەزىپە: ئۇ باقىيغا قارىتا ئالاقە پەيدا قىلىش ۋە ئىسىملىرىغا يېپىشىشتۇر. چۈنكى، باقىي يولىدا سەرپ قىلىنغان ھەر نەرسە، بىر تۈرلۈك باقىيلىققا ئىگە بولىدۇ. مانا بۇ ئىككىنچى يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى جۈملىسى بۇ ھەقىقەتنى ئىپادە قىلىدۇ. ئىنساننىڭ چەكسىز مەنىۋى يارىلىرىنى داۋالاش بىلەن بىللە، يارىتىلىشىدىكى غايەت شىددەتلىك بەقا ئارزۇسىنى ئۇنىڭ بىلەن تويغۇزىدۇ.

  ئۈچىنچى نۇكتە: شۇ دۇنيادا ۋاقىتنىڭ شەيئىلەرنىڭ يوقلۇققا ۋە زاۋالغا يۈزلىنىشىدىكى تەسىرلىرى ناھايىتى پەرقلىقتۇر. مەۋجۇدات بولسا، بىر–بىرىگە كىرىشىپ كەتكەن دائىرىلەرگە ئوخشاش بىر–بىرىنىڭ ئىچىدە بولسىمۇ، زاۋال نۇقتىسىدىكى ھۆكۈملىرى پەرقلىقتۇر. خۇددى سائەتنىڭ سېكۇنتنى ھېساپلايدىغان دائىرىسى بىلەن مىنۇتنى، سائەتنى، كۈنلەرنى ھېساپلايدىغان دائىرىلىرى كۆرۈنۈشتە بىر–بىرىگە ئوخشىسىمۇ، ئەمما تېزلىكتە بىر–بىرىگە ئوخشىمىغاندەك، ئىنساندىكى جىسىم، نەفىس، قەلب، روھ دائىرىلىرى ئەنە شۇنداق پەرقلىقتۇر. مەسىلەن: جىسىمنىڭ بەقاسى، ھاياتى، بارلىقى، ئۆتمۈشى ۋە كېلەچىكى يوق ۋە ئۆلۈك بولسىمۇ، قەلبنىڭ بۈگۈندىن نۇرغۇن كۈن بۇرۇن ۋە نۇرغۇن كۈن كېيىنكى زامانغا قەدەر ۋۇجۇد (بارلىق) ۋە ھايات دائىرىسى كەڭرىدۇر. روھ ئۈچۈن بولسا يىللار ئاۋۋال ۋە يىللار كېيىنكى چوڭ بىر دائىرە، ئۇنىڭ ھايات ۋە ۋۇجۇد دائىرىسىنىڭ ئىچىگە كىرىپ كېتىدۇ.

  مانا بۇ قابىلىيەتكە بىنائەن، قەلب ۋە روھنىڭ ھاياتىغا سەۋەب بولغان مەرىفەتى ئىلاھىييە (ﷲنى تونۇش)، مۇھەببەتى رەببانىييە (رەببىمىزنى سۆيۈش)، ئۇبۇدىيەتى سۇبھانىييە (ئۇنىڭغا ئىبادەت) ۋە مەرزىيەتى رەھمانىييە (رازىلىقىغا ئېرىشىش) جەھەتى بىلەن بۇ دۇنيادىكى فانىي ئۆمۈر، باقىي بىر ئۆمۈرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؛ ئەبەدىي، باقىي بىر ئۆمۈرنى نەتىجىلەيدۇ؛ ھەمدە باقىي ۋە ئۆلمەس بىر ئۆمۈر ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. شۇنداق، ھەقىقىي باقىي بولغان ﷲقا بولغان مۇھەببەت، مەرىفەت ئاساسىدىكى ۋە ئۇنىڭ رىزاسىنى قازىنىش يولىدىكى بىر سېكۇنت، بىر يىلدۇر. ئەگەر ئۇنىڭ يولىدا بولمىسا، بىر يىل بىر سېكۇنتتۇر. بەلكى ئۇنىڭ يولىدا بىر سېكۇنت، دائىمىيلىقتۇر، نۇرغۇن يىللاردۇر. ۋە دۇنيا جەھەتىدە ئەھلى غەپلەتنىڭ يۈز يىلى، بىر سېكۇنت ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. مەشھۇر، شۇنداق بىر سۆز باركى:

سِنَةُ الْفِرَاقِ سَنَةٌ وَ سَنَةُ الْوِصَالِ سِنَةٌ

يەنى: «پىراقنىڭ (ئايرىلىشنىڭ) بىر سېكۇنتى، بىر يىلدەك ئۇزۇندۇر ۋە ۋىسالنىڭ بولسا بىر يىلى، بىر سېكۇنتتەك قىسقىدۇر.» مەن بۇ سۆزنىڭ تامامەن ئەكسىگە دەيمەنكى: «ۋىسال، يەنى باقىي بولغان ﷲنىڭ رازىلىقى دائىرىسىدە ﷲ نامىدىن بولغان بىر سېكۇنتلۇق ۋىسال، پەقەت بىر يىل ئەمەس، بەلكى دائىمىي بىر ۋىسال دېرىزىسىدۇر. غەپلەت ۋە زالالەت پىراقى ئىچىدە بولسا، بىر يىللىق ئەمەس، بەلكى مىڭ يىللىق ۋىسال بىر سېكۇنت ھۆكمىدىدۇر.» ئۇ سۆزدىن تېخىمۇ مەشھۇربولغان

اَرْضُ الْفَلاَتِ مَعَ اْلاَعْدَاءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الْخِيَاطِ مَعَ اْلاَحْبَابِ مَيْدَانٌ

(دۈشمەن بىلەن بىللە چۆل پىيالىچىلىك تار، دوست بىلەن بىللە يىڭنە تۆشۈگى مەيدانچىلىك كەڭدۇر.)

  دېگەن بۇ سۆز ھۆكۈمىمىزنى قۇۋۋەتلەيدۇ.

  ئاۋۋالقى مەشھۇر سۆزنىڭ توغرا بىر مەنىسى بۇدۇركى: مادەم فانىي مەۋجۇداتنىڭ ۋىسالى فانىيدۇر، ئۇنداقتا نەقەدەر ئۇزۇن بولسىمۇ، يەنىلا قىسقا ھۆكمىدىدۇر. يىلى، بىر سېكۇنتتەكلا ئۆتىدۇ؛ ھەسرەتلىك بىر خىيال، قايغۇلۇق بىر چۈش بولىدۇ. بەقانى خالىغان ئىنسان قەلبى بىر يىللىق ۋىسالدا، پەقەت بىر سېكۇنتتەك ۋاقىتتا بىر زەررىچىلىكلا زوقىنى ئالالايدۇ. پىراقتا بولسا، ئۇنىڭ بىر سېكۇنتى بىر يىل ئەمەس، يىللاردۇر. چۈنكى پىراقنىڭ مەيدانى كەڭرىدۇر. بەقانى خالىغان بىر قەلبكە، پىراق گەرچە بىر سېكۇنت بولسىمۇ، يىللار قەدەر بۇزغۇنچىلىق قىلالايدۇ. چۈنكى، چەكسىز پىراقلارنى خاتىرلىتىدۇ. ماددىي ۋە پەس مۇھەببەتلەر ئۈچۈن پۈتۈن ئۆتكەن زامان ۋە كېلەچەك پىراق بىلەن تولغاندۇر.

  شۇ مەسىلە مۇناسىۋىتى بىلەن دەيمىز: ئەي ئىنسانلار! فانىي، قىسقا، پايدىسىز ئۆمرۈڭلارنى باقىي، ئۇزۇن، پايدىلىق ۋە مېۋىدار قىلىشنى خالامسىلەر؟ مادەم خالاش ئىنسانىيەتنىڭ تەقەززاسىدۇر، ئۇنداقتا باقىي بولغان ﷲنىڭ يولىدا سەرپ قىلىڭلار. چۈنكى، باقىيغا يۈزلەنگەن نەرسە، بەقانىڭ جىلۋىسىگە ئىگە بولىدۇ. مادەم ھەر ئىنسان غايەت شىددەتلىك سۈرەتتە ئۇزۇن بىر ئۆمۈر خالايدۇ، بەقاغا ئاشىقتۇر. ۋە مادەم بۇ فانىي ئۆمۈرنى باقىي ئۆمۈرگە ئۆزگەرتىدىغان بىر چارە بار ۋە مەنىۋى جەھەتتىن ئۇزۇن بىر ئۆمۈرگە ئۆتكۈزۈش مۇمكىندۇر؛ ئۇنداقتا ئەلۋەتتە ئىنسانىيىتى چۆكمىگەن بىر ئىنسان، ئۇ چارىنى ئىزدەيدۇ ۋە ئۇ ئىمكانىيەتنى ئەمەلىيەتكە ئۆزگەرتىشكە تىرىشىدۇ ۋە ئۇ غايىگە مۇناسىپ ھەرىكەت قىلىدۇ. چارە بۇدۇر: ﷲ ئۈچۈن ئىشلەڭلار، ﷲ ئۈچۈن كۆرۈشۈڭلار، ﷲ ئۈچۈن تىرىشىڭلار. «ﷲ ئۈچۈن، ﷲ نامىغا، پەقەت ﷲ ئۈچۈن» ئۇنىڭ رىزاسى دائىرىسىدە ھەرىكەت قىلىڭلار. ئۇ چاغدا ئۆمرۈڭلارنىڭ مىنۇتلىرى يىللار ھۆكمىگە ئۆتىدۇ.

  بۇ ھەقىقەتكە ئىشارەت قىلىپ، قەدىر كېچىسىدەك بىر كېچىنىڭ سەكسەن نەچچە يىلدىن ئىبارەت بولغان مىڭ ئاي ھۆكمىدە بولىدىغانلىقىنى قۇرئاننىڭ ئايىتى كۆرسىتىدۇ. ھەم بۇ ھەقىقەتكە ئىشارەت قىلغان ئەۋلىيالار ۋە ھەقىقەت ئەھلىنىڭ نەزىرىدە بىر ھەق دەستۇر بولغان «بەستى زامان»^** سىرى بىلەن، نۇرغۇن يىللار ھۆكمىدە بولغان بىر قانچە مىنۇتلۇق مىئراج زامانى، بۇ ھەقىقەتنىڭ بارلىقىنى ئىسپات قىلىدۇ ۋە ئەمەلىي بولغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. مىئراجنىڭ بىر قانچە سائەت مۇددىتىنىڭ مىڭلارچە يىللار ھۆكمىدىكى كەڭلىكى، قورشاۋى ۋە ئۇزۇنلۇقى باردۇر. چۈنكى ئۇ مىئراج يولى بىلەن بەقا ئالىمىگە كىردى. بەقا ئالىمىنىڭ بىر قانچە مىنۇتى، شۇ دۇنيانىڭ مىڭلارچە يىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالغاندۇر. ھەم شۇ ھەقىقەت ئۈستىگە قۇرۇلغان، ئەۋلىيالار ئارىسىدا كۆپ كۆرۈلگەن «بەستى زامان» ھادىسىلىرى بار. بەزى ئەۋلىيالار بىر مىنۇتتا بىر كۈنلۈك ئىشنى قىلغان؛ بەزىلىرى بىر سائەتتە بىر يىللىق ۋەىپىسىنى پۈتتۈرگەن؛ بەزىلىرى بىر مىنۇتتا قۇرئاننى بىر قېتىم ئوقۇپ تۈگەتكەنلىكلىرىنى رىۋايەت قىلىپ خەۋەر بېرىدۇ. بۇنداق ھەق ۋە سىدىق (توغرىلىق) ئەھلى بىلىپ تۇرۇپ ئەلۋەتتە يالغانچىلىق پەسلىكىگە چۈشمەيدۇ. ھەم ئۇ دەرىجىدە چەكسىز ۋە كۆپ تەۋاتۈرلەر بىلەن «بەستى زامان» ھەقىقىتىنى ئەينەن كۆرگەنلىكلىرى شۈبھېسىزدۇر. شۇ «بەستى زامان»نىڭ(ھاشىيە)*** ھەر كىم تەستىق قىلىدىغان بىر تۈرى، چۈشتە كۆرۈنىدۇ. بەزەن ئىنسان بىر مىنۇتتا كۆرگەن چۈشىنى، كەچۈرگەن ئەھۋاللارنى، سۆزلىگەن سۆزلىرىنى، كۆرگەن لەززەتلىرى ۋە چەككەن ئەلەملىرىنى كۆرۈش ئۈچۈن ئويغاقلىق ئالىمىدە بىر كۈن، بەلكى كۈنلەر لازىمدۇر.

  خۇلاسە: گەرچە ئىنسان فانىيدۇر. ئەمما بەقا ئۈچۈن يارىتىلغان ۋە باقىي بىر زاتنىڭ ئەينىكى قىلىپ يارىتىلغان ھەمدە باقىي مېۋىلەرنى بېرىدىغان ئىشلارنى قىلىش بىلەن ۋەزىپىلەندۈرۈلگەن؛ ۋە باقىي بىر زاتنىڭ، باقىي ئىسىملىرىنىڭ جىلۋىلىرىنى ۋە نەقىشلىرىنى ئۆزىدە كۆرسىتىدىغان بىر سۈرەت بېرىلگەندۇر. ئۇنداق بولسا، بىر ئىنساننىڭ ھەقىقىي ۋەزىپىسى ۋە سائادىتى: پۈتۈن تۈزۈلمىلىرى ۋە پۈتۈن قابىلىيەتلىرى بىلەن ئۇ باقىي ۋە سەرمەدىي زاتنىڭ رازىلىقى دائىرىسىدە ئىسىملىرىغا يېپىشىپ، ئەبەد يولىدا ئۇ باقىيغا يۈزلىنىپ مېڭىشتۇر. تىلى

يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى

دېگىنىدەك، قەلبى، روھى، ئەقلى ۋە پۈتۈن تۈيغۇلىرى «پەقەت ئۇلا باقىي، ئۇلا ئەزەلىي ۋە ئەبەدىي، ئۇلا سەرمەدىي، ئۇلا دائىم، ئۇلا مەتلۇب، ئۇلا مەھبۇب، ئۇلا مەقسۇد، ئۇلا مەئبۇد!»  دېيىشى لازىم.

﴿سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ﴾

﴿رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا﴾

(بەقەرە:286)

—————————————————–

ھىجاب توغرىسىدا

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

﴿يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ ِلاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ

يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ﴾

(سۇرە ئەھزاب: 59)

ئايىتى ھىجابنى (ئورۇنۇپ كىيىنىشنى) ئەمر قىلىدۇ. بۇزۇق مەدەنىيەت بولسا، قۇرئاننىڭ ئۇ ھۆكۈمىگە قارشى چىقىدۇ. ھىجابنى فىترىي(تەبىئىي ۋە يارىتىلىشقا مۇۋاپىق) كۆرمەيدۇ. «بىر ئاسارەتتۇر» دېيىشىدۇ. (قانداق چۈشىنىش كېرەك؟) ⁽*^)．

  جاۋاب: قۇرئان كەرىمنىڭ بۇ ھۆكۈمىنىڭ دەل فىترىي ئىكەنلىكىنى، قارشى تەرەپنىڭ پىكرى بولسا فىترىي ئەمەس ئىكەنلىكىنى كۆرسەتكەن كۆپلىگەن ھىكمەتلەردىن «تۆت ھىكمەت»نى بايان قىلىمىز.

  بىرىنچى ھىكمەت: ھىجاب ئاياللار ئۈچۈن فىترىيدۇر، يارىتىلىشى ئۇنى تەلەپ قىلىدۇ. چۈنكى ئاياللار يارىتىلىشىدىن ئاجىز ۋە نازۇك بولغانلىقتىن، ئۆزىنى ۋە ئۆز ھاياتىدىنمۇ زىيادە سۆيگەن بالىلىرىنى ھىمايە قىلىدىغان بىر ئەرنىڭ ھىمايە ۋە ياردىمىگە مۇھتاجتۇر. شۇڭلاشقا ئۇنىڭغا ئۆزىنى سۆيدۈرۈش، نەپرەت قىلدۇرماسلىق ۋە يىرگىنىش نەزىرىگە دۇچ كەلمەسلىك ئۈچۈن تىرىشىشقا تەبىئىي بىر مايىللىقى بار. ھەمدە ئاياللاردا ئوننىڭ ئىچىدە ئالتە–يەتتىسى يا قېرىپ قالغان، يا كۆرۈمسىز بولۇپ، قېرىلىقىنى ۋە كۆرۈمسىزلىكىنى ھەركىمگە كۆرسىتىشنى خالاشمايدۇ. ياكى ھەسەتخور بولۇپ ئۆزىدىن تېخىمۇ چىرايلىقلارغا نىسبەتەن تۆۋەن چۈشۈپ قالماسلىق ئۈچۈن؛ ياكى نەفسانىي ھۇجۇملاردىن ۋە تۆھمەتكە قېلىشتىن قورققاچقا، دەخلى–تەئەررۇزغا دۇچار بولماسلىق، ھەمدە ئېرى نەزىرىدە ساداقەتسىز قارىلىپ ئەيىپلىنىشكە ئۇچرىماسلىق ئۈچۈن يارىتىلىش جەھەتتىن ھىجاب خالايدۇ. ھەتتا دىققەت قىلىنسا بىلىنىدۇكى، ھەممىدىن كۆپ ئۆزىنى ئاسىرىغان قېرىپ قالغانلاردۇر.

  ئاياللاردا ئوننىڭ ئىچىدە ھەم ياش، ھەم چىرايلىق، ھەم ئۆزىنى كۆرسىتىپ يۈرۈشتىن ئىچى سىقىلمايدىغاندىن ئىككى–ئۈچى بولىشى مۇمكىن. مەلۇمدۇركى، ئىنسان ئۆزى سۆيمىگەن ۋە يامان كۆرىدىغان كىشىلەرنىڭ نەزىرىدىن (قارىشىدىن) ئىچى سىقىلىدۇ. ئەلۋەتتە خالىغىنىچە بەدىنىنى ئوچۇق كۆرسىتىپ يۈرىدىغان بىر چىرايلىق ئايال، قارىشىنى ياقتۇرىدىغان نامەھرەم ئەرلەردىن ئوندىن ئىككى–ئۈچى بولغان بولسا، يەتتە–سەككىزىنىڭ قارىشىنى يامان كۆرىدۇ. پاھىشە ۋە بۇزۇقچىلىق يولىغا ماڭمىغان بىر چىرايلىق ئايال نازۇك ۋە ھاياجانلىق بولغانلىقتىن، ماددى جەھەتتىنمۇ تەسىرى كۆرىنىدىغان، بەلكى زەھەرلەيدىغان نەزەرلەردىن ئەلۋەتتە ئىچى سىقىلىدۇ. ھەتتا ئاڭلايمىزكى، ئاياللارنىڭ ئوچۇق يالىڭاچلىق ماكانى بولغان ياۋرۇپادا، كۆپلىگەن ئاياللار بۇ خىل نەزەرلەردىن ئىچى سىقىلىپ «بۇ پەسلەر بىزنى كۆز تۈرمىسىگە ئېلىپ ئىچىمىزنى سىقىۋاتىدۇ» دەپ ساقچىغا ئەرز قىلىشىدىكەن.

  دېمەك، بۇزۇق مەدەنىيەتنىڭ ھىجابنى قوبۇل قىلماسلىقى يارىتىلىشقا زىتتۇر. قۇرئاننىڭ ھىجاب ئەمرى فىترىي بولۇش بىلەن بىللە، ئۇ شەپقەت مەدەنلىرى بولغان ۋە قىممەتلىك بىر ئەبەدىي ھەمراھ بولىدىغان خانىم–قىزلارنى ھىجاب ئارقىلىق، چۆكۈشتىن، پەسلىكتىن، مەنىۋى جەھەتتىكى ئاسارەتتىن ۋە قەدرسىزلىنىشتىن قۇتقۇزىدۇ.

  ھەمدە ئاياللاردا نامەھرەم ئەرلەرگە قارىتا تەبىئىي بىر خىل قورقۇنچاقلىق بار. ئۇ قورقۇش بولسا فىترىي ھالدا ھىجابنى تەلەپ قىلىدۇ. چۈنكى سەككىز–توققۇز مىنۇتلۇق بىر لەززەتنى تامامەن ئاچچىقلاشتۇرىدىغان سەككىز–توققۇز ئاي ئېغىر بىر بالا يۈكىنى زەخمەت بىلەن كۆتۈرۈش بىلەن بىللە، ھامىيسىز بىر بالىنى بېقىش ئۈچۈن سەككىز–توققۇز يىل ئۇ سەككىز–توققۇز مىنۇتلۇق ھارام لەززەتنىڭ بالاسىنى تارتىش ئېھتىمالىمۇ بار. بۇ خىل ئەھۋالمۇ كۆپ يۈز بەرگەنلىكتىن، نامەھرەملەردىن شىددەتلىك ھالدا قورقىدۇ، تەبىئىتى ساقلىنىشنى خالايدۇ. ھەمدە ھىجاب ئارقىلىق، نامەھرەملەرنىڭ ئىشتىھاسىنى قوزغىماسلىق ۋە دەخلى–تەئەررۇزىغا يول ئاچماسلىقنى ئاجىز يارىتىلىشى ئەمر قىلىدۇ، قۇۋۋەتلىك ھالدا ئەسكەرتىپ تۇرىدۇ. ھىجاب كىيىمىنىڭ ئۇنىڭ بىر قورغانى ۋە قەلئەسى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.

  ئاڭلىشىمىزچە مەركەز ۋە پايتەختتە (تۈركىيە) بازار ئىچىدە، كۈندۈزدە، خەلقنىڭ كۆزى ئالدىدا، ناھايىتى ئاددى بىر ئاياغ مايلامچىسىنىڭ، دۇنياۋىي دەرىجىسى چوڭ بولغان بىر كىشىنىڭ ئوچۇق پاچاق ئايالىغا ئەدەپسىز ھەرىكىتى بىلەن بىر ناچار مۇئامىلىدە بولىشى، ھىجابقا قارشا چىققۇچىلارنىڭ ھاياسىز يۈزىگە بىر كاچات ئۇرىدۇ!

  ئىككىنچى ھىكمەت: ئەر ۋە ئايال ئوتتۇرىسىدىكى شىددەتلىك ۋە ئەڭ ئاساسلىق مۇناسىۋەت، مۇھەببەت ۋە ئالاقە پەقەتلا دۇنياۋى ھاياتنىڭ ئېھتىياجى ئۈچۈن ئەمەستۇر. شۇنداق، بىر ئايال ئېرىگە پەقەتلا دۇنياۋى ھاياتقىلا مەخسۇس بولغان بىر ھايات رەپىقىسى ئەمەس، بەلكى ئەبەدىي ھاياتتىمۇ بىر ھايات رەپىقىسىدۇر. ئۇنداق بولغاندىن كېيىن، ئەلۋەتتە ئەبەدىي يولدىشى ۋە دوستى بولغان ئېرىنىڭ نەزىرىدىن باشقا غەيرىنىڭ نەزىرىنى ئۆز گۈزەللىكىگە جەلپ قىلماسلىقى، ئۇنى رەنجىتمەسلىكى ۋە قىزغاندۇرماسلىقى كېرەك. مادەم ئىمان سىرى بويىچە ئىمانلىق ئېرىنىڭ ئۇنىڭ بىلەن بولغان ئالاقىسى، دۇنياۋى ھاياتقىلا مەركەزلىشىپ قالغان، پەقەت ھايۋانىي ھېس بويىچىلا ۋە گۈزەللىك ۋاقتىغىلا مەخسۇس بولغان ۋاقىتلىق مۇھەببەت بىلەن ئەمەس، بەلكى ئەبەدىي ھاياتتىمۇ ئۇنىڭ بىر ھايات رەپىقىسى بولۇش جەھەتتە، ساغلام ۋە سەمىمىي بىر مۇھەببەت ۋە ھۆرمەت بىلەندۇر. ھەمدە ياشلىقىدىلا ۋە گۈزەللىك ۋاقتىدىلا ئەمەس، قېرىپ گۈزەللىكتىن كەتكەن ۋاقتىدىمۇ ئۇ خىل سەمىمىي مۇھەببەت ۋە ھۆرمەت داۋام قىلىدۇ. ئۇنداقتا ئەلۋەتتە بۇنىڭغا جاۋابەن ئۇ ئايالمۇ ئۆز گۈزەللىكىنى ئۇنىڭ نەزىرىگىلا مەخسۇسلاشتۇرۇش ۋە مۇھەببىتىنى ئۇنىڭ ئۈچۈنلا سەرپ قىلىش ئىنسانىيەتنىڭ تەلىپىدۇر. بولمىسا بەك ئاز ئۇتىدۇ، بىراق بەك كۆپ ئۇتتۇرىدۇ.

  شەرىئەت بويىچە، ئەر–ئايال ئوتتۇرىسىدا كۇفۇۋ (تەڭلىك) بولىشى، يەنى بىر–بىرىگە مۇناسىپ بولىشى كېرەك. بۇ مۇناسىپلىق ۋە تەڭلىك ئەڭ مۇھىمى دىندارلىق جەھەتتىدۇر.

  ئايالىنىڭ دىندارلىقىغا قاراپ ئۇنىڭغا ئەگىشىدىغان، رەپىقىسىنى ئەبەدىي ھاياتتا يوقىتىپ قويماسلىق ئۈچۈن تەقۋادارلىققا كىرىدىغان ئەر نېمىدىگەن بەختىيار!

  ئېرىنىڭ دىندارلىقىغا قاراپ، «ئەبەدىي ھاياتتىكى يولدىشىمنى يوقىتىپ قويماي» دەپ تەقۋادار بولىدىغان ئايالمۇ نە قەدەر بەختلىك!

  تەقۋادار ئايالىنى مەڭگۈلۈك يوقاتتۇرىۋېتىدىغان كەيپ–ساپا يوللىرىغا ماڭىدىغان شۇ ئەرنىڭ ۋاي ھالىغا!

  تەقۋادار بولغان ئېرىنىڭ يولىغا ماڭماي، مۇبارەك ئەبەدىي يولدىشىنى يوقىتىۋالىدىغان ئايال نېمىدىگەن بەختسىز!

  بىر–بىرىنىڭ گۇناھىنى ۋە كەيپ–ساپاسىنى دورىشىپ، بىر–بىرىنىڭ جەھەننەمگە تاشلىنىشلىرىغا ياردەم قىلىشىدىغان بەختسىز ئەر–ئاياللارغا مىڭلارچە ۋەيل! (ئىسىت ھالىغا!)

  ئۈچىنچى ھىكمەت: بىر ئائىلىنىڭ ھاياتىي بەخت–سائادىتى ئەر–ئايال ئوتتۇرىسىدىكى ئۆز–ئارا ئىشەنچ، سەمىمىي ھۆرمەت ۋە مۇھەببەت بىلەن داۋام قىلالايدۇ. ھىجابسىزلىق ۋە ئوچۇق بەدەن يۈرۈش ئۇ ئىشەنچنى بۇزىدۇ. ئۇ خىل ئۆز–ئارا ھۆرمەت ۋە مۇھەببەتنىمۇ سۇندۇرىدۇ. چۈنكى ئوچۇق بەدەن يۈرىدىغان ئون ئايالدىن بىرسىلا بولىدۇكى، ئۆز ئېرىدىن تېخىمۇ ياخشىراقىنى كۆرمىگەچكە ئۆزىنى نامەھرەملەرگە سۆيدۈرۈشكە تىرىشمايدۇ. توققۇزى ئۆز ئېرىدىنمۇ ياخشىراقىنى كۆرىدۇ. ھەمدە يىگىرمە كىشى ئىچىدە ئۆز ئايالىدىن تېخىمۇ گۈزىلىنى كۆرمەيدىغان بىرسىلا بولىدۇ. ئۇ ۋاقىت ئۇ سەمىمىي مۇھەببەت ۋە ئۆز–ئارا ھۆرمەت يوقىلىشى بىلەن بىللە، غايەت دەرىجىدە يىرگىنچلىك ۋە پەسلەرچە بىر ھېسنىڭ ئويغىنىشىغا سەۋەب بولىشى مۇمكىن. يەنى:

  ئىنساندا ھەدە–سىڭىللاردەك مەھرەملەرگە (نامەھرەم بولمىغانلارغا) قارىتا يارىتىلىشىدىن شەھۋانىي ھېس بولمايدۇ. چۈنكى مەھرەملەرنىڭ سىيمالىرى تۇغقانلىق ۋە مەھرەملىك جەھەتتىكى توغرا شەپقەت ۋە مۇھەببەتنى ھېس قىلدۇرغاچقا ئۇ خىل نەفسانىي ۋە شەھۋانىي بولغان مايىللىقلارنى سۇندۇرىدۇ. بىراق پاچاقلاردەك شەرىئەت جەھەتتىن مەھرەملەرگىمۇ كۆرسىتىلىشى رۇخسەت قىلىنمايدىغان يەرلىرىنى ئوچۇق–يالىڭاچ قويۇش، پەس نەفىسلەرگە قارىتا، ئىنتايىن يىرگىنچلىك بىر ھېسنىڭ ئويغىنىشىغا سەۋەب بولىشى مۇمكىن.

  چۈنكى مەھرەمنىڭ (تۇغقاننىڭ) سىيماسى مەھرەملىكتىن خەۋەر بېرىدۇ ۋە نامەھرەمنىڭكىگە ئوخشىمايدۇ. بىراق، مەسىلەن ئوچۇق پاچاق نامەھرەمنىڭكى بىلەن بىردەكتۇر. مەھرەملىكنى خەۋەر بېرىدىغان بىر پەرقلىق ئالامىتى بولمىغانلىقتىن ھايۋانىي بىر ھەۋەس نەزىرىنى بىر قىسىم پەس مەھرەملەردە ئويغىتىشى مۇمكىندۇر. مۇنداق نەزەر بولسا، تۈكلەرنى تەتۈر ئۆرىۋەتكىدەك دەرىجىدىكى بىر ئىنسانىي چۆكۈشتۇر (ھالاكەتتۇر).

  تۆتىنچى ھىكمەت: مەلۇمدۇركى نەسىلنىڭ كۆپ بولىشى ھەممە تەلەپ قىلىدىغان ئىشتۇر، نەسىلنىڭ كۆپىيىشىگە تەرەپدار بولمايدىغان ھېچبىر مىللەت ۋە ھۆكۈمەت يوقتۇر. ھەتتا پەيغەمبىرىمىز رەسۇلى ئەكرەم ئەلەيھىسسالاتۇ ۋەسسالام:

  تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنِّى اُبَاهِى بِكُمُ اْلاُمَمَ

يەنى، «ئۆيلىنىڭلار، كۆپىيىڭلار، مەن قىيامەتتە سىلەرنىڭ كۆپلىكىڭلار بىلەن پەخىرلىنىمەن» دېگەن. ھالبۇكى ھىجابسىزلىق ئۆيلىنىشنى كۆپەيتمەستىن ئازايتىۋېتىدۇ. چۈنكى ئەڭ ھۇشسىز ۋە غەرب مەدەنىيىتىگە مۇپتىلا بىر ياشمۇ ھايات رەپىقىسىنىڭ ئار–نومۇسلۇق بولىشىنى خالايدۇ. ئۆزىدەك بۇزۇق يولدا يۈرىدىغان، يەنى يېرىم يالىڭاچ يۈرىدىغان بولىشىنى خالىمىغانلىقتىن بويتاق قالىدۇ. ھەتتا پاھىشە يولىغا مېڭىشى مۇمكىن.

  ئايال ئۇنداق ئەمەس، يەنى ئېرىنى ئۇ دەرىجىدە چەكلىمە ئاستىغا ئالالمايدۇ. چۈنكى ئايال ئائىلە ھاياتىدا ئىچكى مۇدىر بولىشى جەھەتتە، ئېرىنىڭ مال–مۈلكى، ئەۋلادى ۋە ھەر نەرسىسى ئۈچۈن مۇھاپىزەت خىزمەتچىسى بولغانلىقتىن، ئايالنىڭ ئەڭ ئاساسلىق خىسلىتى ساداقەت ۋە ئىشەنچدۇر. ئوچۇق–يالىڭاچلىق بولسا، بۇ ساداقەتنى سۇندۇرىدۇ. ئېرى نەزىرىدە ئىشەنچىنى يوقىتىۋالىدۇ ۋە ئۇنىڭغا ۋىجدان ئازابى چەكتۈرىدۇ. ھەتتا ئەرلەردىكى ئىككى ياخشى خىسلەت ھېساپلىنىدىغان جاسارەت ۋە ساخاۋەت ئاياللاردا بولسا، يۇقىرىدىكى ئىشەنچ ۋە ساداقەتكە زىيان كەلگەنلىكتىن ناچار ئەخلاق ھېساپلىنىدۇ، يامان خىسلەتتۇر. بىراق يولدىشىنىڭ ۋەزىپىسى خەزىنىدارلىق ۋە ساداقەت ئەمەس، بەلكى ھىمايە، مەرھەمەت ۋە ھۆرمەتتۇر. شۇڭلاشقا ئۇ ئەر چەكلىمە ئاستىغا ئېلىنمايدۇ. باشقا ئاياللارنىمۇ نىكاھىغا ئالسا بولىدۇ.

  مەملىكىتىمىز ياۋروپاغا قىياس قىلىنسا بولمايدۇ. چۈنكى ئۇ يەردە ئوچۇق بەدەنلەر بولسىمۇ، دۇئېلدەك (ئېتىشىشتەك) ۋاستىلار بىلەن ئار–نۇمۇس قىسمەن قوغدىلىنىدۇ. ئىناۋىتى بولغان بىرىنىڭ ئايالىغا بىراۋ پەس نەزەر بىلەن قارىسا، ئۆلۈمدەك نەتىجىنى ئويلىشىپ قويۇپ ئاندىن قارايدۇ.

  ھەمدە سوغوق مەملىكەت بولغان ياۋروپادىكى ئىنسانلارنىڭ تەبىئىتى ئۇ مەملىكەتتەك سوغۇق ۋە جانسىزدۇر. بۇ ئاسىيا يەنى ئىسلام قىتئەسى ئۇنىڭغا نىسبەتەن ئىسسىق مەملىكەتلەردۇر. مەلۇمدۇركى تەبىئىي مۇھىتنىڭ ئىنساننىڭ ئەخلاقىغا تەسىرى بولىدۇ. ئۇ سوغۇق مەملىكەتلەردىكى سوغۇق مىجەز ئىنسانلاردا ھايۋانىي ھەۋەسلەرنى قوزغاش ۋە باشقىسىنىڭ ئىشتىھاسىنى ئېچىش جەھەتتە، ئۇ ئوچۇق بەدەن بەلكىم بەكمۇ كۆپ سۇيىئىستېمالغا ۋە بۇزۇقچىلىققا سەۋەب بولمايدۇ. بىراق ھاياجانلىق ۋە نازۇك بولغان ئىسسىق مەملىكەت ئىنسانلىرىنىڭ نەفسانىي ھەۋەسلىرىنى داۋاملىق ھاياجانغا كەلتۈرىدىغان ئۇ ئوچۇق بەدەنلەر، ئەلۋەتتە كۆپلىگەن سۇيىئىستېمالغا، بۇزۇقچىلىققا، نەسىلنىڭ ئاجىزلىشىشىغا ۋە قۇۋۋەتنىڭ زەئىپلىشىشىگە سەۋەب بولىدۇ. بىر ئايدا ياكى يىگىرمە كۈندە بىر تەبىئىي ئىھتىياجغا بەدەل، بىر قانچە كۈندە بىر ئۆزىنى ئۇ خىل ئىشلارغا مەجبۇر دەپ ھېس قىلىدۇ. ئۇ ۋاقىت ھەر ئايدا ئون بەش كۈندەك ھەيىزگە ئوخشاش سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئايالىدىن ئۇزاق تۇرۇشقا مەجبۇر بولغان ئەر، نەفسىگە مەغلۇپ بولسا پاھىشە يولىغىمۇ مېڭىپ قالىدۇ.

  شەھەرلىكلەر، يېزا ۋە سەھرالىقلارغا قاراپ ھىجابقا ئەھمىيەتسىز قارىسا بولمايدۇ. چۈنكى يېزىلاردا تىرىكچىلىك مەشغۇلىيەتلىرى، جىسمانىي جەھەتتىن ئىشلەش ۋە ھېرىش سەۋەبلىرى تۈپەيلىدىن، شۇنداقلا شەھەرلىكلەرگە نىسبەتەن دىققەت نەزەرنى ئاز جەلپ قىلىدىغان مەسۇم ئىشچى ۋە قوپالراق سەھرا ئاياللىرىنىڭ، نىسبەتەن ئوچۇقراق كېيىنىشلىرى نەفسانىي ھەۋەسلەرنى قوزغاشقا ئانچە سەۋەب بولالمىغاندەك، لاغايلاپ يۈرىدىغان ئىشسىز كىشىلەرمۇ ئاز بولغانلىقتىن شەھەردىكى بۇزۇقچىلىقنىڭ ئوندىن بىرىسى ئۇلاردا بولمايدۇ. شۇڭا ئۇلارغا قىياس قىلىپ ھىجابقا سەل قاراشقا بولمايدۇ.

———————————————————

(يىگىرمە بەشىنچى لەمئانىڭ بىر قوشۇمچىسى)

كىچىك بالىلارنىڭ ۋاپاتىغا تەزىيە

بِاسْمِهِ ﴿وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِه﴾

(ئىسرا:44)

ئەزىز ئاخىرەتلىك قېرىندىشىم ھافىز خالىد ئەپەندى!

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

﴿وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا لِلّهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ﴾

(بەقەرە:156)

  قېرىندىشىم، بالىڭىزنىڭ ۋاپاتى مېنىمۇ قايغۇرتتى، بىراق ﴿اَلْحُكْمُ لِلّهِ﴾ قازاغا رازى بولۇش ۋە تەقدىرگە تەسلىم بولۇش ئىسلامىيەتنىڭ مۇھىم بىر تەرىپىدۇر. ﷲ سىلەرگە مۇكەممەل شەكىلدە سەبىر ئاتا قىلسۇن. مەرھۇمنىمۇ سىلەرگە ئاخىرەتلىك ياردەمچى ۋە شاپائەتچى قىلسۇن. سىزگە ۋە سىزدەك تەقۋادار مۆئمىنلەرگە چوڭ بىر خۇشخەۋەر ۋە ھەقىقىي بىر تەسەللىي كۆرسىتىپ بېرىدىغان «يەتتە نۇقتا»نى بايان قىلىمىز:

  بىرىنچى نۇقتا:

  قۇرئانى ھەكىم مۆئمىنلەرنىڭ بالاغەتكە يەتمەستىن ۋاپات قىلغان بالىلىرى جەننەتتە ئەبەدىي، سۆيۈملۈك ۋە جەننەتكە لايىق بىر شەكىلدە دائىما بالا پېتىچە قالىدىغانلىقىنى؛ جەننەتكە كىرگەن ئاتا–ئانىلىرىنىڭ قۇچاقلىرىدا مەڭگۈلۈك ھۇزۇرلىنىش ۋاستىسى بولىدىغانلىقىنى؛ بالىسىنى سۆيۈش ۋە ئەركىلىتىشتەك بەكمۇ گۈزەل بىر لەززەتكە ئاتا–ئانىسىنىڭ يەنە ئېرىشىشىگە سەۋەب بولىدىغانلىقىنى؛ ھەرقانداق لەززەتنىڭ جەننەتتە بار ئىكەنلىكىنى؛ «جەننەت نەسىل قالدۇرۇش ماكانى بولمىغانلىقتىن بالا سۆيۈش ۋە ئەركىلىتىش ھۇزۇرلىرى بولمايدۇ» دېگۈچىلەرنىڭ بۇ ھۆكۈمىنىڭ توغرا ئەمەسلىكىنى؛ شۇنداقلا بۇ دۇنيادا ئون يىللىق قىسقا بىر ئەلەم ئارىلاش بولغان بالىسىنى سۆيۈش ۋە ئەركىلىتىش ئورنىغا، مىليونلىغان يىللار ساپ، ئەلەمسىز ھالدىكى ئۇ خىل ھۇزۇرنى قازىنىش مۆئمىننىڭ بەكمۇ چوڭ بىر خىل سائادەت ۋاستىسى بولىدىغانلىقىنى شۇ ئايەتى كەرىمە ﴿وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ﴾(ئىنسان:19) جۈملىسى ئارقىلىق ئىشارەت قىلىدۇ ۋە خۇشخەۋەر بېرىدۇ.

  ئىككىنچى نۇقتا:

  بىر زامان بىر زات بىر زىنداندىكى تۇرىۋاتقان ئىدى. كېيىن ئامراق بىر بالىسى يېنىغا كەلتۈرىلىدۇ. ئۇ بىچارە مەھبۇس ھەم ئۆزىنىڭ ئەلىمى بىلەن، ھەم بالىسىغا ياخشى قارىيالمىغانلىقىدىن ئۇنىڭ ئەلىمى بىلەن قايغۇرىۋاتاتتى. كېيىن مەرھەمەتكار پادىشاھ ئۇنىڭغا ئادەم ئەۋەتىپ دەيدۇكى: «شۇ بالا گەرچە سېنىڭ بالاڭدۇر، بىراق مېنىڭ قارمىقىمدا ۋە ماڭا تەۋە پۇقرادۇر، ئۇنى ئېلىپ كېتىمەن، ئېسىل بىر سارايدا باقتۇرىمەن.» ئۇ كىشى يىغلايدۇ، قاقشايدۇ، «مېنىڭ تەسەللىي تېپىشىمغا ۋاستە بولغان بالامنى بەرمەيمەن» دەيدۇ. ئۇنىڭغا بۇرادەرلىرى دەيدۇكى: «سېنىڭ بۇ خىل قايغۇرۇشۇڭ مەنىسىزدۇر. ئەگەر سەن بالىنى دەپ قايغۇرىۋاتقان بولساڭ، بالا شۇ مەينەتچىلىك، پۇراقچىلىق، جاپالىق زىنداندىن بەكمۇ راھەت ۋە ھۇزۇرلۇق بىر سارايغا كېتىۋاتىدۇ. ئەگەر سەن ئۆز مەنپەئەتىڭنى ئويلاپ قايغۇرىۋاتقان بولساڭ، بالا بۇ يەردە قېلىپ قالدى دېسەك، ۋاقىتلىق، شۈبھىلىك بىر مەنپەئەتىڭ بىلەن بىرگە، بالىنىڭ كەلتۈرىدىغان كۈلپەتلىرى سەۋەبلىك كۆپلىگەن قىيىنچىلىق ۋە ئەلەم تارتىسەن. ئەگەر ئۇ يەرگە كەتسە، ساڭا مىڭلارچە مەنپەئەتى بار. چۈنكى پادىشاھنىڭ مەرھەمىتىنى جەلب قىلىشقا سەۋەب بولىدۇ، ساڭا شاپائەتچى ئورنىدا بولۇپ قالىدۇ. پادىشاھ ئۇنى سەن بىلەن كۆرۈشتۈرۈشنى خالايدۇ. كۆرۈشۈشۈڭلار ئۈچۈن ئەلۋەتتە ئۇنى زىندانغا ئەۋەتمەيدۇ، بەلكى سېنى زىنداندىن چىقىرىپ سارىيىغا ئېلىپ بارىدۇ ۋە بالاڭ بىلەن كۆرىشىسىلەر. بىراق بىر شەرت بار. يەنى پادىشاھقا ئىشەنچ ۋە ئىتائىتىڭ بولىشى كېرەك…»

  ئەزىز قېرىندىشىم، مانا بۇ مىسالدىكىدەك، سېنىڭدەك مۆئمىنلەر بالىلىرى ۋاپات قىلغان ۋاقىتتا شۇنداق ئويلىنىش كېرەك: شۇ بالا گۇناھسىزدۇر. ئۇنىڭ ياراتقۇچىسى بولسا چەكسىز رەھىملىك ۋە كەرەملىكتۇر. مېنىڭ قۇسۇرلۇق تەربىيە ۋە شەپقىتىمنىڭ ئورنىغا، غايەت مۇكەممەل بولغان ئىنايەت ۋە رەھمىتىگە ئالدى. دۇنيانىڭ ئەلەملىك، بالا–مۇسىبەتلىك ۋە مۇشەققەتلىك زىندانىدىن چىقىرىپ، جەننەتۇل فىردەۋسىگە ئەۋەتتى. بۇ بالا نېمە دېگەن بەختلىك؟ شۇ دۇنيادا قالغان بولسا، قانداق ھالغا كىرىدىغانلىقىنى كىم بىلىدۇ؟! شۇڭلاشقا مەن ئۇنىڭغا قايغۇرمايمەن، ئۇنى بەختىيار دەپ ئويلايمەن. ئۆزۈمگە ئائىت مەنپەئەتىم ئۈچۈنمۇ ئۆكۈنمەيمەن، ئازاپلىنىپ قايغۇرمايمەن. چۈنكى، دۇنيادا قالغان بولسا، ئون يىللىق ۋاقىتلىق ئەلەم ئارىلاش بولغان بىر بالا سۆيۈش لەززىتىنى تەمىن قىلغان بولاتتى. ئەگەر سالىھ قۇل بولغان ۋە دۇنيا ئىشلىرىدىمۇ ئىقتىدارلىق بولغان بولسىغۇ، بەلكىم ماڭا ياردىمى بولغان بولاتتى. بىراق ۋاپاتى ئارقىلىق مەڭگۈلۈك جەننەتتە ئون مىليون يىل مەن ئۈچۈن بالا سۆيۈش لەززىتىگە ۋە ئەبەدىي سائادىتىمگە ۋاستە بولغان شاپائەتچى ھۆكمىگە ئۆتىدۇ. ئەلۋەتتە ۋە ئەلۋەتتە، مۇئاججەل (تەخىرسىز) ۋە شۈبھىلىك بىر مەنپەئەتنى يوقاتقان، چوقۇم ۋە تەخىرلىك (كېيىنكى) مىڭ مەنپەئەتنى قازانغان كىشى ئازاپلىنىپ ئۆكۈنمەيدۇ، مەيۈسلىنىپ پەرياد قىلمايدۇ.

  ئۈچىنچى نۇقتا:

  ۋاپات قىلغان بالا، رەھىملىك ياراتقۇچىنىڭ مەخلۇقى، مۈلكى، قۇلى ۋە ھەر جەھەتتىن ئۇنىڭ سەنئەت ئەسىرىدۇر، ھەمدە ئۇنىڭ ئىگىدارچىلىقى ئاستىدىكى ئاتا–ئانىسنىڭ بىر ھەمراھى بولۇپ، ۋاقىتلىق ھالدا ئاتا–ئانىسىنىڭ قارىشىغا بېرىلگەندۇر. ئاتا–ئانىسىنى ئۇنىڭغا خىزمەتكار قىلغان بولۇپ، ئاتا–ئانىسىنىڭ ئۇ خىزمىتىگە بۇ دۇنيادىكى بىر مۇكاپات ۋە ھەق قاتارىدا لەززەتلىك بىر شەپقەتنى بەرگەندۇر. ئەمدى مىڭدىن توققۇز يۈز توقسان توققۇز ئۈلۈش ئىگىسى بولغان ئۇ رەھىملىك ياراتقۇچى رەھمەت ۋە ھىكمىتىنىڭ تەلىپى بىلەن ئۇ بالىنى سېنىڭ قولۇڭدىن ئالسا، سېنىڭ ئۇ خىزمىتىڭگە خاتىمە بەرسە، سىرتقى جەھەتتىكى بىر ئۈلۈش بىلەن، ھەقىقەت جەھەتتە مىڭ ئۈلۈش ئىگىسىگە قارشى شىكايەتنى پۇرىتىدىغان بىر شەكىلدە مەيۈس بولۇپ قايغۇرۇش ۋە پەرياد قىلىش مۆئمىنلەرگە ياراشمايدۇ، بەلكى غەپلەت ۋە زالالەت ئىگىلىرىگە يارىشىدۇ.

  تۆتىنچى نۇقتا:

  ئەگەر بۇ دۇنيا ئەبەدىي بولغان بولسا، ئىنسان ئىچىدە ئەبەدىي قالىدىغان بولسا ۋە ئايرىلىشمۇ مەڭگۈلۈك بولىدىغان بولسا، قايغۇرۇپ ئۆكۈنۈشنىڭ ۋە مەيۈسلىنىپ ئازاپلىنىشنىڭ بىر مەنىسى بولغان بولاتتى. بىراق مادەم دۇنيا بىر مېھمانخانىدۇر. ئۇنداقتا ۋاپات قىلغان بالا قەيەرگە كەتكەن بولسا، سىزمۇ، بىزمۇ شۇ يەرگە كېتىمىز… بۇ ئۆلۈم ئۇنىڭغىلا مەخسۇس ئەمەس، بەلكى ئومۇمىي بىر يولدۇر. ھەمدە ئايرىلىشمۇ ئەبەدىي ئەمەس، كېلەچەكتە ھەم بەرزەختە ھەم جەننەتتە كۆرىشىلىدۇ. ئۇنداقتا اَلْحُكْمُ لِلّهِ دېيىش كېرەك، ئۇ بەردى، ئۇ ئالدى، «ئەلھەمدۇلىللاھى ئەلا كۇللى ھال» دەپ سەبىر بىلەن شۈكۈر قىلىش كېرەك.

  بەشىنچى نۇقتا:

  ﷲنىڭ رەھمىتىنىڭ ئەڭ گۈزەل، ئەڭ نازۇك، ئەڭ ھۇزۇرلۇق ۋە ئەڭ شېرىن جىلۋىلىرىدىن بولغان شەپقەت، نۇرانىي بىر ئىكسىردۇر (بەكمۇ خاسىيەتلىك دورا). ئاشىقلىقتىن كۆپ دەرىجىدە تېز ھالدا ﷲقا يېقىنلاشقا ۋاستە بولىدۇ. مەجازى (ھەقىقىي بولمىغان) ئاشىقلىق ياكى دۇنياغا بولغان ئاشىقلىق كۆپلىگەن مۈشكىلاتلار ئارقىلىق ھەقىقىي ئاشىقلىققا ئۆزگىرىپ، ﷲنى تاپقاندەك، شەپقەتمۇ، ھېچ مۈشكىلاتسىز، تېخىمۇ قىسقا، تېخىمۇ ساپ بىر شەكىلدە قەلبنى ﷲقا باغلايدۇ. دادا بولسۇن، ئانا بولسۇن ئۆز بالىسىنى پۈتۈن دۇنياسىدەكلا ياخشى كۆرىدۇ. بالىسى قولدىن ئېلىنغان ۋاقىتتا، ئەگەر بەختىيار بولغان بولسا ۋە ھەقىقىي ئىمان ئەھلى بولغان بولسا، دۇنيادىن يۈزىنى بۇراپ، ھەقىقىي نىئمەت بەرگۈچى بولغان ﷲنى تاپىدۇ، دەيدۇكى: «دۇنيا فانىيدۇر، قەلب بىلەن ئالاقە تۈزۈشكە ئەرزىمەيدۇ.» بالىسى قەيەرگە كەتكەن بولسا، ئۇ يەرگە قارىتا بىر ئالاقە پەيدا قىلىدۇ، يۈكسەك مەنىۋى بىر ھالغا ئىگە بولىدۇ.

  غەپلەت ۋە زالالەت ئەھلى شۇ بەش ھەقىقەتتىكى سائادەت ۋە خۇشخەۋەردىن مەھرۇمدۇر. ئۇلارنىڭ ھالى قانچىلىك ئەلەملىك ئىكەنلىكىنى شۇنىڭ بىلەن قىياس قىل. يەنى: بىر ئايال ئىنتايىن ياخشى كۆرگەن ئوماق بىر بالىسىنىڭ سەكراتقا چۈشكەنلىكىنى كۆرگەن ۋاقىتتا، دۇنيادىكى ئەبەدىي ياشاش خىيالىنىڭ ھۆكۈمى بويىچە، ھەمدە غەپلەت ۋە زالالەت پىكرى نەتىجىسىدە، ئۆلۈمنى يوقىلىش ۋە مەڭگۈلۈك ئايرىلىش دەپ تەسەۋۋۇر قىلغانلىقىدىن، يۇمشاق كۆرپىسىنىڭ ئورنىغا قەبرىنىڭ قاتتىق تۇپرىقىنى ئويلىنىپ، ئازغۇنلىقى سەۋەبلىك ئەرھەمەرراھىمىن بولغان ﷲنىڭ رەھمەت جەننىتىنى، فىردەۋس نىئمەتلىرىنى بىلەلمىگەنلىكتىن نەقەدەر مەيۈسلىنىپ قايغۇرىدىغانلىقىنى، ئازاپلىنىدىغانلىقىنى ھېس قىلالايسەن. بىراق، ئىككى دۇنيالىق سائادەت سەۋەبى بولغان ئىمان ۋە ئىسلامىيەت مۆئمىنگە دەيدۇكى: شۇ سەكراتتا ياتقان بالاڭنىڭ مەرھەمەتلىك ياراتقۇچىسى ئۇنى بۇ فانىي دۇنيادىن چىقىرىپ جەننەتكە ئېلىپ كېتىۋاتىدۇ. ساڭا ھەم شاپائەتچى، ھەم مەڭگۈلۈك بىر بالا قىلىدۇ. ئايرىلىش ۋاقىتلىقتۇر، ئەنسىرىمە،

﴿اَلْحُكْمُ لِلّهِ﴾ ﴿ اِنَّا لِلّهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ ﴾ دىگىن، سەبىر قىل!

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى

سەئىد نۇرسى

(كىچىك بالىلارنىڭ ۋاپاتىغا مۇناسىۋەتلىك بىر مەكتۇپنىڭ پارچىسى)

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ

  «كىچىك بالىلارنىڭ ۋاپاتىغا تەزىيە» ناملىق رىسالىدىكى ﴿ َطوُفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ﴾(ۋاقىئە:17)ئايىتىگە دائىر، بىر قىسم بۇرۇنقى تەپسىرلەردە «جەننەتتە كىچىك بالىدىن تارتىپ ئەڭ قېرىسىغىچە ھەممە كىشى ئوتتۇز ئۈچ ياشتا بولىدۇ» دېيىلگەن. بۇنىڭ ھەقىقىتى، ئاللاھۇ ئەئلەم شۇ بولۇشى مۇمكىن: ئايەتتە ئوچۇق تەرزدە وِلْدَانٌ ئىبارىسى بىلەن ئىپادە قىلىۋاتىدۇكى: شەرئىي پەرزلەرنى ئادا قىلىش مەجبۇرىيىتى بولمىغان، سۈننەت قاتارىدىمۇ ئورۇندىمىغان ۋە بالاغەتكە يەتمەي تۇرۇپ ۋاپات بولغان بالىلار، جەننەتتە جەننەتكە خاس ۋە سۆيۈملۈك بالا پېتىچە قالىدۇ. ئەمما ئاتا–ئانىلىرى يەتتە ياشقا توشقان بالىلارنى، كۆندۈرۈش مەقسىتىدە، قىزىقتۇرۇش سۈرىتىدە، نامازغا ئوخشاش پەرزلەرنى ئورۇنداشقا بۇيرۇشى؛ ھەمدە ئون ياشقا كىرسە، قاتتىقلىق بىلەن ناماز ئوقۇتۇشى ۋە كۆندۈرۈشى شەرىئەتتە باردۇر. دېمەك، ۋاجىپ بولمىغان تۇرسىمۇ، يەتتە ياشتىن بالاغەت يېشىغىچە بولغان، نەپلە ئىبادەت تەرزىدە چوڭلارغا ئوخشاش ناماز ئوقۇپ، روزا تۇتقان بالىلارمۇ، دىندار چوڭلارغا ئوخشاش مۇكاپات ئالالىشى ئۈچۈن ئوتتۇز ئۈچ ياشتا بولىدۇ. بىر قىسىم تەپسىرلەر بۇ نۇقتىنى ئىزاھلىماستىن، ھەممە بالىلارغا ئومۇملاشتۇرىۋەتكەن. خۇسۇسىي تۇرسىمۇ، ئومۇمىيدەك قاراپ قېلىشقان.

سەئىد نۇرسى

   بەزى ھەدىسى شەرىفلەردە ئىشارەت قىلىنغانكى، «ئاخىرزاماندا ئاياللار تائىپىسىدە ئىمان ھەقىقەتلىرى كۆپرەك نامايەن بولىدۇ. ئۇ زاماننىڭ زالالەت خەتەرلىرىدىن قىسمەن قۇتۇلۇپ قالىدۇ.» بىر ھەدىسى شەرىفتە پەرمان قىلىدۇكى: عَلَيْكُمْ بِدِينِ الْعَجَائِز يەنى، «ئاخىرزاماندا ياشانغان ئاياللارنىڭ دىنىغا ئەگىشىڭلار.» دېمەك، شەپقەت قەھرىمانلىرى بولغان ئاياللارنىڭ شۇ شەپقەت خىسلىتىدىن چىققان سەمىمىيەت ۋە ئىخلاسى، شۇ زاماننىڭ رىياكارانە زالالەت خەتەرلىرىدىن قۇتۇلۇپ قېلىشىغا سەۋەب بولىدۇ. ئىسلامىيىتىنى مۇھاپىزەت قىلىدۇ.

  يەنە بىر ھەدىسى شەرىف پەرمان قىلىدۇكى: اَبِى الْبَنَاتِ مَرْزُوقٌ يەنى «قىزلارنىڭ دادىسىنىڭ رىزقىغا بەرىكەت كىرىدۇ.» دېمەك، ئاخىرزاماندا قىز پەرزەنتلەر كۆپىيىدۇ. ھەمدە ئۆزلىرى خەيرلىك، رىزىقلىرى بەرىكەتلىك بولىدۇ. مەن خېلىدىن بېرى بۇ خىل ھەدىسلەرنىڭ سىرىنى بىلمەيتتىم. جانابى ھەقكە شۈكۈر بولسۇنكى، ئاخىرقى پەيتلەردە ئۇ سىرنى مەلۇم دەرىجىدە چۈشەندىم. ناھايىتى قىسقا بىر ئىشارەت قىلىمىز:

  ئىىنسان بالىلىرى، باشقا ھايۋانلارغا ئوخشاش قىسقا ۋاقىتتىلا ئۆز ھاجىتىدىن ئۆزى چىقالمىغانلىقتىن، ياشاشتا ھايۋانلاردەك ئىككى–ئۈچ ئاي ئەمەس، بەلكى ئون يىل، ھەتتا تېخىمۇ ئۇزۇن ۋاقىت شەپقەتلىك بىر ھىمايىگە مۇھتاج بولىدۇ. مانا بۇ سىر، ھايۋان تائىپىسىگە زىت ھالدا، ئىنسانلاردا ئۆز پەرزەنتلىرىگە بولغان شەپقەت ھېسسىنىڭ، بىر فىترىي خىسلەت شەكلىدە داۋام قىلىشىنى تەقەززا قىلغان. ھەمدە ئىقتىدارسىز بالىلارغا ۋە زەئىپ ئانىلىرىغا ھەقىقىي ياردەم قىلىش ۋە ھىمايىچى بولۇش ھىكمىتىگە بىنائەن، ئەرلەرنىڭ تەبىئىتىدىمۇ شەرەپ ۋە ئىززەت خىسلىتى قويۇلغان. بۇ ئىززەتنىڭ ئىچىدىمۇ خالىس، بەدەلسىز، مىننەتسىز ۋە سەمىمىي بىر قەھرىمانلىق قويۇلغان. لېكىن ئۇ خىسلەت، بەزى سەۋەبلەر تۈپەيلى مەلۇم دەرىجىدە بۇزۇلغانلىقى ئۈچۈن، سەمىمىي ۋە خالىس قەھرىمانلىق خىسلىتى كۆپىنچىسىدە زەئىپلەشكەن. ئەمما ئاياللاردا ئۇ فىترىي خىسلەت بولغان شەپقەت قەھرىمانلىقى بۇزۇلمىغان. بۇ فىترىي خىسلەتنىڭ ئەھلى ئىسلام ئارىسىدا، ئاخىرزاماندا كاتتا بىر خىزمەتكە ۋاستە رولىنى ئوينايدىغانلىقىنى ۋە ئىجتىمائىي ھاياتتا، ئىسلامىيەت دائىرىسىدە بىر ئاساس بولىدىغانلىقىنى، ئۇنىڭدەك ھەدىسى شەرىفلەر كۆرسىتىپ رەمىز (زەئىپرەك ئىشارەت) بىلەن خەۋەر بېرىدۇ.

سەئىد نۇرسى

ئەزىز، مەسۇم ئەۋلادلىرىم!

  قۇرئاننى ئۆگىنىش ئۈچۈن دەرس ئېلىۋېتىپسىلەر. سىلەر بىلىدىغان يېڭى ھەرپلەردە يېتەرسىزلىكلەر بولغانلىقى ئۈچۈن، مۇمكىن بولۇشىچە يېڭى ھەرپتىن ئوقۇماسلىق كېرەك.

  ھەم، قۇرئان ئوقۇشنىڭ پايدىسى پەقەتلا قارىي بولۇش، دۇنيادا ئۇنىڭ بىلەن مەرتىۋە قازىنىش ۋە مائاش ئېلىش ئەمەس، بەلكى ھەربىر ھەرپىنىڭ ھېچ بولمىسا ئوندىن تارتىپ تا يۈزگىچە، تا مىڭلارغا قەدەر جەننەت مېۋىلىرىنى ۋە ئاخىرەتلىك ساۋاپلارنى بېرىدىغانلىقىنى ئويلاپ، ئەبەدىي ھاياتتىكى ھۇزۇر ۋە بەخت–سائادەتنى تەمىنلەش نىيىتىدە ئوقۇش لازىم.

  شۇنداق، مەكتەپلەردە دۇنيا تىرىكچىلىكى ياكى مەرتىۋىسى ئۈچۈن پەننىي بىلىملەرنى ئۆگىنىشنىڭ، بۇ قىسقىغىنە دۇنياۋىي ھاياتتىكى دەرىجىسى ۋە پايدىسى بىر بولسا؛ ئەبەدىي ھاياتتا، قۇرئان ۋە قۇرئاننىڭ مۇقەددەس كەلىمىلىرىنى، ھەمدە نۇرلۇق ۋە ئىمانىي مەنالىرىنى ئۆگىنىش، ئۇنىڭدىن مىڭلارچە ھەسسە تېخىمۇ قىممەتلىكتۇر. ئۇلار شىشە ھۆكمىدە، بۇلار بولسا ئالماس ھۆكمىدىدۇر.

  ھەم ئاتا–ئاناڭلارغا ھەقىقىي، پايدىلىق ئەۋلادلاردىن بولالايسىلەر. سىلەر، مادام مەسۇمسىلەر، تېخى گۇناھىڭلار يوق؛ مۇشۇنداق مۇقەددەس بىر نىيەت بىلەن ئوقۇساڭلار، سىلەر رىسالەئى نۇرنىڭ مەسۇم شاگىرتلىرى قاتارىدا قوبۇل قىلىنىپ، بارلىق شاگىرتلارنىڭ دۇئالىرىدىن ھەسسىدار بولىسىلەر. ھەمدە نۇرلۇق ۋە مۇبارەك ئىلىم تالىپى سانىلىسىلەر.

  ھەم ئۇستازىڭلارنى، ھەم سىلەرنى، ھەم ئاتا–ئاناڭلارنى، ھەم يۇرتۇڭلارنى تەبرىكلەيمەن.

سەئىد نۇرسى

   بىرىنچىدىن: مەكتۇبىڭلارنى ناھايىتى بىتاپ بولغان ئۇستازىمىزغا ئوقۇدۇق. ئۇستازىمىز بولسا: «مەن ئېغىر كېسەل بولمىغان بولسام، بۇ تولىمۇ قىممەتلىك، دىققەتلىك ۋە مۇبارەك قېرىنداشلىرىمغا تەپسىلىي بىر جاۋاب يازغان بولاتتىم. بىراق بۇ ئېغىر ۋەزىيىتىم بۇنىڭغا يول قويمىغانلىقتىن، ناھايىتى قىسقا بىر نەچچە نۇقتىنى ئۇ مۇبارەك ۋە سەمىمىي قېرىنداشلىرىم ۋە قۇرئان خىزمىتىدىكى دوستلىرىمغا يازارسىلەر.» دېدى.

  بىرىنچىسى: قىرىق يىلدىن بېرى ناھايىتى دەھشەتلىك بىر دىنسىزلىكنىڭ ھۇجۇمى قارشىسىدا، ھەر نەرسىسىنى پىدا قىلىدىغان ھەقىقىي پىداكارلار لازىم بولغان بىر پەيتتە، قۇرئانى ھەكىيمنىڭ ھەقىقىتىگە، پەقەت دۇنيالىق سائادىتىمنىلا ئەمەس، بەلكى كېرەك بولسا ئاخىرەتلىك سائادىتىمنىمۇ پىدا قىلىشنى قارار قىلدىم. بىر سۈننەت ھېسابلانغان ۋاقىتلىق دۇنيا ئاياللىرىنى ئېلىش ئەمەس، ھەتتا بۇ دۇنيانىڭ ئۆزىدە ماڭا ئون ھۆرى ماڭا بېرىلسىمۇ تاشلاشقا مەجبۇر ئىدىم. شۇندىلا ھەقىقىي ئىخلاس بىلەن قۇرئان ھەقىقەتلىرىگە خىزمەت قىلالايتتىم. چۈنكى بۇ دەھشەتلىك دىنسىزلىك كومىتېتلىرى، شۇنداق دەھشەتلىك ھۇجۇملارنى ۋە ھىيلە–مىكىرلەرنى قوللاندىكى، بۇلارغا قارشى تۇرۇش ئۈچۈن بەكمۇ يۈكسەك پىداكارلىك قىلىش ۋە دىنىي ھەرىكىتىنى ﷲ رىزاسىدىن باشقا ھېچبىر نەرسە ئۈچۈن ۋاستە قىلماسلىق لازىم ئىدى. بىچارە بىر قىسىم ئالىملار ۋە تەقۋادار كىشىلەر بالا–چاقىسىنىڭ تىرىكچىلىك دەردىنى دەپ بىدئەتلەرگە پەتىۋا بېرىشتى ياكى تەرەپدار كۆرۈنۈشتى، بولۇپمۇ دىن دەرسلىرىنى ۋە ئەرەبچە ئەزاننى ئەمەلدىن قالدۇرۇشتەك دەھشەتلىك ھۇجۇملارغا قارشى ئۈستۈن بىر پىداكارلىق، ئۈستۈن بىر مۇستەھكەملىك، ھەمدە دۇنيالىق ھەر نەرسىدىن ئىستىغنا (ئۆزىنى قاچۇرۇش) زۆرۈرىيىتى قارشىسىدا مەن بىر سۈننەتى سەنىييە بولغان ئۆيلىنىش ئادىتىنى، كۆپلىگەن ھاراملارغا كىرمەسلىك ۋە كۆپلىگەن ۋاجىپ ۋە پەرزلەرنى ئورۇنلاش ئۈچۈن تەرك قىلدىم. بىر سۈننەت يۈزسىدىن يۈز گۇناھقا كىرىلمەيدۇ. چۈنكى بۇ قىرىق يىل ئىچىدە بىر سۈننەتنى ئورۇنلىغان بەزى موللىلار ئون گۇناھ ۋە ھاراملارغا كىرىشكە، بىر قىسىم سۈننەت ۋە پەرزلەرنى تاشلاشقا ئۆزىنى مەجبۇر بىلىشتى.

  ئىككىنچىدىن: قۇرئانى كەرىمدىكى

﴿فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ﴾

ۋە ھەدىسى شەرىفتىكى تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا (ئۆيلىنىڭلار، كۆپىيىڭلار…) غا ئوخشاش ئەمرلەر دائىمىي ۋە ۋۇجۇبىي (قەتئىي) ئەمر ئەمەستۇر. بەلكى ئىستىھبابىي (ياخشى كۆرۈلگەن) ۋە سۈننەت ئەمرلەردۇر. ھەم شەرتلەرگە باغلىقتۇر. شۇنداقلا ھەركىم ئۈچۈن ھەر ۋاقىت ئەمەستۇر.

  شۇنداقلا لاَ رُهْبَانِيَّةَ فِى اْلاِسْلاَمِ «راھىپلىق ئىسلامىيەتتە يوقتۇر» مەنىسى، «راھىپلاردەك بويتاق قېلىش رەت قىلىنىدۇ، ھەقىقەتسىزدۇر، ھارامدۇر» دېمەك ئەمەستۇر، بەلكى خَيْرُ النَّاسِ مَنْ يَنْفَعُ النَّاسَ ھەدىسىنىڭ سىرى بويىچە، ئىجتىمائىي ھاياتقا خىزمەت قىلىش ئۈچۈن، ئىجتىمائىي بىر ئىسلام ئادىتىگە رىغبەتلەندۈرۈشتۇر. بولمىسا سەلەفى سالىھىندىن مىڭلارچە ھەقىقەت ئەھلى ئەبەدىي ھاياتلىرىغا دەل خىزمەت قىلىش ئۈچۈن، يالغۇزلۇقنى ۋە غارلارنى ۋاقتىنچە ئىختىيار قىلىپ، دۇنيانىڭ فانىي زىننەتلىرىدىن ئىستىغنا قىلىپ، يالغۇزلۇقنى تاللاشقان. مادەم شەخسىي ۋە خۇسۇسىي بولغان باقىي ھاياتقا ئائىت كامالىتى ئۈچۈن دۇنيانى تەرك قىلغانلار سەلەفى سالىھىندىن كۆپ بولغان. ئۇنداقتا خۇسۇسىي ئەمەس، ئومۇمنى كۆزدە تۇتۇپ، كۆپلىگەن بىچارىلەرنىڭ باقىي سائادەتلىرى ئۈچۈن، زالالەتكە چۈشمەسلىكلىرى، ئىمانلىرىنى قۇۋۋەتلەندۈرۈپ قۇتقۇزۇشلىرى ئۈچۈن، ھەمدە قۇرئان ۋە ئىمان خىزمىتىگە دەل خىزمەت قىلىش، شۇنداقلا سىرتتىن كەلگەن، ئىچتىن چىققان دىنسىزلەرگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن ئۆتكۈنچى ۋە فانىي دۇنياسىنى تەرك قىلىش، ئەلۋەتتە سۈننەتى سەنىييەگە زىت ئەمەس، بەلكى سۈننەت ھەقىقىتىگە ئۇيغۇنلۇقتۇر. سىددىقى ئەكبەر ھەزرىتى ئەبۇبەكىرنىڭ (ر.ئە) «جەھەننەمدە بەدىنىم چوڭايسۇن، مۇسۇلمانلارنىڭ كىرىشىگە ئورۇن قالمىسۇن» دېگەن پىداكارلىقتىكى تولىمۇ ئۈستۈن ساداقىتىنىڭ بىر زەررىسىنى قازىنىش پىكرى بىلەن، بىچارە سەئىد پۈتۈن ئۆمرىدە بويتاقلىقنى، ئىستىغنانى ئىختىيار قىلدى.

  ئۈچىنچىدىن: رىسالەئى نۇرنىڭ شاگىرتلىرىغا «باشقىلار ئۆيلەنسىمۇ سىلەر ئۆيلىنىشتىن ۋاز كېچىڭلار» دېيىلمىگەن، ھەم دېيىلمەيدۇ. بىراق شاگىرتلار بىر قانچە تەبىقىدۇر. بىر تەبىقىنىڭ ھەقىقىي ئىخلاسنى يوقىتىپ قويماسلىق، ھەقىقىي بىر پىداكارلىق ۋە ئۈستۈن بىر ساداقەت ئېلىپ يۈرۈش ئۈچۈن، دۇنيالىق ئىھتىياجلارغا مۇمكىن بولىشىچە ئۆمرىنىڭ ۋاقىتلىق بىر قىسمىدا باغلانماسلىقى بۇ زاماندا لازىم كېلىۋاتىدۇ.

  ئەگەر قۇرئان ۋە ئىمان خىزمىتىدە ياردەمچى بولىدىغان ئايال تاپسا ئالىدۇ، خىزمىتىگە زىيان بەرمەيدۇ. ئەلھەمدۇلىللاھ بۇ تۈردىن كۆپ نۇر تالىپلىرى بار، ئاياللىرى ئۇلاردىن كېيىن قېلىشمايۋاتىدۇ، ھەتتا ئۇ ئاياللار ئۆزىدىكى شەپقەتتىن كەلگەن، ھەق تەلەپ قىلمايدىغان تەبىئىي قەھرىمانلىق ۋە ئىخلاس جەھەتتىن تېخىمۇ ئېشىپ كېتەلەيدۇ. نۇر شاگىرتلىرىنىڭ يېتىشكەن قىسىملىرىدىن كۆپىنچىسى ئۆيلەنگەندۇر، بۇ سۈننەتنى ئورۇندىغاندۇر. رىسالەئى نۇر ئۇلارغا دەيدۇكى: ئائىلەڭلار كىچىك بىر نۇر مەدرىسىسى، بىر ئىرفان مەكتىپى بولسۇن، شۇندىلا بۇ سۈننەت دەل ئورۇنلانغان بولىدۇ ۋە سۈننەتى سەنىييەنىڭ مېۋىسى بولغان بالىلىرىڭلار سىلەرگە ئاخىرەتتە شاپائەتچى، بۇ دۇنيادا ئىمان دەرسىنى ئېلىپ ھەقىقىي بىر ئەۋلاد بولىدۇ. بولمىسا بۇ ئوتتۇز يىل ئىچىدە قىسمەن كۆرۈلگىنىدەك، ئۇ بالىلارغا پەقەتلا غەربنىڭ مەدەنىيەت تەربىيىسى بېرىلسە بىر جەھەتتىن ئۇ بالىلار دۇنيادا پايدىسىز ۋە ئاخىرەتتە دەۋاگەر بولۇپ، «نېمە ئۈچۈن ئىمانىمنى قۇتقازمىدىڭلار؟» دەپ، ئاتا–ئانىسىنى ئەلەمگە قالدۇرىدىغان ئىش بولسا، سۈننەتى سەنىييەنىڭ ھىكمىتىگە زىت بولىدۇ.

سەئىد نۇرسى

«ئى ئىنسانلار! تەقۋادارلاردىن بولۇشۇڭلار ئۈچۈن، سىلەرنى ۋە سىلەردىن بۇرۇنقىلارنى ياراتقان پەرۋەردىگارىڭلارغا ئىبادەت قىلىڭلار. ﷲ سىلەرگە زېمىننى تۆشەك ۋە ئاسماننى بىنا قىلىپ بەردى، بۇلۇتتىن يامغۇر ياغدۇرۇپ بەردى، سىلەرگە رىزىق بولۇش ئۈچۈن يامغۇر ئارقىلىق تۈرلۈك مېۋىلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى. ئەمدى ﷲقا شېرىك كەلتۈرمەڭلار. ھالبۇكى، سىلەر (ﷲنىڭ شېرىكى يوقلۇقىنى) بىلىپ تۇرىسىلەر.» (سۈرە بەقەرە 20-21)

مۇقەددىمە

  ئەقىدە ۋە ئىمانىي ھۆكۈملەرنى (قەلبتە) قۇۋۋەتلەندۈرۈش ۋە مۇقىملاشتۇرۇش ئارقىلىق (ئۇ جەھەتتە) پىششىق تاكامۇللىشىش ھالىتىگە ئېلىپ كېلىدىغان پەقەتلا ئىبادەتتۇر. شۇنداق، ﷲنىڭ ئەمرلىرىنى قىلىش، چەكلىمىلىرىنى قىلماسلىقتىن ئىبارەت بولغان ئىبادەت ئارقىلىق ۋىجدانىي ۋە ئەقلىي بولغان ئىمانىي ھۆكۈملەرگە كۈچ–قۇۋۋەت بېرىلمىسە تەسىرى ئاز ۋە ئاجىز قالىدۇ. بۇنىڭغا ئىسلام ئالىمىنىڭ ھازىرقى ۋەزىيىتى شاھىتتۇر.

  بەرھەق، ئىبادەت دۇنيا ۋە ئاخىرەت سائادەتلىرىگە ۋاستە بولغىنىدەك؛ ھەم تىرىكچىلىك ۋە سالىھ ئەمەل، يەنى دۇنيا ۋە ئاخىرەت ئىشلىرىنى ئىنتىزامغا سېلىشقا سەۋەبتۇر، ھەم شەخسى ۋە ئومۇمى كامالەتلەرگە ۋاستىدۇر، ھەمدە ياراتقۇچى بىلەن قۇل ئارىسىدىكى ناھايىتى يۈكسەك بىر باغ ۋە شەرەپلىك مۇناسىۋەتتۇر.

  ئىبادەتنىڭ دۇنيا سائادىتىگە سەۋەب بولىدىغانلىقىنى ئىزاھ قىلىدىغان جەھەتلەر:

  بىرىنچى: ئىنسان پۈتۈن ھايۋانلاردىن ئىمتىيازلىق ۋە ئۆزگىچە شەكىلدە، ئاجايىپ ۋە يۈكسەك بىر تۈزۈلمە بىلەن يارىتىلغاندۇر. شۇ سەۋەبتىن ئىنساندا تۈرلۈك–تۈرلۈك ئارزۇلار ۋە ئىنتىلىشلەر مەيدانغا كەلگەندۇر. مىسال: ئىنسان ئەڭ گۈزەل نەرسىلەرنى خالايدۇ. ئەڭ مۇكەممەل نەرسىلەرگە ئىنتىلىدۇ، بەك زىننەتلىك نەرسىلەرنى ئارزۇ قىلىدۇ. ئىنسانىيەتكە لايىق بىر تىرىكچىلىك ۋە شەرەپ بىلەن ياشىغۇسى كېلىدۇ. شۇ ئىنتىلىشلەرنىڭ تەلىپى بويىچە، يەيدىغان، كىيىدىغان ۋە باشقا ھاجەتلىرىنى خالىغىنىدەك بىر شەكىلدە تەمىنلەش ئۈچۈن كۆپلىگەن ھۆنەر–سەنئەتلەرگە ئېھتىياجى تۇغۇلىدۇ. ئۇ كەسىپلەرنىڭ ھەممىسىگە قارىتا قابىلىيىتى بولمىغانلىقتىن، باشقا كىشلەر بىلەن «ئەمگەكتە شېرىكلىشىش»كە مەجبۇردۇر. شۇندىلا ھەر بىرىسى ئۆز ئەمگەك مېۋىلىرىنى بۇرادىرى بىلەن ئالماشتۇرش ئارقىلىق ئېھتىياجلىرىنى ياخشى تەمىن قىلالايدۇ.

  بىراق ئىنساندىكى (پايدا–ھۇزۇرغا ئىنتىلگۈچى) قۇۋۋەئى شەھەۋىييە، (زىيان ۋە قىيىنچىلىقتىن قاچقۇچى) قۇۋۋەئى غەزابىييە ۋە (توغرا–خاتانى ئايرىغۇچى) قۇۋۋەئى ئەقلىييە ھېسلىرى ياراتقۇچى تەرىپىدىن (يارىتىلىش جەھەتتە) چەكلەنمىگەنلىكتىن ۋە ئىنساننىڭ جۈزئىي ئىختىيارى ئارقىلىق تاكامۇللىشىشىنى تەمىن قىلىش ئۈچۈن بۇ ھېسلار ئەركىن قويۇۋېتىلگەنلىكتىن، ئۇ ئالاقە ۋە مۇئامىلىلەردە زۇلۇم ۋە دەخلە–تەرۇزلار ئوتتۇرىغا چىقىدۇ.

  بۇ دەخلە–تەرۇزلارنى كونترول قىلىش ئۈچۈن ئىنسانىيەت جامائەتلىرى ئۇ ئەمگەك مېۋىلىرىنى ئالماشتۇرۇشتا ئادالەتكە مۇھتاج بولىدۇ. بىراق ھەر شەخسنىڭ ئەقلى ئۇ ئادالەتنى دەل ئىدراك قىلىشتىن ئاجىز بولغانلىقتىن ئومۇمى بىر ئەقىلگە ئېھتىياج تۇغۇلىدۇ، شۇندىلا شەخسلەر ئۇ ئومۇمى ئەقىلدىن (ئېتىرازسىز) پايدىلىنالايدۇ. ئۇ خىل ئومۇمى ئەقىلمۇ پەقەتلا قانۇن شەكلىدە بولىدۇ، ئۇنداق قانۇنمۇ پەقەتلا شەرىئەتتۇر.

   كېيىن ئۇ شەرىئەتنىڭ تەسىر، ئىجرا ۋە تەتبىقىنى تەمىن قىلىدىغان بىر رەھبەر ۋە مۇراجىئات قىلىنغۇچى لازىمدۇر. ئۇمۇ پەقەتلا پەيغەمبەردۇر. پەيغەمبەر بولغان زاتنىڭمۇ ئىچكى ۋە سىرتقى جەھەتتىن خەلققە قارىتا بولغان ھاكىمىيىتىنى داۋام قىلدۇرۇش ئۈچۈن ماددى ۋە مەنىۋى يۈكسەكلىككە ۋە بىر ئۆزگىچىلىككە ئېھتىياجى بولغىنىدەك، ياراتقۇچى بىلەن بولغان مۇناسىۋەت دەرىجىسىنى كۆرسىتىش ئۈچۈنمۇ بىر دەلىلگە ئېھتىياجى باردۇر. ئۇ خىل دەلىلمۇ پەقەت مۆجىزىلەردۇر.

  كېيىن ﷲنىڭ ئەمرلىرىگە ۋە چەكلىمىلىرىگە ئىتائەت ۋە بويسۇنۇشنى تەمىن ۋە تەسىس قىلىش ئۈچۈن ئۇنىڭ بۈيۈكلىكىنى زېھىنلەردە مۇقىم سىڭدۇرۇشكە ئېھتىياج باردۇر. بۇمۇ پەقەت ئەقىدىلەر ئارقىلىق يەنى، ئىمان ھۆكۈملىرىنىڭ ئىنكاسى ئارقىلىق بولىدۇ. ئىمانىي ھۆكۈملەرنىڭ قۇۋۋەتلىنىشى ۋە تەرەققى قىلىشى پەقەتلا تەكرار–تەكرار بولۇپ تۇرىدىغان ئىبادەت ئارقىلىق بولىدۇ.

  ئىككىنچى: ئىبادەت، پىكىرلەرنى چەكسىز ھىكمەت ئىگىسى بولغان ياراتقۇچىسىغا بۇراش ئۈچۈندۇر. قۇلنىڭ ئۇ ياراتقۇچىسىغا بولغان يۈزلىنىشى، ئۇنىڭغا ئىتائەت ۋە بويسۇنۇشنى نەتىجىلەندۇرىدۇ. ئىتائەت ۋە بويسۇنۇش بولسا، قۇلنى مۇكەممەل ئىنتىزام ئاستىغا كىرگۈزىدۇ. قۇلنىڭ ئىنتىزام ئاسىتىغا كىرىشى ۋە قانۇنىيەتلەرگە بويسۇنۇشى ئارقىلىق ھىكمەتنىڭ سىرى ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. ھىكمەت بولسا، كائىنات سەھىپىلىرىدە پارلىغان سەنئەت نەقىشلىرى بىلەن ئۆزىنى كۆرسىتىدۇ.

  ئۈچىنچى: ئىنسان خۇددى ئۇلىنىش مەركىزىگە ئوخشاش، يارىتىلىشنىڭ پۈتۈن قانۇن ۋە ئىنتىزاملىرى ئۈچۈن ۋە كائىناتتىكى ئىلاھىي نىزام ۋە قائىدىلەرنىڭ جىلۋىلىرى ئۈچۈن بىر مەركەزدۇر. شۇڭلاشقا ئىنساننىڭ ئۇ قانۇنلارغا قارىتا باغ ۋە ئالاقە قۇرۇشى، ھەمدە ئۇ نىزام ۋە قائىدىلەرنىڭ ئىتەكلىرىگە يېپىشىپ ئەگىشىشى لازىمدۇر. شۇندىلا ئومۇمى بىر جەرياننى تەمىن قىلغان بولۇش بىلەن بىرگە، ئالەم تەبىقىلىرىدە ئايلىنىۋاتقان سىستىما ۋە مېخانىزىملارنىڭ ھەرىكەتلىرىگە زىتلىق قىلىش نەتىجىسىدە ئۇ مېخانىزىملارنىڭ چاقلىرى ئاستىدا ئېزىلمەيدۇ. بۇمۇ پەقەتلا ئۇ ئەمر ۋە چەكلىمىلەردىن ئىبارەت بولغان ئىبادەت ئارقىلىق بولىدۇ.

  تۆتىنچى: ئەمرلەرگە بويسۇنۇش، چەكلىمىلەردىن قېچىش سايىسىدە، بىر شەخس ئىجتىمائى ھاياتتا كۆپلىگەن ساھەلەر ۋە مەرتىۋىلەر بىلەن مۇناسىۋەتدار بولىدۇ. بولۇپمۇ دىنىي ھۆكۈملەر ۋە ئومۇمى بولغان ئىجتىمائىي ھىكمەتلەر بويىچە بىر شەخس بىر تۈر (كوللىكتىپ) ھۆكمىگە ئۆتىدۇ، يەنى ھوقۇق، شەرەپ، رەھبەرلىك، تۈزىتىش دېگەندەك كۆپلىگەن ۋەزىپىلەر بىر شەخسكە يۈكلىنىدۇ. ئەگەر ئۇ ئەمرلەرگە بويسۇنۇپ چەكلىمىلەردىن قاچقۇچى ئۇ شەخس بولمىسا ئۇ ۋەزىپىلەر تامامەن ئاياغ ئاستى قىلىنغان بولىدۇ.

  بەشىنچى: ئىنسان ئىسلامىيەت سايىسىدا، ئىبادەت تۈرتكىسى بىلەن پۈتۈن مۇسۇلمانلارغا قارىتا مەھكەم بىر مۇناسىۋەت پەيدا قىلىدۇ. قۇۋۋەتلىك بىر باغلىنىشقا ئىگە بولىدۇ. بۇلار بولسا تەۋرەنمەس بىر قېرىنداشلىققا ۋە ھەقىقى بىر مۇھەببەتكە سەۋەب بولىدۇ. ھەقىقەتتىمۇ ئىجتىمائى ھاياتنىڭ تاكاممۇل ۋە تەرەققى تېپىشىدا ئالدىنقى ۋە بىرىنچى پەشتاقلار قېرىنداشلىق ۋە مۇھەببەتتۇر.

  ئىبادەتنىڭ شەخسى كامالەتكە سەۋەب ئىكەنلىكىنىڭ ئىزاھى:

  ئىنسان جىسمانى جەھەتتە كىچىك، ئاجىز، زەئىپ بولۇشى بىلەن ھايۋانلارغا ئوخشاش بولسىمۇ، لېكىن مەنىۋى جەھەتتىن بەكمۇ يۈكسەك بىر روھ ئىگىسىدۇر. بەكمۇ چوڭ مەنىۋى قابىلىيەتكە مالىكتۇر. ھېساپسىز دەرىجىدە ئىنتىلىشلىرى ۋە چەكسىز ئارزۇلىرى باردۇر. پايانسىز دەرىجىدە پىكىرلىرى، ھەمدە پۈتمەس–تۈگىمەس دەرىجىدە شەھەۋىييە ۋە غەزابىييە ھېسلىرى مەۋجۇت. شۇنداق ئاجايىپ بىر يارىتىلىشى باردۇركى، گويا پۈتۈن تۈرلەر ۋە ئالەملەرگە بىر «كىچىك خۇلاسە» شەكلىدە يارىتىلغاندۇر.

  ئەنە شۇنداق بىر ئىنساننىڭ ئۇ يۈكسەك روھىنى تەرەققى قىلدۇرغان ئىبادەتتۇر. مەنىۋى قابىلىيەتلىرىگە كامالەت قازاندۇرغان ئىبادەتتۇر. ئىنتىلىشلىرىنى پەرقلەندۈرۈپ پاك ھالغا كەلتۈرگەن ئىبادەتتۇر. ئارزۇ–ئۈمىدلىرىنى ئەمىلىلەشتۈرگەن ئىبادەتتۇر. شەھەۋىييە ۋە غەزابىييە ھېسلىرىنى چەك ئاستىغا ئالغان ئىبادەتتۇر. ئىچكى ۋە سىرتقى ھېس ۋە تۇيغۇلىرىنى كىرلىتىدىغان تەبىئەت داتلىرىنى تازىلايدىغان ئىبادەتتۇر. ئىنساننى تەقدىرىدە مۇمكىن بولغان ئەڭ يۈكسەك دەرىجىگە چىقارغۇزغان ئىبادەتتۇر، قۇل ۋە ﷲ ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ بۈيۈك ۋە ئەڭ نازۇك باغ پەقەتلا ئىبادەتتۇر. بەرھەق، ئىنسانىي كامالەتنىڭ ئەڭ يۈكسىگى شۇ باغ ۋە شۇ مۇناسىۋەتتۇر.

  ئەسكەرتىش: ئىبادەتنىڭ روھى ئىخلاستۇر. ئىخلاس بولسا، قىلىنغان ئىبادەتنىڭ پەقەتلا ئەمر قىلىنغانلىقى ئۈچۈن قىلىنىشىدۇر. ئەگەر باشقا بىر پايدا ياكى بىر ھىكمەت ئىبادەتكە بىردىنبىر سەۋەب بولۇپ قالسا ئۇ ئىبادەت باتىلدۇر (خاتادۇر.) ئۇ پايدىلار ۋە ھىكمەتلەر پەقەتلا (ئۇ ئىبادەتنى قەلبىدە) ئۈستۈن كۆرۈشكە سەۋەب بولسا بولىدۇ. بىراق (ئۇ ئىبادەتنى قىلدۇرىدىغان) بىردىنبىر سەۋەب بولسا بولمايدۇ.

ئەزىز، سىددىق قېرىنداشلىرىم!

  بىرىنچى: پۈتكۈل رىسالەئى نۇر تالىبىلىرنىڭ مۇبارەك بايرىمىنى (ھېيتىنى) ۋە ھەججۇل ئەكبەردە بولغان نۇر شاگىرتلىرى بىلەن ھەجدىكى نۇر تەرەپدارلىرىنىڭ بايراملىرىنى تەبرىكلەش ئىچىدە، كۆپ زامانلاردىن بېرى ئەسىرلىك (مۇستەملىكە) ئاستىدا قالغان ۋە مۇستەقىللىقىنى يوقاتقان ھىندىستان، ئەرەبىستانغا ئوخشاش ئىسلام ئالىمىنىڭ چوڭ مەملىكەتلىرى بىردىن ئىسلام دۆلىتى شەكلىدە, ھىندىستاندا يۈز مىليون نوپۇسلۇق بىر ئىسلام دۆلىتى، ھىندونېزىيەدە نوپۇسى ئەللىك مىليوندىن زىيادە بىر ئىسلام دۆلىتى ۋە ئەرەبىستاندا تۆت–بەش ھۆكۈمەت بىر قوشما شىتاتقا ئوخشاش ئەرەب بىرلىكى بىلەن، ئىسلام بىرلىكىنى بىرلەشتۈرىشىدىكى ئىسلام ئالىمىنىڭ بۇ چوڭ بايرىمىنىڭ مۇقەددىمىسىنى تەبرىكلەش بىلەن بۇ بايرام بىزگە خۇش خەۋەر بېرىدۇ.

  ئىككىنچىسى: ئىستانبۇلدا، رەئفەت بەينىڭ ۋە مۇستافا ئورۇچنىڭ يازغانلىرىغا قارىغاندا، كۆپ زامان ئىسلام ئارمىيىسىنى ئىدارە قىلغان ۋە كېيىن ئۇنىۋېرسىتېتكە ئۆزگەرگەن ھەربىي ئىشلار نازارىتى ۋە مىللى مۇداپىئە ئىدارىسىنىڭ دەرۋازىسى بولغان ئۇ چوڭ بىنانىڭ ئۈستىدە

اِنَّا فَتَحْنَالَكَ فَتْحًا مُبِينًا ٭وَ يَنْصُرَكَ اللّٰهُ نَصْرًا عَزِيزًا

دەپ قۇرئان يېزىقى بىلەن ئو مەنىدار قۇرئان ئايىتى يېزىلغانىدى، كېيىن بولسا مەرمەر تاشلار بىلەن ئۈستى يېپىلىپ ئۇ نۇرلارنى يوشۇرۇپ قويۇشقان ئىدى. ئەمدى ئۇنىڭ ئېچىلىشى يېڭىدىن قۇرئان يېزىقىغا بىر رۇخسەت قىلىنىش نەمۇنىسى ۋە رىسالەئى نۇر كۆزلىگەن مەقسەتكە بىر ۋاستە ۋە ئۇنىۋېرىستېتنىڭ كەلگۈسىدە بىر نۇر مەدرىسىسى بولىشىغا بىر ئىشارەت بولغىنىغا ئوخشاش؛ دېڭىزلى رىسالەئى نۇر شاگىرىتلىرىدىن ئەخمەتلەر، مەشھۇر ئالىم ۋە ئەقىل جەھەتتىن ئون توققۇزىنچى ئەسىرنىڭ ئەڭ چوڭى ۋە جەمئىيەتشۇناسلىق پەيلاسوپلىرىنىڭ ئەڭ ئالدىنقىسى بولغان بىسمارىكنىڭ ئەسىرىدىن ئالغان بىر پارچىدا، ئۇ دانىشمەن بىسمارىك ئۆز ئەسىرىدە دەيدۇكى: «قۇرئاننى ھەر جەھەتتىن تەتقىق قىلدىم، ھەر كەلىمىسىدە بۈيۈك بىر ھىكمەت كۆردۈم. بۇنىڭ مسلى ۋە ئىنسانىيەتنى ئىدارە قىلىدىغان ھىچبىر ئەسەر يوقتۇر ۋە كەلمەيدۇ.» ۋە پەيغەمبەرگە خىتابەن دەيدۇ:

  «ئى مۇھەممەد! ساڭا ئەسىرداش بولالمىغىنىمغا ئىنتايىن ئەپسۇسلىنىمەن. ئىنسانىيەت ساڭا ئوخشاش مۇستەسنا بىر قۇدرەتنى بىر قېتىم كۆردى، قايتا كۆرەلمەيدۇ. شۇ سەۋەپتىن سېنىڭ ھۇزۇرۇڭدا يۈكسەك ھۆرمەت بىلەن ئىگىلىمەن.»

بىسمارىك

دەپ ئىمزاسىنى قويغان (ھاشىيە)^. ھەمدە ئۇ سۆزلىرىدە، بۇزۇلغان ۋە ئەمەلدىن قالغان ساماۋىي كىتابلارنى زىيادە چۈشۈرۈۋەتكەنلىكتىن ئۇ جۈملىلەر يېزىلماسىلىقى كېرەك، مەنمۇ ئىشارەت قىلدىم.

   ئۇ زات ئون توققۇزىنچى ئەسىرنىڭ ئەڭ ئەقىللىقى ۋە ئەڭ چوڭ بىر پەيلاسوپى، شۇنداقلا سىياسەتنىڭ ۋە ئىنسانىيەت ئىجتىمائى ھاياتىنىڭ ئەڭ مۇھىم بىر شەخسىيىتى بولىشى؛ ھەم ئىسلام ئالىمىنىڭ مۇستەقىللىقىنى قىسمەن قولغا ئېلىشى ۋە ئەجنەبىي ھۆكۈمەتلىرىنىڭ قۇرئان ھەقىقەتلىرىنى ئىزدىشى، غەرب ۋە غەربى شىمالدا قۇرئانغا تەرەپدار بولغان چوڭ بىر جەرياننىڭ بولىشى؛ ھەم ئامېرىكىنىڭ ئەڭ يۈكسەك ۋە مەشھۇر پەيلاسوپى بولغان مىستەر كارلايلمۇ ئەينەن بىسمارىكقا ئوخشاش: « باشقا كىتابلار، ھېچبىر جەھەتتە قۇرئانغا يېتىشەلمەيدۇ. ھەقىقىي سۆز ئۇدۇر، ئۇنى تېڭشىشىمىز كېرەك.» دەپ قەتئىي قارار بېرىشى (ھاشىيە)^*؛ ۋە نۇرلارنىڭمۇ ھەر تەرەپكە يېيىلىشى ۋە تەرەققىياتى چوڭ بىر ئالامەتتۇركى، ئەجنەبىيلەردە كۆپ بىسمارىكلار ۋە مىستەر كارلايللار چىقىدۇ ۋە ئىشارەتلىرى بار، دەپ نۇر تالىپلىرىغا بىر ھېيت ھەدىيەسى شەكلىدە تەقدىم قىلىمىز ۋە بىسمارىكنىڭ سۆزىنى قوشۇپ ئەۋەتتۇق. ھەممىڭلارغا سالام.

قېرىندىشىڭلار

سەئىد نۇرسى

(دېڭىزلى رىسالەئى نۇر ئوقۇغۇچىلىرىدىن ئەخمەتلەرنىڭ خېتىدىكى بىسمارىكنىڭ بايانلىرى)

مۆھتەرەم ئۇستازىم!

  مەشھۇر نېمىس ھۆكۈمرانلىرىدىن بولغان پرەنس بىسماركنىڭ ھەر خىل دىنلار، بولۇپمۇ ئىسلامىيەت ھەققىدە ئىيتقان سۆزلىرىنى سىز مۆھتەرەم ئۇستازىمىزغا ئەۋەتىۋاتىمىز. غەرپتە ئىسلامىيەتنىڭ نەقەدەر ئىلگىرلەيدىغانلىقىنى بۇ سۆزلەر كۆرسەتمەكتە:

  كەڭرى ئىجتىمائىي تەتقىقاتلىرىمدىن بىر نەمۇنە: 19–ئەسىردە ئۆتكەن كۆپ ساھەلەردە مەشھۇر بولغان پرەنس بىسماركنىڭ دىنلار ھەققىدە ئېيتقان بايانى:

  «تۈرلۈك دەۋرلەردە ئىنسانىيەتنى يېتەكلەش ئۈچۈن غەيپ تەرىپىدىن كەلگەن دەپ قارالغان پۈتۈن ساماۋىي كىتابلارنى تەتقىق قىلدىم. بۇزۇلغانلىقى سەۋەبلىك ھېچبىرسىدە مەن ئىزدىگەن ھىكمەتنى تاپالمىدىم. ئۇنىڭدىكى قانۇنلار ئىنسانىيەتنىڭ بەخت–سائادىتىنى تەمىنلەپ بىرەلەيدىغان بىر ماھىيەتتىن بەكمۇ ئۇزاقتۇر. لېكىن مۇھەممەدىيلەرنىڭ (مۇسۇلمانلارنىڭ) قۇرئانى بۇ چەكلىمىدىن خالىدۇر. مەن قۇرئاننى ھەر جەھەتتىن، ھەر نۇقتىدىن تەتقىق قىلدىم. ھەر سۆزىدە ئۇلۇغ ھىكمەتلەر كۆردۈم. بۇ كىتابنى ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ چىقارغان ئەسىرى دېيىشسىمۇ، ئەڭ مۇكەممەل بىر مېڭىدىن مۇنداق بىر مۆجىزىنىڭ چىقىشىنى پەرەز قىلىش، ھەقىقەتلەرگە كۆز يۇمۇپ ئاداۋەت ۋە دۈشمەنلىشىش پىكرىنى چۈشەندۈرىدۇ. بۇنىڭ ئىلىم ۋە ھىكمەت بىلەن يېزىلىشى مۇمكىن ئەمەس. مەن شۇنى دەپ قويايكى، ھەزرىتى مۇھەممەد مۇستەسنا بىر قۇدرەتتۇر. قۇدرەت قولىنىڭ ئىككىنچى بىر بۇنداق ۋۇجۇتنى بارلىققا كەلتۈرۈشى ئېھتىمالدىن ئۇزاقتۇر.

  يا مۇھەممەد! سەن بىلەن ئەسىرداش بولالمىغانلىقىمدىن بەكمۇ ئەپسۇسلىنىمەن. سەن تارقاتقان بۇ كىتاب سېنىڭ ئەمەستۇر، بەلكى غەيپ ئالىمىدىن كەلگەنلىكىنى ئىنكار قىلىش ئىلمىي قائىدە–قانۇنلارنى ھەقىقەتسىز قاراشتەك كۈلكىلىك بىر ئىشتۇر. ئىنسانىيەت سەندەك بىر مۇستەسنا قۇدرەتنى بىر قېتىم كۆردى. ئىككىنچىلەپ كۆرەلمەيدۇ. شۇڭا ھوزۇرۇڭدا ھەقىقىي بىر ئېھتىرام بىلەن ئېگىلىمەن.»